Minkejja l-ħafna differenzi li jeżistu bejnietna l-Maltin, żgur hemm ħaġa
li tgħaqqadna minkejja li forsi ftit nindunaw biha. Għal xiex qiegħed
nirreferi? Qed nirreferi għal dak is-sentiment li nħossu meta niġu quddiem xi
ħaġa, jew xi ħadd li huwa Malti. Infittxu l-bandiera tagħna meta nkunu f’xi
post fejn ikun hemm il-bnadar tal-pajjiżi tad-dinja kollha, jew kważi. Nifirħu
meta nkunu msiefra u niltaqgħu ma’ xi Malti li jgħix f’dak il-pajjiż. Le,
minkejja kollox aħna orgoljużi b’dak li huwa tagħna, dak li huwa nazzjonali.
Forsi l-aktar ħwejjeġ li nqisuhom “tagħna” huma l-ilsien Malti, il-bandiera u
l-arma. Imma hemm xi ħwejjeġ oħra li huma nazzjonali li forsi ftit naħsbu
dwarhom. Ejjew naraw xi ftit minnhom.
Il-kelb
Minkejja li teżisti razza ta’ kelb magħrufa bħala l-Kelb Malti, il-Maltese
terrier, dan ma huwiex il-kelb nazzjonali ta’ pajjiżna. Il-kelb nazzjonali
ta’ Malta huwa l-Kelb tal-Fenek, li bl-Ingliż jissejjaħ Pharaoh Hound.
Minkejja li ismu bl-Ingliż jindika mill-ewwel li għandu x’jaqsam mal-Fargħun
tal-Eġittu tal-qedem, studji xjentifiċi fuq din ir-razza ta’ klieb jgħidu li ma
għandu l-ebda rabta mal-Eġittu. Għandu mnejn ingħata dan l-isem għax jixbah
ħafna lil klieb li nstabu mpittra f’xi oqbra tal-Eġittu tal-qedem. F’pajjiżna
nsejħulu tal-fenek għax kien jintuża għall-kaċċa tal-fniek, meta pajjiżna kien
għad hawn bosta fniek slavaġġ. L-istoriku Malti Ġan Franġisk Abela, fil-kitba
tiegħu tas-sena 1647 isemmi kelb tal-kaċċa Malti, li għandu mnejn kien qed
jirreferi għal dan il-kelb. Fl-1974 sar il-kelb nazzjonali ta’ Malta.
Il-pjanta
Widnet il-Baħar, magħruf ukoll bħala Cheirolophus crassifolius u
bl-Ingliż Maltese Rock-Centaury, hija l-pjanta nazzjonali ta' Malta.
Hija pjanta li tiffjorixxi biss fil-Gżejjer Maltin. Dan ifisser li din
il-pjanata ma tinstab imkien ieħor fid-dinja jekk ma tkunx imkabbra, ma titlax
fis-salvaġġ bħalma tikber f’pajjiżna. Hija pjanta li tikber fix-xagħri sa għoli
ta' 50cm u tagħmel fjuri vjola bejn ix-xhur ta’ Mejju u Lulju. Din il-pjanta
llum hija f’periklu kritiku minħabba t-telf ta' raba’ xagħri. Hija speċi
strettament protetta taħt il-leġiżlazzjoni nazzjonali u internazzjonali. Din
il-pjanta tissemma minn Stefano Zerafa, fil-kitba tiegħu ta’ madwar l-1830.
Saret il-pjanta nazzjonali ta’ Malta fl-1973.
L-għasfur
L-għasfur nazzjonali ta’ pajjiżna huwa l-merill li xjentifikament jissejjaħ
Monticola solitarius. Dan l-għasfur ibejjed fl-Ewropa ta' Isfel,
fl-Afrika ta’ Fuq u ġieli nstab fl-Asja Ċentrali u ċ-Ċina. Huwa jintgħaraf
mir-rix ikħal li għandu r-raġel u fuq kollox mill-għanja tiegħu. Huwa jgħix u
jbejjet fl-irdumijiet. Fl-2024, merill ġie osservat f’Oregon. Din kienet
l-ewwel dehra kkonfermata fl-Istati Uniti, avveniment rari ħafna li ġab
interess kbir fost l-osservaturi tal-għasafar. Illum dan l-għasfur huwa protett,
biss sa ftit għexieren ta’ snin ilu kien
spiss jinqabad sabiex jinżamm fil-gaġġa minħabba l-għanja sabiħa tiegħu.
Fl-1971 dan l-għasfur kien iddikjarat bħala dak nazzjonali ta’ Malta.
Is-siġra
Malta għandha wkoll is-siġra nazzjonali tagħha, imsejħa Tal-Għargħar. Hija
siġra mir-razza taċ-ċipress u għalhekk tħaddar is-sena kollha. Is-siġra hija
nattiva għar-reġjun tal-Mediterran tal-punent, insibuha ħafna fil-Muntanji
Atlas fil-Marokk, l-Alġerija u t-Tuneżija, u numru iżgħar f'Malta u
fin-nofsinhar ta' Spanja. Hija siġra li tiflaħ klimi sħan u niexfa bħalma hija
dik ta’ pajjiżna. Hija siġra li tikber bil-mod u tista’ tikber bejn 5 u 15-il
metru. Aktarx li fil-qedem Malta kienet mimlija b’dawn is-siġar, imma
sfortunatament illum skarsaw ħafna, għalhekk fl-1992 is-Siġra tal-Għargħar
kienet iddikjarata bħala s-siġra nazzjonali ta’ Malta u sena wara saret
protetta mil-liġi u suppost għall-ebda raġuni siġra tal-Għargħar ma tista’
tinqata’.
Żewġ slaleb
Aħna l-Maltin inqisu li għandna żewġ salaleb tagħna, minkejja li l-ebda
wieħed minnhom ma huwa ddikjarat bħala s-salib nazzjonali. Is-Salib imsejjaħ
ta’ Malta jew is-salib ta’ tmien ponot kien magħruf bħala s-Salib ta’ Amalfi sa
mis-seklu XI, imma kien, u għadu, wkoll is-simbolu tal-Ordni ta’ San Ġwann li
adottawh fis-sena 1126. Meta l-Kavallieri waslu Malta ġabuh magħhom u wara li
telqu baqa’ magħruf bħala s-Salib ta’ Malta,
kif baqgħu magħrufin ukoll l-istess kavallieri.
Dawn huma xi wħud mill-ħwejjeġ li jagħmluna Maltin u għalhekk bix-xieraq
jissejħu Nazzjonali. Tajjeb nibżgħu għalihom.
Fr Reno Muscat
Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 5 ta' Settembru 2026
