L-Għid il-kbir fil-Knisja Kattolika u dik Ortodossa

Il-Kristjani Kattoliċi u Ortodossi aktarx jiċċelebraw l-Għid f'dati differenti minħabba l-użu ta' kalendarji differenti. Il-Knisja Kattolika tuża l-kalendarju msejjaħ Gregorjan filwaqt li l-Knisja Ortodossa tuża dak imsejjaħ Ġuljan. Biss ġieli jiġri li kemm il-Kattoliċi kif ukoll l-Ortodossi jiċċelebraw l-Għid il-Kbir fl-istess jum. Il-Għid Kattoliku jiġi ċċelebrat bejn it-22 ta' Marzu u l-25 ta' April, filwaqt li l-Għid Ortotoss iseħħ aktar tard, bejn l-4 ta' April u l-8 ta' Mejju. Għalhekk jekk l-Għid jiġi bejn l-4 u l-25 ta’ April jista’ jiġri li ż-żewġ Knejjes jiċċelebraw l-akbar festa tagħhom fl-istess jum. Hekk pereżempju ġara s-sena l-oħra, l-2025, meta l-Kristjani kollha ċċelebraw il-qawmien ta’ Kristu mill-imwiet nhar il-Ħadd 20 ta’ April. Din il-ħaġa sejra terġa’ sseħħ fis-sena 2034.

Għaliex dak iż-żmien

Bosta jistaqsu għaliex Ħadd il-Għid jibdel id-data tiegħu minn sena għal oħra, mhux bħal festi oħra, ngħidu aħna l-Milied, il-Kunċizzjoni, Is-Salvatur, Santa Marija u oħrajn. Il-Jum tal-Għid, il-festa prinċipali Kristjana li tiċċelebra r-riżurrezzjoni ta' Ġesù, tiġi ċċelebrata kull l-ewwel Ħadd wara l-ewwel qamar sħiħ tar-rebbiegħa. Din ir-regola kienet stabbilita mill-Konċilju ta' Nikea li sar fis-sena 325 wara Kristu. Għalhekk din ir-regola tagħmel l-Għid festa li ma għandhiex data fissa.

Issa bħalma għidt diġà, il-Knisja Ortodossa tuża kalendarju differenti minn dak li tuża l-Knisja Kattolika u għalhekk l-ewwel Ħadd wara l-ewwel qamar sħiħ tar-rebbiegħa spiss jiġi wara dak li fih ikun iċċelebrat l-Għid fil-Knisja hekk imsejħa Latina.

Il-Papa Ljun XIV esprima x-xewqa li tkun stabbilita data komuni għall-Għid bejn il-Kattoliċi u l-Ortodossi, biex ikunu megħlubin id-differenzi fil-kalendarji differenti użati  miż-żewġ Knejjes. L-għan prinċipali wara dan il-ħsieb hu li nibdew niċċelebraw il-qawmien mill-mewt ta’ Kristu flimkien biex insaħħu x-xhieda tal-Evanġelju u nsolvu xi problemi pastorali.

Kattoliċi u Ortodossi

Hawn bla ma rridu nistaqsu: Kristu mhux Knisja waħda waqqaf, mela liema waħda hi, dik Kattolika jew dik Ortodossa? Tassew li Kristu waqqaf Knisja waħda biss, imma kienu l-bnedmin li ħolqu dawn il-firdiet. Il-firdiet jeżistu fit-tmexxija tal-Knejjes u mhux fit-tagħlim għax it-twemmin Kattoiliku u dak Orrtososs huwa l-istess.

Il-Knejjes Kattolika u Ortodossa kienu Knisja waħda imma nfirdu minħabba x-xiżma tal-1054. It-tagħlim u t-twemmin taż-żewġ Knejjes huwa l-istess fejn għandhom x’jaqsmu s-sagramenti, il-fidi fi Kristu u l-Bibbja, iżda jvarjaw b'mod sinifikanti fejn tidħol l-awtorità tat-tmexxija. Il-Kattoliċi jirrikonoxxu lill-Papa bħala kap universali, filwaqt li l-Ortodossi huma awtonomi (jissejħu awtoċefali) taħt diversi patrijarki. Differenzi żgħar fit-teoloġija jeżistu wkoll, pereżempju filwaqt li l-Kattoliċi jemmnu li l-Ispirtu s-Santu ġej mill-Missier u mill-Iben, l-Ortodossi jemmnu li dan ġej biss mill-Missier. Hemm differenzi kbar fil-liturġija u kif din tiġi ċċelebrata. Il-ħobż li jużaw l-Ortodossi għall-Ewkaristija huwa ħobż bil-ħmira filwaqt li l-Kattoliċi jużaw ħobż bla ħmira. Fir-radd tas-salib, il-Kattoliċi l-ewwel imissu l-ispalla x-xellugija filwaqt li l-Ortodossi jmissu dik leminija. Insomma dettalji żgħar li ma jibdlu xejn fis-sustanza tal-fidi.

Ix-xiżma

Mela rajna li il-firda bejn dawn il-knejjes ma kinitx minn dejjem imma seħħet permezz ta’ xiżma.  Ix-xiżma tal-1054, magħrufa wkoll bħala x-Xiżma l-Kbira tal-Lvant, timmarka s-separazzjoni definittiva bejn il-Knisja Kristjana tal-Punent, imsejħa Kattolika u l-Knisja tal-Lvant imsejħa Ortodossa. Din il-firda ma kinitx frott ta’ xi avveniment isolat, iżda kienet il-qofol ta' sekli ta' tensjonijiet politiċi, kulturali u teoloġiċi.  Ruma kienet tiddikjara l-awtorità suprema tal-Papa fuq il-Kristjaneżmu kollu, filwaqt li Kostantinopli kienet tqisu biss bħala primus inter pares (l-ewwel fost l-ugwali) fost il-patrijarki. Ir-rivalità bejn l-Imperu Biżantin u s-Sagru Imperu Ruman, kif ukoll il-barrieri lingwistiċi, tal-Latin kontra l-Grieg, kienu elementi importanti li wasslu għal din ix-xiżma.

Fit-16 ta' Lulju 1054, il-Kardinal Umberto di Silva Candida, mibgħut mill-Papa Ljun IX, poġġa bolla ta' skomunikazzjoni kontra l-Patrijarka Michael Cerularius fuq l-altar tal-Bażilika ta’ Santa Sofija f'Kostantinopli, illum Istanbul fit-Turkija. Cerularius dlonk wieġeb billi skomunika lil-legati mibgħutin mill-Papa. U hekk bdiet il-firda li għadha sejra sal-lum. Kien biss fl-1965 li l-Papa Pawlu VI u l-Patrijarka Athenagoras formalment neħħew l-iskomuniki tagħhom lil xulxin, għalkemm iż-żewġ Knejjes baqgħu separati.

Tradizzjoni

Minkejja kollox, il-qofol ta’ din il-festa huwa dejjem l-istess: il qawmien ta’ Kristu mill-mewt. It-tradizzjoni tal-Bajd tal-Għid insibuha fiż-żewġ Knejjes. Fl-antik kien jitqassam bajd iebsa dekorat; il-verżjoni tal-ċikkulata bdiet fis-seklu tmintax, aktarx minn Turin. Il-bajda tal-Għid hija simbolu tradizzjonali tat-twelid u r-riżurrezzjoni, li nsibuha mifruxa kemm fil-Knisja Kattolika kif ukoll f’dik Ortodossa għax kif għidt, it-twemmin tagħhom it-tnejn huwa l-istess.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon 4 ta' April 2026 

Ilbies ekkleżjastiku

 

Wara l-artiklu tiegħi bl-isem “Sorijiet Impurtati” li deher f’In-Nazzjon tas-Sibt 4 ta’ Settembru, irċevejt bosta kummenti pożittivi  li minnhom indunajt kemm hawn interess f’dak li għandu x’jaqsam mal-Knisja imma mhux b’mod reliġjuż. Kein hemm min issuġġerieli nikeb aktar dwar dawn il-ħwejjeġ u għalhekk ser nikteb xi ħaġa dwar l-ilbies li jintuża mill-membri tal-Knisja. Billi hemm ħafna x’wieħed jgħid ser naqsam din il-kitba f’aktar minn artiklu wieħed.

Skont il-liġi

Fil-liġi tal-Knisja Kattolika, dak li jissejjaħ id-Dritt Kanoniku insibu l-Kanone numru 284 li jitratta l-ilbies tal-membri tal-ġerarkija tal-Knisja. Dan il-kanone qasir jgħid hekk: Il-Kjeriċi għandhom jilbsu ilbies ekkleżjastiku xieraq skond in-normi maħruġa mill-Konferenza Episkopali u skont id-drawwiet lokali. Tajjeb qabel xejn ngħid xi nfissru bil-kelma Kjeriċi. Id-Dritt Kanoniku jiddefinixxi bħala kjeriċi lil dawk li għandhom id-dritt u l-obbligu li jamminstraw is-sagramenti (dak li ma jistgħux jagħmlu l-lajċi). Mela fi kliem ieħor nistgħu ngħidu li l-kjeriċi huma dawk li rcievew xi grad mis-sagrament tal-Ordni Sagri, jiġifieri d-djakni, is-saċerdoti u l-isqfijiet.  Dawn il-kjeriċi jistgħu jissejħu wkoll Ministri Ordinati. Hawn mhux sejrin nitrattaw l-ilbies li jintlibes waqt ir-riti liturġiċi imma ilbies li jintlibes f’okkażjonijiet oħra li ma tkunx qed tiġi ċċelebrata l-liturġija.

Irħieb bil-kukulla

L-ewwel forma ta’ lbies ekkleżjastiku daħal fil-Knisja mill-irħieb Benedittini fir-raba’ seklu. Dawn bdew jużaw it-tonka, libsa twila aktarx tas-suf li tasal sal-għarqub. Fuq it-tonka kien jintlibes l-iskapular, faxxa drapp wiesgħa li tintlibes minn fuq l-ispalel u tgħatti quddiem u wara tat-tonka. Biex ngħidu hekk dan kien iservi bħala fardal biex it-tonka ma titħammiġx. Dawn il-monaċi, jew kif jissejħu bil-Malti, irħieb, kienu jilbsu wkoll ċintorin jew lazz oħxon ma’ qaddhom biex iżommu t-tonka waqt il-ħin tax-xogħol. Ma ninsewx li l-Benedittini jaqsmu l-ġurnata tagħhom bejn talb u xogħol: Ora et labora. Il-Benedittin kien ikollu wkoll il-Kukulla, dik li bl-ingliż tissejjaħ “cowl”, libsa wiesa bil-barnuż u kmien wiesgħin ħafna. Issa tajjeb ngħidu li l-Benedittini jinqasmu f’żewġ friegħi, dawk ta’ ħajja kontemplattiva, li jlibsu l-abjad u dawk ta’ ħajja attiva li jilbsu l-iswed. Il-Kukulla tkun lewn it-tonka li tintlibes fil-monasteru. Jekk din tkun bajda l-kukulla tkun bajda wkoll u jekk it-tonka tkun sewda l-kukulla tkun tal-istess kulur. Dan kien l-ewwel ilbies ekkeżjatiku mhux litirġiku uffiċjali.

Fl-1215 fil-Knisja Kattolika sar konċilju. Dan sar ġewwa l-Lateran fil-belt ta’ Ruma u kien ir-raba’ konċilju li sar f’dan il-post. Dan il-konċilju obbliga li l-kjeriċi kellhom jilbsu ilbies li bih jintgħarfu meta jarawhom in-nies. Minn dak iż-żmien sal-lum id-drawwiet inbiddlu u anke minn djoċesi għal oħra jista’ jkun hemm xi varjazzjoni. Ejjew naraw ftit xi lbies jilbsu l-kjeriċi.

Is-Suttana

Qassisin bis-suttana

Is-suttana tintlibes mill-kleru djoċesan u minn membri ta’ xi ordnijiet jew soċjetajiet reliġjużi bħalma huma l-Ġiżwiti u f’Malta mill-membri tas-Soċjetà Missjunarja ta’ San Pawl. Is-suttana tal-qassis u tal-membri ta’ dawn l-ordnijiet jew soċjetajiet tkun sewda u tinfetaħ minn quddiem bil-buttuni. Is-suttana ta’ qassis ikollha l-buttuni sewed ukoll filwaqt dik ta’ monsinjur jew isqof ikollhom il-buttuni l-aċċetti u tarf fejn jingħalaq bil-vjola jagħti fir-roża. Is-suttana ta’ kardinal tkun l-istess bħal tal-isqof imma bil-buttuni, l-aċċetti u t-tarf aħmar. Din it-tip ta’ suttana tissejjaħ filettata. Is-suttana tal-Papa kif ukoll tal-Papa emeritu huma bojod.  Jeżistu xi differenzi zgħar fil-forma tas-suttana skont id-djoċesi u r-rit. Pereżempju fir-rit Ambrożjan, dak ir-rit liturġiku li jintuża Milan, is-suttana hija daqsxejn differetni minn dik Rumana, jiġifieri  bħal dik li tintuża f’Malta, iżda d-differenza tant tkun żgħira li wieħed bilkemm jinduna biha.

Il-Clergyman

Qassis bil-Clergyman

Il-Clergyman illum narawh milbus kemm mill-qassisin djoċesani kif ukoll mis-saċerdoti membri ta’ xi ordni reliġjuż, imma dan ma kienx minn dejjem hekk. Il-clergyman oriġinarjament ma kienx ilbies tal-Knisja Kattolika imma ta’ dik Protestanta. Lejn tmiem is-snin ħamsin tas-seklu li għadda beda jingħata permess lis-saċerdoti tal-Knisja Kattolika li jilbsu l-clergyman meta jkun sejrin jivjaġġaw. Fil-bidu tal-Konċilju Vatikan it-tieni li sar bejn l-1962 u l-1965, il-kardinali kienu maqsuma dwar l-użu tal-clergyman mill-Knisja Kattolika imma nhar l-Imnarja tal-1962 l-Arċisqof ta’ Pariġi fi Franza ħareġ regoli ġodda dwar l-ilbeis kjreikali fid-djoċsi tiegħu. Minn dakinhar kull saċerdot seta’ juża l-clergyman. Din il-ħaġa ma damitx ma nxterdet ma’ Franza kollha u fi ftit snin mal-Knisja Kattolika kollha. Il-Clergyman tikkonsisti f’qalziet u qmis li jkollha kullar u ġlekk. Il-qmis ħafna drabi tkun sewda imma tista’ tkun ukoll griża, blu jew bajda u rarament kannella. Jeżistu żewġ tipi ta’ qomos għall-clergyman, dak imsejjaħ Ruman, li jkollha l-kullar idur dawra mal-għonq kollu u jkun jidher xi 5 millimetri minnu madwar l-għonq u jeżisti l-ieħor aktar komuni li jkun jidher fuq quddiem tal-qmis biss. L-isqfijiet ukoll jistgħu jilbsu l-clergyman dawn iġorru s-salib pettorali meta jilbsu dan l-ilbies.

Għal-lum nieqfu hawn. Inkomplu ġimgħa oħra b’aktar tagħrif dwar dan is-suġġett.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon  -  25 ta' Settembru 2021

Il-Barokk

Meta nisimgħu l-kelma “Barokk” moħħna bla ma jrid imur fuq dak l-istil ta’ arti, arkitettura jew mużika estravaganti, elaborata u kkumplikat. Ma nkunux qed niżbaljaw meta naħsbu hekk għax il-Barokk huwa stil artistiku elaborat għall-aħħar. Nistgħu ngħidu li dan l-istil wasal wara r-rinaxximent u l-arti rinaxximentali u qabel ir-Rokoko, stil ta’ arti aktar goff mill-barokk li xi wħud ġieli sejħulu “Barokk tardiv”.

Il-bidu

Kienet il-Knisja Kattolika li għenet bil-kbir biex dan l-istil ta’ arti jinfirex. Il-konċilju ta’ Treno, konċilju li beda fl-1545 u baqa’ sejjer sal-1563, bl-iskop li jirribatti r-riforma protestanta, beda l-kontro-riforma. Fejn il-Protestati bdew ifittxu l-awsterità u s-sempliċità għall-knejjes tagħhom, il-Knisja ta’ Ruma riedet li l-knejjes tagħha jkunu jirriflettu l-ġmiel tas-sema. Dan l-istil artisitku twieled fl-Italja imma ma damx ma nxtered mad-dinja. Qegħdin nitkellmu meta pajjiżna kien fil-bidu tal-ħakma tal-kavallieri ta’ San Ġwann, għalhekk anke aħna nistgħu nsibu bosta binjiet, l-aktar knejjes, fuq stil Barokk. Il-Barokk ma damx ma nfirex sewwa ma’ bosta pajjiża tal-Ewropa, bħal Spanja u l-Portugall u aktar tard Franza, kif ukoll fil-pajjiżi li kienu maħkumin mill-Ewropej. Il-ħakkiema Portuġiżi u Spanjoli ħadu dan il-moviment artistiku ġewwa l-Amerika Latina.

L-isem

Żgur li l-kelma “Barokk” ġejja mill-Franċiż, imma aktarx li l-Franċiżi ħadu dil-kelma mill-Portugiż  “barroco” li tfisser perla li ma tkunx tonda perfetta. Għall-bidu din il-kelma ma kellha x’taqsam xejn mal-arti, mużika jew arkitettura imma kienet tintuża biss fejn tidħol il-ġojjellerija. Fl-1764 ħareġ dizzjunarju Franċiż fejn fih insibu l-kelma “Baroque” li tista’ tintuża biex tirreferi għal xi ħaġa irregolari jew tal-biża’ iżda fl-edizzjoni tal-1835 tal-istess dizzjunarju, insibu din il-kelma li tfisser stil artisitiku jew mużikali.  Minn hawn il quddiem il-kelma Barokk saret marbuta mal-istil artistiku estravaganti u elaborat. 

Il-Konċilju ta’ Trento talab biex il-postijiet fejn issir il-qima jkollhom stil aktar komdu għall-poplu. Bdew jinbnew knejjes bi spażju fin-nofs fejn isir l-artal maġġur u koppla fuq biex tagħti d-dawl u twassal ukoll sens ta’ kobor. Bosta drabi l-koppla minn ġewwa kienet titpitter b’figuri ta’ qaddisin jew anġli u b’hekk dak li jkun taħtha kien jimmaġina li hemm fuq hemm il-ġenna. Issa l-ħitan tal-knejjes ukoll bdew jew jitpittru bi xbihat ta’ qaddisin jew angli jew issirilhom skultura ta’ anġli. Il-faċċati tal-knejjes ukoll bdew jinbidlu u bdew isiru aktar monumentali.

Tixrid

Fi Spanja l-Barokk inxtered bis-saħħa tal-Knisja Kattolika u l-aktar tal-patrijiet Ġiżwiti. Ġewwa Madrid il-knisja ta’ San Sidor hija meqjusa bħala l-ewwel arkitettura Barokka fil-pajjiż. Lejn tmiem is-seklu XVII sar xi tibdil fuq il-bini tal-katidral ta’ Santiago di Campostela li issa sar knisja Barokka.

Chiesa del Gesù - Ruma

Biss il-Barokk ma nsibuhx biss fil-knejjes. Bosta palazzi rjali nbnew jew ġew modifikati biex saru fuq stil Barokk. Eżempju eċċellenti huwa l-palazz ta’ Versailles f’Pariġi fi Franza. Dan mhux knisja u lanqas inbena minn xi membru tal-kleru. Insemmu wkoll palazzi li nsibu fir-Russja. Minkejja li r-Russja ma hijiex pajjiż Kattoliku, xorta nsibu l-Barokk. F’SanPietruburgu niltaqgħu ma’ bosta eżempji ta’ biniet Barokki.

Il-Barokk f’pajjiżna daħal fl-istess żmien li kien qiegħed jixxerred ġewwa l-Italja. Kienu l-Kavallieri li tawna binijet u monumenti fuq stil Barokk. Bosta knejjes Maltin huma mibnijin fuq dan l-istil, li nistgħu ngħidu baqa’ popolari magħna. Il-kapolavur tal-knejjes barokki bla dubju huwa l-katidral tal-Imdina mibni fuq pjanta ta’ Lorenzo Gafà. Fi żmien il-Gran Mastru Pinto il-Barokk f’Malta kien fl-aqwa tiegħu. L-aqwa eżempju ta’ dan huwa l-bini tal-berġa ta’ Kastilja fil-Belt Valletta.

Fil-fidi

Il-Barokk fih ukoll il-parti antropoloġika tiegħu. Għalfejn il-bniedem fir-reliġjożità tiegħu irid il-lussu, is-sabiħ, l-estravaganti? Qed ngħid għar-reliġjożità u mhux għar-reliġjon. Reliġjon hija l-fidi li dak li jkun  jemmen, id-duttrina, it-twemmin. Ir-reliġjożità hija l-mod kif il-bniedem jesprimi b’mod estern dak li jkun jemmen.

L-ewwel eżempju li se nġib ta’ reliġjożità barokka huwa l-presepju Napiltan. F’dan it-tip ta’ presepju wieħed isib kull xorta ta’ lussu, fl-ilbies, fix-xenarju u fl-oġġetti relatati miegħu. Eżempju ieħor huwa l-purċissjonijiet tal-Ġimgħa l-Kbira li nsibu f’għadd ta’ lokalitajiet ġewwa Spanja: ilbies tal-bellus, ħarir, damask u brukkat. Rakkmu, bizzilel u glalen. Issa wieħed għandu mnejn jistaqsi: “Kristu twieled fil-faqar, x’sens jagħmel presepju mimli b’kull lussu bħalma nsibu fil-presepju Napiltan?” u “Kristu ħa l-passjoni, ġie mneżża’ minn ħwejġu, dawk li kienu qed jaraw x’qed jiġri jew dawk li nzertaw fil-post ma kienux  liebsa dak il-lussu li naraw fil-vari tal-Ġimgħa l-Kbira ta’ Spanja, għalfejn mela jitlibbsu hekk?”

Palazz ta' Versailles

It-tweġiba hija waħda xi ftit jew wisq ikkomplikata. Billi n-Nisrani jaf li l-bniedem ma ġabx ruħu sewwa u ma laqax lil Ġesù kif suppost, iħoss bħal ħtija fuq spallejh. Għalhekk fir-rappreżentazzjoni tat-twelid ta’ Kristu biex bħal jikkompensa xi ftit min-nuqqas li għamel il-bniedem ta’ qabel, jipprova joffri xena ta’ kif kien xieraq jintlaqa’ fid-dinja Kristu. L-istess fil-passjoni. Biex bħal jitpatta xi ftit dan it-tort li l-bniedem għamel, il-pupazzi, jew statwi li jitlibbsu biex jirrapreżentaw din il-ġrajja jkunu mlibbsin bl-akbar lussu. Dan huwa s-sens antropoliġiku tal-Barokk fir-reliġjon.

Illum żmien il-Barokk spiċċa, imma xorta għadna napprezzaw dan l-istil rikk u elaborat

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f''In-Nazzjon - 12 ta' Diċembru 2020

Il-Papat f’Avignon

Fl-istorja tal-Knisja Kattolika nsibu perjodi ta’ taqlib u taħwid, perjodi fejn kien hemm nuqqas ta’ qbil bejn dawk li jmexxu għax wara kollox din hija istituzzjoni magħmula mill-bnedmin u fejn ikun hemm il-bniedem tistenna li xi darba jew oħra jkun hemm xi nuqqas ta’ qbil. Wieħed minn dawn il-perjodi huwa dak meta l-papa ġie meħud mill-belt ta’ Ruma għal ġewwa l-belt Franċiża ta’ Avignon. Dan seħħ bejn is-snin 1309 u l-1377. Ġieli nirreferu għal dan il-perjodu bħala l-Papat ta’ Avignon jew inkellla il-Kattività ta’ Avignon, iżda din il-kelma aktarx tpinġilna ġo moħħna xi forma ta’ jasar li fil-verità ma kienx jieżisti.

Forsi jkun hawn min jgħid: X’differenza tagħmel jekk il-Knisja Kattolika titmexxa minn Ruma jew minn xi post ieħor? Tabilħaqq li l-Knisja tista’ titmexxa minn kull belt, iżda rridu niftakru li l-papa, il-mexxej tal-Knisja, huwa wkoll l-isqof ta’ Ruma u għalhekk id-djoċesi ta’ Ruma ma tistax titmexxa minn isqof li jkun jgħix madwar elf kilometru bogħod minnha. Anke llum, żmien ta’ teknoloġija u informatika, ma tkunx ħaġa prattika aħseb u ara seba’ mitt sena ilu.

Avignon

Il-Papazz tal-papa f'Avignon

Il-belt ta’ Avignon tinsab fir-reġjun ta’ Provenza fi Franza. Dan ir-reġjun jinstab fix-Xlokk tal-pajjiż max-xatt tal-Baħar Mediterran. Din ix-xaqliba tal-pajjiż kienet abitata minn qabel żmien ir-Rumani, fil-fatt l-isem ġej mill-Grieg u biż-żmien sar dak li nużaw illum: Avignon. Bħall-bliet antiki kollha, din inbniet qrib tal-ilma. Avignon hija mibnija fuq ix-xatt tax-xmara Rhone. Għal xi żmien din il-belt kienet tagħmel parti mill-Istat tal-Papa. Kien il-Papa Klement VI li xtara l-belt mingħand ir-Reġina Ġovanna I ta’ Napli. Din ġiet meħuda minn idejn il-Knisja fl-1791. Ir-Revoluzzjoni Franċiża ħakmet lil din il-belt u seħbitha mar-Repubblika ta’ Franza. Illum bosta jżuru Avignon biex jaraw minn fejt tmexxiet il-Knisja għal madwar sebgħin sena, u mhux għalhekk biss, hemm x’wieħed jara wkoll, imma l-palazz tal-papa, minkejja li huwa vojt, huwa l-attrazzjoni prinċipali tal-post.

Trasferiment

Il-fatt li l-papat kien trasferit minn Ruma għal franza beda meta kien hemm nuqqas ta’ qbil bejn il-Papa Bonifaċju VIII u r-Re ta’ Franza Filippu IV, imlaqqam is-sabiħ. Fl-1296 il-papa kien ħareġ Bolla bl-isem “Clericis laicos” fejn il-kleru ma kellux iħallas taxxi lill-istat mingħajr permess tal-papa. Ir-Re Filippu xejn ma ħa gost b’din il-ħaġa u ma tax kaz tal-Bolla papali. Bonifaċju ħareġ Bolla oħra, “Ausculta Fili” fl-1301. Din kienet tafferma il-poteri terreni tal-papa. Il-lotta bejn ir-re u l-papa kompliet u jkollna ngħidu li kien hemm xi partijiet fi ħdan il-knisja li qablet mar-re. Fl-1302 Bonifaċju ħareġ it-tielet Bolla: “Unam Sanctam” fejn iddikjara l-poter tal-papa, kemm dak spiritwali kif ukoll temporali, fuq id-dinja kollha. Fl-aħħar il-papa ċeda u ħalla l-kleru Franċiż iħallas it-taxxa lir-re. Dan ried Filippu, u għalhekk impona s-setgħa tiegħu fuq l-isqfijiet. It-tilwim bejn Filippu u Bonifaċju reġa’ beda. Ir-Re akkuża lill-papa b’ħafna akkużi u bagħat nies armati biex jarrestawh. Il-papa kien jinsab f’Anagni, mhux wisq bogħod minn Ruma. Il-pjan falla, iżda l-papa miet ftit ġimgħat wara. Il-konklavi għażlu lil Niccolò Bocassino bħala papa ġdid li ħa l-isem ta’ Benedettu XI. Dan għamel ħiltu biex dan il-ġlied jieqaf iżda wara ħdax-il xahar kellu jsir konklavi ieħor għax il-papa miet. Warajh intgħażel il-Franċiż Klement V. Fl-1309 dan mexxa l-kurja Rumana, u allura t-tmexxija tal-Knisja Universali, għal Avignon għax qal li Ruma ma kienx hemm sigurtà. Wara kważi tlettax-il mitt sena, Ruma tilfet ir-rwol tagħha bħala l-kapitali tal-Kristjaneżmu.

Seba’ papiet

Matul dawn is-snin, il-Knisja kattolika kellha seba’ papiet imexxuha. Klement V miet fl-20 ta’ April 1314. Wara aktar minn sentejn intgħażel il-Franċiż, Ġwanni XXII, li miet fl-1334. Is-suċċessur tiegħu ġie magħżul ftit jiem wara. Issa l-Knisja kellha l-Franċiż Benedettu XII, li miet fl-1342. Ftit ġimgħat wara reġa’ ntgħażel Franċiż ieħor li ħa l-isem ta’ Klement VI, li mexxa l-Knisja għal għaxar snin. Wara mewtu tela’ fuq it-tron ta’ Pietru Innoċenz VI, li wkoll kien Franċiż. Dan mexxa l-Knisja għal għaxar snin oħra. Bejn l-1362 u l-1370 l-Knisja tmexxiet mill-Franċiż Urbanu V. Il-Papa Gregorju XI, Franċiż bħal dawk kollha ta’ qablu li mexxew minn Avignon, kien l-aħħar papa li mexxa minn din il-belt. Fl-1377 dan ġarr il-Kurja Rumana lejn Ruma. Huwa miet is-sena ta’ wara. Dan ma jfisirx li l-inkwiet kien intemm, imma l-Kattività ta’ Avignon kienet intemmet.

Mara soda

Ma nistgħux insemmu dan il-perjodu tal-istorja tal-Kniajsa bla ma nsemmu lil Santa Katerina ta’ Siena. Din kienet skandalizzata bil-mod ta’ ħajja li kien hemm f’Avignon u baqghet tinsisti li l-papa jmur lura f’daru, Ruma.

Dawn kienu snin ta’ taqlib fil-Knisja, snin li jagħmlu parti interessanti fl-Istorja tal-Knisja Kattolika.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 1 ta' Awwissu 2020