Alessandru VI

Alessandru VI 

Fl-artiklu tal-ġimgħa l-oħra tkellimt dwar il-figura ta’ Ġlormu Savonarola u semmejt lill-Papa Alessandru VI. Illum nixtieq nagħti ħarsa ħafifa dwar dan il-papa kontroversjali.

Borgia

Rodrigo de Borja jew kif sar magħruf Borgia, kien membru tal-familja prominenti li ġġib  l-istess kunjom: Borgia. Huwa twieled fl-1 ta’ Jannar tas-sena 1431 f'Xàtiva, belt fil-provinċja ta’ Valenzja li kienet tagħmel parti mis-Saltna ta’ Aragona. Illum dan il-post jagħmel parti minn Spanja. Il-ġenituri tiegħu kienu  Jofré de Borja y Escrivà u Isabel de Borja. Rodrigo meta kiber studja l-liġi fl-Università ta' Bologna. Huwa ġie ordnat djaknu u ġie mlaħħaq kardinal fl-1456 wara li  zijuh, Alfonzu Borja, laħaq kap tal-Knisja Kattolika li ħa l-isem ta’ Papa Kallistu III. Sena wara Rodrigo sar viċi-kanċillier tal-Kurja Rumana. Huwa kompla jservi fil-Kurja taħt erba’ papiet li mexxew lill-Knisja wara zijuh. Dawn kienu: Piju II, Pawlu II, Sistu IV u Innoċenz VIII. Dan kollu jurina li dan il-bniedem  bil-fors kiseb influwenza kbira fil-qasam ekkleżjali kif ukoll akkwista ġid materjali kbir. Fl-1492, Rodrigo ġie elett Papa u ħa l-isem ta’ Alessandru VI.

Dan huwa meqjus bħala wieħed mill-aktar Papiet Rinaxximentali kontroversjali.  Wieħed mill-akbar fatturi għal dawn il-kontroversji huwa l-fatt illi huwa rrikonoxxa li kien il-missier ta’ bosta wlied minn nisa differenti. L-ulied li huwa għaraf kienu Piere Luigi li ommu ma nafux min hi, Juan, jew Giovanni aktarx iben Vannozza dei Cattanei,  Ċesare, Lukrezja u Goffredu li lkoll kienu wlied Vannozza.

Politika

Irridu niftakru li s-sena li fiha Borgia laħaq papa kienet l-istess waħda li fiha Krisotofru Colombu niżel fuq il-kontinent il-ġdid tal-Amerika. Il-Papa Alessandru VI fl-1493 ħareġ bolla papali bl-isem Inter caetera li tikkonferma li l-artijiet u l-ġid kollu ta’ din id-dinja ġdida huma tal-kuruna ta’ Kastilja, illum Spanja.

Vannozza dei Cattanei

Matul it-tieni gwerra Taljana li seħħet bejn l-1499 u l-1504, Alessandru VI appoġġa lil ibnu Cesare Borgia bħala kaptan għar-Re Franċiż. Fejn tidħol il-politika barranija, huwa ra kif seta’  jikseb l-iktar pożizzjonijiet vantaġġjużi għall-familja tiegħu.

Bħala riżultat ta’ dan kollu, il-kunjom Valenzjan Taljanizzat tiegħu, Borgia, sar bosta drabi jirreferi għal-libertiniżmu u nepotiżmu, li tradizzjonalment huma kkunsidrati li jikkaratterizzaw il-pontifikat ta’ dan il-papa. Min-naħa l-oħra, tnejn mis-suċċessuri tiegħu, Sistu V u Urbanu VIII, jiddeskrivuh bħala wieħed mill-aktar papiet eċċezzjonali. Mhux hekk jaħsibha Ġlormu Savonarola u lanqas Martinu Luteru li sejjaħ Ruma ta’ żmien il-Papa Alessandru  VI bħala Sodoma.

Il-Ġublew

Fis-sena 1500, is-sena tal-Ġublew,  Papa Alessandru VI beda d-drawwa li jiftaħ il-bieb qaddis lejlet il-Milied u jingħalaq f'Jum il-Milied tas-sena ta’ wara. Wara li kkonsulta maċ-Ċerimonjier tiegħu, Johann Burchard, il-Papa Borgia fetaħ l-ewwel bieb qaddis fil-Bażilika ta’ San Pietru lejlet il-Milied tas-sena 1499, u r-rappreżentanti tal-papa fetħu l-bibien fit-tliet bażiliċi papali l-oħra ġewwa Ruma, San Giovanni Laterano, Santa Maria Maggiore u San Paolo fuori la mura.

Għal dan il-ġublew u għal dan il-ftuh tal-bieb qaddis jew kif inhu aktar magħruf porta santa,  il-Papa Alessandru ħoloq bieb ġdid fil-portiku ta’ San Pietru u kkummissjona bieb tal-irħam. Dan il-bieb dam sal-1618, meta ġie mqiegħed bieb ieħor fil-bażilika l-ġdida.

F’ċerimonja simili għal dik li għadha ssir illum, Alessandru nġarr fis-sedja gestatoria għal San Pietru. Hu u l-assistenti tiegħu, bix-xemgħat f’idejhom, imxew sal-bieb qaddis, waqt li l-kor beda jkanta Salm 118. Il-Papa ħabbat il-bieb tliet darbiet, il-ħaddiema fetħuh minn ġewwa, u mbagħad kulħadd beda dieħel fil-bażilika tal-Vatikan. Hawn naraw li kien dan il-papa li beda drawwa li għadna narawha sal-lum f’xi ġublew.

Papa Borgia stabbilixxa rit speċjali għall-għeluq tal-bieb qaddis. Fil-Festa tal-Epifanija 1501, żewġ kardinali bdew l-għeluq tal-bieb qaddis b’żewġ ġebliet żgħar, waħda tal-fidda u oħra tad-deheb. Fit-tajn ta’ bejn il-ġebel tpoġġew ukoll xi muniti, ħaġa li għadha ssir fir-rit tal-gublew tal-lum ukoll.

Mewt u difna

Il-qabar taż-żewġ Papiet Borgia

Jingħad li ibnu Ċesare kien qed jipprepara għal spedizzjoni oħra f’Awwissu 1503 meta t-tnejn li huma, fis-6 ta ’Awwissu, kienu għaċ-ċena mal-Kardinal Adriano Castellesi. Ftit jiem wara mardu bid-deni. Jingħad li Ċesare,  waqt iż-żmien li qiegħed fis-sodda, il-ġilda tiegħu titqaxxar u wiċċu sarlu vjola. Ċesare ħelsiha imma l-missier le. Il-Papa Alessandru VI miet fit-18 ta’ Awwissu 1503, aktarx avvelenat. Dwar l-avvenelament xejn ma hu ċert imma lanqas nistgħu nekludu din ix-xniegħa l-aktar meta niftakru f’kemm intriċċi politiċi kien imdaħħal dan il-papa.

Waqt il-funeral tiegħu l-isqof Alexix Caledoni tkellem dwar id-dispjaċir ta’ dan il-mexxej tal-Knsija min-nuqqasijiet tiegħu. Il-ġudizzju nħalluh f’idejn min jaf kollox u ma niġġudikawx aħna. Huwa ndifen fil-knisja ta’ Santa Marija ta’ Monserrat tal-Ispanjoli fil-Belt ta’ Ruma.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 30 ta' Mejju 2020

Savonarola

Ġilormu Savonarola

Dawk li huma midħla tal-istorja u aktar u aktar l-istorja tal-Knisja, żgur jafu min hu Ġilormu Savonarola. Savonarola kien bniedem li għażel it-triq tas-saċerdozju u xtaq jgħix din il-ħajja fir-radikalità tagħha u ma beża’ qatt joħodha kontra dak li f’għajnejh kien ħażin. Mhux għax kien rasu iebsa, imma għax dak li kien jemmen fih emmnu bis-sħiħ u baqa’ jemmen fih anke quddiem it-theddida tal-mewt, li fl-aħħar spiċċa biex tawhielu għall-mewt, bħal-lum, it-23 ta’ Mejju 1498.

Ħajtu

Savonarola twieled fil-21 ta’ Settembru tas-sena 1452 fil-belt ta’ Ferrara, fl-Emilia Romagna li llum tagħmel parti mill-istat Taljan. Missieru kien Niccolò Savonarola u ommu kienet Elena Bonaccorsi. Nannuh Michele, missier missieru, ħa ħsieb li jgħallmu kemm jista’ Dan in-nannu kien bniedem ta’ edukazzjoni kbira, ta’ morali kif ukoll ta’ fidi qawwija.

Ta’ 22 sena, Ġilormu ħalla dar missieru kif ukoll belt twelidu u mar Bologna fejn fl-24 ta’ April 1452 ingħaqad mal-patrijiet Dumnikani. Hemmhekk huwa kompa l-istudji tiegħu u speċjalizza fl-istudji tal-Kotba Mqaddsa. Huwa bħala Dumnikan, studja fid-dettall il-kitbiet ta’ San Tumas ta’ Aquino. Mar jgħallem f’belt twelidu sakemm is-superjuri tiegħu bagħtuh Firenze biex ikun lettur fil-kunvent ta’ San Mark. Kienet is-sena 1482 meta dan il-patri beda jagħmel parti mill-komunità tad-Dumnikani ta’ dan il-kunvent, li tajjeb ngħidu li għadu jintuża jeżisti sal-lum bħala kunvent tad-Dumnikani u m’huwiex il-kunvent waħdieni li dawn il-patrijiet għandhom fil-belt ta’ Firenze. Hemmhekk beda jieħu l-fama ta’ bniedem ta’ qdusija. Fil-prietki tiegħu jingħad li għall-ewwel, ftit li xejn kien jolqot nies sakemm beda jitkellem dwar il-bżonn li l-Knisja Kattolika tirriforma ruħha għax inkella kienet sejra tbati ħafna. Fl-1487 reġa’ kien imsejjaħ Bologna sabiex jgħallem hemmhekk. Sena wara huwa reġa’ kien assenjat Firenze. Jingħad li dan it-trasferament sar wara insistenza li għamel Lorenzo De Medici. Minn hawn jingħad ukoll li bdiet rivalità bejn Savonarola u De Medici.

Bla ħajta fi lsienu

L-esekuzzjoni ta' Savonarola u sħabu

Kieku kellna nużaw frażi Maltija biex infissru lil dan il-patri konna ngħidu li ma kellux ħajta fi lsienu għax dak li kien jara ħażin kien jitkellem dwaru bla ma jħares lejn wiċċ ħadd. Huwa kien jitkellem kontra l-gvernijiet korrotti ta’ żmienu u ma ħasibiex darbtejn biex jikkundanna l-ħajja laxka u skandaluża li kien jgħix il-Papa. Dak iż-żmien il-Knisja Kattolika kienet immexxija mill-Papa Alessandru VI li tela’ fuq it-tron ta’ Pietru fl-1492 meta Savonarola kien fl-aqwa tat-tagħlim u l-prietki tiegħu. Dan il-papa kien ġej mill-familja Borgia. Borgia kien Spanjol li ismu eżatt kien Rodrigo de Borja li għażel l-isem ta’ Alessandru meta sfaċċatament xtara l-konklavi biex laħaq papa. Kunjomu bit-Taljan beda jikiteb Borgia minflok Borja. Dan Kien żmien mill-aktar ikrah għall-Knisja għax minbarra s-simonija,  jiġifieri xiri ta’ titli jew karigi fi ħdan il-Knisja, Ruma nbidlet minn belt qaddisa f’belt tad-dnub li aktar tard Martinu Luteru wasal biex isejħilha Sodoma.

Plakka fi Piazza Sinioria li tfakkar mewt Savonarola

Sodoma hija belt li flimkien ma’ Gomorra jissemmew fil-ktieb tal-Ġenesi u f’kotba oħra tal-Bibbja kif ukoll insibu isimhom fil-Kuran. Dawn kienu bliet fejn il-ħażen u d-dnub kienu jiffjorixxu u jirrenjaw fuq kollox.

Savonarola ħadha kemm felaħ kontra din is-sitwazzjoni fi ħdan il-Knisja tant li fl-1495 il-Papa sejjaħlu Ruma u wara waqqfu milli jkompli jipprietka. Issa hawn tajjeb ngħidu li l-Ordni li aħna nsejħu Patrijiet Dumnikani, li tiegħu Savonarola kien membru, huwa verament Ordni tal-Predikaturi, għalhekk meta Dumnikan ma tħallihx jipprietka tkun qed tneżżgħu mill-aktar ħaġa għażiża li għandu.

 

Stinat

Forsi jkun hawn min jaħseb li Savonarola kien raġel rasu iebsa u ma kienx jobdi l-ordnijiet tas-superjuri. Iżda tajjeb ngħidu li huwa ħadha konta s-superjur universali tal-Knisja minħabba l-ħajja laxka u skandaluża li kien jgħix u mhux biex jimpika. Baqa’ sod fil-morali tiegħu, morali li kien ħa sewwa mingħand nannuh Michele li kien l-ewwel għalliem tiegħu f’dar missieru f’Ferrara.

Monument ta' Savonarola f'Firenze

U għalfejn niskantaw b’dak li għamel Savaonarola? Forsi Kristu stess mhux hekk għamel? Ma ħadiex Kristu kontra l-gvernijiet korrotti, kontra l-mexxejja reliġjużi bħalma kienu l-Fariżej, tant li kemm-il darba kellu argumenti magħhom u spiċċa għajjarhom: oqbra mbajda? Ġilormu Savonarola għamel sewwasew bħall-imgħallem tiegħu.

Tmiem

Fit-12 ta’ Mejju 1497 il-Papa Alessandru skomunika lil dan id-Dumnikan u hedded lin-nies ta’ Firenze jekk jibqgħu jappoġġjawh. Żewġ Dumnikani oħra kienu dixxipli fidili tiegħu. Dawn kienu Fra Duminku u Fra Silvestru. Fit-23 ta’ Mejju 1498 dawn it-tliet patrijiet Dumnikani ġew mogħtija l-mewt f’nofs Piazza Signoria fiċ-ċentru ta’ Firenze. Huma ngħataw il-mewt bit-tgħallieq u ngħataw in-nar biex lanqas jibqa’ xejn minn ġisimhom biex lanqas relikwi ma jkun hemm. L-irmied ta’ dawn it-tliet martri xxerred fix-xmara Arno li nsibu fil-Belt ta’ Firenze.

Kien bħal lum li dan il-patri sab it-tmiem tiegħu. Patri li llum nafu li kellu raġun.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 23 ta' Mejju 2020