TAORMINA

Żgur li ħafna minna l-Maltin żaru l-gżira ġara tagħna, Sqallija u nemmen li bosta huma dawk li żaru wkoll Tormina. Bl-ilsien Taljan tissejjaħ Taormina filwaqt li bl-Isqalli tissejjaħ Tavurmina. Hi x’inhi qed nitkellmu dwar l-istess post, dwar ġenna ta’ ġmiel. Ħasra li bosta minna l-Maltin, Sqallija għalihom tfisser biss xiri, għax din il-gżira hija għanja fl-istorja u l-kultura. Illum nixtieq naqsam magħkom xi tagħrif dwar dan il-post turistiku mill-isbaħ.

Storja

L-istorja ta’ dan il-post tmur lura bosta u bosta snin. Biss biss meta l-Griegi tal-qedem waqqfu l-ewwel kolonja tagħhom fi Sqallija, fis-sena 734 qabel Kristu, kien hemm diġà komunità tgħix hemm. Jingħad li l-ewwel Griegi li bdew jgħammru hemm kienu minn Naxos, gżira Griega. Matul iż-żmien Tormina sar post mill-aktar importanti fejn tidħol l-istorja ta’ Sqallija. Bil-ħakma ta’ Sqallija mill-Għarab, Tormina biddlet isismha u bdiet tissejjaħ Al-Mużżija minn isem il-Kalif Al Mużż. Il-Konti Ruġġieru ħeles lill-Sqallija mill-ħakma Għarbija u għaddiet f’idejn in-Normanni. Aktarx li kien f’dan iż-żmien li isem dan il-post reġa’ sar Tormina. Minn meta saret l-għaqda, jew kif tissejjaħ, l-unifikazzjoni tal-Italja fis-sena 1861 Tormina saret atrazzjoni turistika għat-Taljani tan-naħa ta’ fuq tal-pajjiż. Illum iżuruha bosta turisti minn madwar id-dinja kollha, l-aktar turisti li jkollhom ħafna x’jonfqu. U ħa ngħidu d-dritt, hemm fejn tonfoqhom, iżda anke jekk tmur fuq budget baxx, xorta hemm x’tara u tista’ tgawdi l-post.

Minħabba l-fatt li din hija lokalità turisitka, matul iż-żmien li fl-Italja kien hemm il-gvern Faxxista,  kienu bosta spiji Ngliżi li għamluha ta’ turisti biex jistħarrġu x’kien qed isir minn taħt. Interessanti ngħidu li sa tmiem is-snin sittin tas-seklu li għadda, Tormina kienet meqjusa bħala post turistiku għax-xitwa u kienu jkunu ħafna dawk il-lukandi li jagħlqu bwiebhom fix-xahar ta’ Ġunju. Ma ninsewx li dan kien post is-sinjuri u għalhekk bosta dawk in-nies ta’ fama, politiċi, awturi, artisti u oħrajn li kienu jżuru spiss din il-belt, dejjem fix-xitwa. Mis-snin sebgħin kull tip ta’ turist beda jżur Tormina. Hekk għandu jkun wara kollox għax il-ġmiel ma tistax tillimitah għal klassi ta’ nies biss.

Aktar

Tormina tinsab fuq għolja madwar 206 metri 'l fuq mil-livell tal-baħar, donnha mdendla bejn il-blat ta’ fuqha u l-baħar ta’ taħtha. Jekk taraha minn fuq il-baħar tistħajjilha xi terrazzin tal-Muntanja Tauro, f’xenarji ta' sbuħija naturali, uniċi fil-varjetà u l-kuntrasti billi dan il-post jinsab fuq l-għoljiet tan-Nofsinhar tal-muntanji Peloritani li jinfirxu mal-kosta tal-Baħar Jonju. Xena mill-isbaħ hija meta tara l-Etna fl-isfond.

Il-klima hija tipikament Mediterranja, mingħajr  dik is-sħana żejda tas-sajf jew il-kesħa xxoqq il-għadam tax-xitwa. Is-sajf huwa twil, xemxi u niexef. Ix-xitwa hija qasira u mhux qalila. Il-borra f’Tormina hija rari, iżda niżlet diversi drabi matul xi snin ta’ kesħa qawwija. L-ammont ta’ borra  li niżlet hemmhekk bejn is-6 u s-7 ta’ Jannar 2017 kienet ilha ma tidher hemm aktar minn 50 sena. Insomma bejn wieħed u ieħor il-klima ta’ dan il-post ftit li xejn hija differenti minn dik ta’ pajjiżna. Nistgħu ngħidu li l-aktar xahar kiesaħ ikun Jannar fejn il-medja tat-temperatura tkun ta’ 11-il grad Celsius filwaqt li l-aktar xahar sħun huwa dak ta’ Awwissu fejn it-temperatura kważi dejjem taqbeż it-30 grad.

X’tara

Bla dubju l-akar attrazzjoni hija t-teatru Grieg li nsibu f’dan il-post. Minkejja li għaddew l-eluf ta’ snin minn fuqu, dan it-teatru għadu jintuża minn żmien għal żmien.Mhux biex isiru rappreżentazzjonijiet teatrali bħalma kienu jsiru fi żmien il-Griegi imma għal kunċerti minn kantanti jew gruppi mużikali mhux biss Taljani imma mid-dinja kollha. Meta ma jkunx hemm kunċerti dak li jkun jista’ jżur dan it-teatru wkoll għax huwa miftuħ għat-turisti. Kif tidħol Tormina tinduna bl-għadd ta’ knejjes li hemm, knejjes li fihom opri tal-arti mill-isbaħ. Id-duomo jew kif spiss jissejjaħ il-katidral, huwa ddedikat lil San Nikola ta’ Bari. Dan huwa bini antik li fih taħlita ta’ arti Biżantina u Rinaxximentali imħallat mal-barokk Siċiljan. Din hija waħda biss mill-knejjes li wieħed jita’ jżur u jammira. Hemm ukoll numru ta’ palazzi sbieħ li xi wħud minnhom huma miftuħin għall-wiri. Imbagħad hemm il-misraħ IX ta’ April li donnu l-gallarija tal-post. Minn hawn wieħed jara veduta mill-isbaħ tal-baħar u x-xtajta ta’ taħt Tormina. Minkejja li din ma hijiex il-pjazza waħdanija ta’ dan il-post iżda hija l-aktar waħda mfittxija. Fiha jsiru  bosta attivitajiet għax tinsab f’nofs it-triq prinċipali ta’ Tormina.

U s-sabiħ kollu ta’ dan huwa li aħna l-Maltin nistgħu mmorru nżuru dan il-post meraviljuż anke għal ġurnata waħda biss. Tmur filgħodu kmieni u terġa’ lura tard filgħaxija.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon  - 30 ta' Lulju 2022

Siracusa

Tefgħa ta’ ġebla bogħod – dinja differenti

Anqas minn mitt kilomeru bogħod minna nsibu l-gżira ġara tagħna; Sqallija. Gżira kbira aktar minn ħamsa u għoxrin elf kilomeru kwadru; gżira b’popolazzjoni ta’ ħames miljun ruħ; gżira li fiha storja qadima mmens; gżira li fiha minn kollox, arti, kultura, storja, u ħafna ħafna aktar.

Wieħed mill-postijiet popolari magħna l-Maltin hija l-belt ta’ Siracusa. Jekk wieħed jasal bil-baħar sa Pozzallo, ikollu xi siegħa sewqan biex jasal hemm, jekk jasal bl-ajru sa Catania, ikollu xi siegħa sewqan ukoll.. Mela nistgħu ngħidu li din il-belt tinsab sewwasew f’nofs triq bejn Pozzallo u Catania.

Storja

Siracusa hiija belt mimlija storja għax kienet imwaqqfa mill-Griegi u wara għaddiet f’idejn ir-Rumani u l-Biżantini. Kien hemm żmien fejn kien jeżisti l-Emirat ta’ Sqallija u bla dubju Siracusa kienet tifforma parti minnu. Jekk naqbżu qabża sewwa mill-istorja, ngħidu li Siracusa kienet belt li soffriet ħafna bumbardamenti waqt it-tieni gwerra dinjija. Meta wieħed jara kemm hi għanja l-istorja ta’ din il-belt jinduna li ma jistax jonqos tkun għanja wkoll f’dak kollu li għandha x’toffri.

Ortigia u Augusta

Il-pjazza bil-katidral ta' Ortigia

Ma’ Siracusa nsibu żewġ gżejjer żgħar; Ortigia u Augusta. L-ewwel waħda hija popolari ħafna għax iżuruha bosta turisti minħabba l-bini barokk li fiha. Il-faċċata tal-katidral tal-post huwa meravilja. Meta wieħed jidħol ġewwa fih, isib linja artistika totalment differenti minn dak li jimmaġina li ser isib. Ma jistax jonqos li f’post turistiku bħal dan wieħed isib bosta ħwienet.

Augusta hija inqas famuża imma hija wkoll gżira ħelwa. Din mhix post turistiku iżda xorta hemm x’wieħed jara. Hija gżira marbuta ma’ San Duminku, li huwa l-patrun tal-gżira. Madanakollu l-patrijiet Dumnikani ilhom li ħallew il-kunvent u l-knisja li kellhom fuq din il-gżira, biss il-festa baqgħet issir xorta waħda f’Mejju.

Dawn iż-żewġ gżejjer huma magħqudin mal-kumplament ta’ Sqallija bil-pontijiet.

Madonna tad-dmugħ

Id-devozzjoni lejn il-Madonna tad-dmugħ  bdiet minn fenominu li seħħ f’ dar ġewwa Via degli Orti di San Giorgio, Siracusa.

Santwarju Madonna tad-Dmugħ

Angelo Iannusso u martu Antonina Lucia Giusto ma kienux ilhom wisq miżżewġin. Antonella kienet waqt l-ewwel tqala tagħha. Ma kellix tqala feliċi, bdiet tmurilha saħansitra l-vista. Matul il-lejl tad-29 ta’ Awwissu 1953 Antonella ma bdiet tara xejn iżda l-vista reġgħet ġietha filgħodu. L-ewwel ħaġa li lemħet Antonella kien dmugħ nieżel minn għajnejn in-nofs bust tal-Madonna tal-ġibs li kellhom fuq is-sodda. Din ix-xbieha kienu qalgħuha bħala riġal tat-tieġ, fil 21 ta’ Marzu ta’ dik is-sena. Dawn il-fenomini baqgħu sejrin sal-1 ta’ Settembru ta’ dik is-sena u seħħew għal 58 darba. L-aħbar ġriet malajr u nies minnn kull parti ta’ Sqallija bdew imorru lejn din id-dar biex jitolbu lill-Madonna. Fit-30 ta’ Awwissu il-fenominu tad-dmugħ kien irreġistrat fuq filmat. Dan il-filmat intwera fuq ir-RAI fl-1994.

Il-Knisja waqqfet kummissjoni biex tistudja l-każ bla tef ta’ żmien. Fl-1 ta’ Settembru din il-kummissjoni żaret id-dar u eżaminat il-likwidu li kien ħiereġ minn għajnejn in-nofs bust. Huma ddikjaraw li dak kien dmugħ uman u x-xjenxa ma setgħet tagħti l-ebda spjegazzjoni għall-fenomenu.

Il-ħsieb li tinbena knisja għal dan in-nofs bust ġie f’ moħħ bosta. Kien fl-1957 li saret il-pjanta tas-santwarju wara li sar konkors internazzjoanli. Il-bini fih forma ta’ demgħa u beda jinbena fl-1966. Il-materjal użat huwa l-konkos. In-nies tal-post kemm minħabba l-forma kif ukoll minħabba l-materjal ma tantx ħadet grazzja mal-proġett. Il-bini tas-santwarju intemm 28 sena wara li nbeda. Il-Papa San Ġwanni Pawlu II inawgura s-santwaru fl-1994. Fih tpoġġiet ix-xbieha tal-Madonna li bkiet fl-1953.

Tajjeb ngħidu li meta f’Malta, wara l-gwerra l-patrijiet Kapuċċini bnew il-knisja l-ġdida tagħhom fil-Marsa, din ġiet iddedikata lill-Madonna tad-Dmugħ iżda mbagħad inbidel it-titular u ġiet iddedikata lil Marija Reġina.

Xkora vojta?

Jekk wieħed iżur Siracusa ma għandux jibqa’ lura milli jduq xi ġelat tajjeb, jew jekk inti bħali, tippreferi l-granita, allura hawn tkun sibt il-ġenna! Billi din hija belt mal-baħar ma jistax jonqos li ssib bosta ħwienet li joffru ħut għall-ikel, imma mhux biss, hemm minn kollox u anke huma ħwienet li joffru platti abbundanti. Imbagħad jew xi kannol tal-irkotta, jew xi biċċa cassata u kafè tajjeb. Biex ma tkun tlift xejn, duq xi biskuttin tal-lewż. Nassigurak li dan huwa ħelu, li flimkien mal-pastarjali, huwa xi ħaġa ta’ barra din id-dinja! Le le, żgur li Siracusa mhux ser tħalluha vojta l-ixkora!

Rajna fuq fuq xi ħaġa dwar post qrib tagħna, li wieħed jista’ jżuru fi vjaġġ ta’ ġurnata waħda biss. Tassew li Siracusa hija tefgħa ta’ ġebla bogħod minna iżda hija dinja għal kollox differenti.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 25 ta' Lulju 2020