Il-kastell ta’ San Ġorġ f’Lisbona

Meta wieħed iżur il-belt kapitali tal-Portugall, Lisbona, jista’ jilmaħ kastell prominenti fuq għolja. Dan il-kastell iġib l-isem ta’ San Ġorġ. Dan huwa kastell mibni fil-Medjuevu mit-Torok li jħares lejn iċ-ċentru storiku ta' Lisbona u x-Xmara Tagus li tgħaddi minn din il-belt. Dan il-kastell huwa wieħed mil-postijiet turistiċi ewlenin ta’ Lisbona.

Għalkemm l-ewwel fortifikazzjonijiet fuq din l-għolja tmur lura sat-tieni seklu QK, skavi arkeoloġiċi sabu preżenza tal-bniedem fil-post sa mis-sitt seklu QK. Aktarx li l-ewwel fortifikazzjoni nbniet hawnhekk fis-sena 48 QK, meta Lisbona saret muniċipalità Rumana. Fis-seklu X inbena l-kastell mill-ġdid mill-qawwiet Musulmani.

Fl-1147 il-Portugall reġa’ ntrebaħ mill-Insara bis-saħħa tal-kavallieri li kienu mmexxijin minn Alfonsu l-ewwel. Meta fl-1255 Lisbona saret il-belt kapitali tal-Portugall, dan il-kastell serva bħala r-residenza fortifikata għall-Gvernatur Alfonsu III u madwar ħamsin sena wara is-Sultan Denis l-ewwel biddel dan il-kastell f’palazz irjali.

Tajjeb ngħidlu li f’dak iż-żmien kien hemm bosta assedji fuq dan il-katell, mhux aktar mit-Torok iżda mill-ġirien Kastiljani. Il-qawwiet ta’ Kastilja xtaqu jiksbu din il-parti tal-peninsula Iberika u kienu spiss jattakkaw lil Lisbona. Lejn tmiem is-seklu XIV  is-Sultan Ġwanni, li kien miżżewweġ lil Filippa ta’ Lancester, membru tal-Familja Rjali tal-Ingilterra, semma dan il-kastell għal San Ġorġ, qaddis popolari u li għandu devozzjoni kemm fil-Portugall kif ukoll fl-Ingilterra.

Tajjeb insemmi li f’ dan il-palazz jew kastell, is-Sultan Manwel l-ewwel kien laqa’ lil Vasco da Gama meta dan in-navigatur kien mar lura l-Portugall wara li kien baħħar lejn l-Indja fl-1498. Fis-seklu XVI inbena palazz Irjali ieħor f’Lisbona u għalhekk il-kastell ta’ San Ġorġ beda jitlef mill-importanza tiegħu. Xortih ma tantx kienet tajba għaliex fl-1531 ġratlu ħsara kbira f’terremot qawwi li kien laqat l-inħawi. Ir-Re Bastjan fl-1569 xtaq li jerġa’ jagħmel lil dan il-kastell bħala r-resideza uffiċjali tiegħu u għalhekk ordna li jibda x-xogħol ta’ restawr u bini mill-ġdid. Iżda din il-ħaġa qatt ma seħħet għaliex ir-re tilef ħajtu nhar l-4 ta’ Awwissu 1578 fil-battalja ta’ Alcácer Quibir, il-Marokk, fl-età ta’ 24 sena. Mal-mewt ta’ dan is-Sultan żgħir il-Portugall għadda minn żmien ta’ kriżi fid-dinastija tiegħu u bdew ukoll sittin sena ta’ okkupazzjoni Spanjola. Il-kastell ta’ San Ġorġ issa beda jservi bħala post għas-suldati u beda jaqdi wkoll ix-xogħol ta’ ħabs. Dan kollu kompla jbaxxi l-livell ta’ dan il-kastell storiku.

Meta l-Portugall reġa’ kiseb il-ħelsien mill-Ispanjoli, kien hemm il-ħsieb li Lisbona tissaħħaħ b’fortifikazzjonijiet qawwija. Fl-1648 inbeda xogħol ta’ bini ta’ swar u tisbieħ tal-kastell ta’ San Ġorġ iżda għat-tieni darba dan ġarrab bosta ħsara fit-terremot li seħħ fl-1 ta’ Novembru 1755. Dan it-terremot ġab ħerba sħiħa fil-belt ta’ Lisbona u qatel għexieren ta’ eluf ta’ nies. Il-Kastell minn dak iż-żmien ġie mitluq u baqgħet issirlu ħsara minħabba n-nuqqas ta’ kura li kien jingħata.

Fi żmien il-Prim Ministru António de Oliveira Salazar (1932-1968) dan il-kastell beda jingħata l-importanza li jistħoqqlu. Sar fih restawr estensiv u l-bini li kien żdied matul is-snin twaqqa’ sabiex reġa’ ingħata d-dehra oriġinali li kellu. Ir-restawr kien lest fl-1938

 Illum il-Kastell ta’ San Ġorġ huwa post imfittex mit-turisti li jżuru l-kapitali Portuġiża, l-aktar għall-istorja li fih.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher fil-programm tal-festa ta' San Ġorġ maħruġ mill-Banda Anici Festa 2019

Fatima

Din is-sena li għadna kemm bdejna taħbat il-mitt waħda mid-dehriet li seħħew ġewwa r-raħal ċkejken fil-ċentru tal-Portugall li jġib l-isem ta’ Fatima. Żgur li matul din is-sena sejrin nisimgħu ħafna dwar dan il-post u dwar id-dehriet li seħħew hemmhekk sewwasew mitt sena ilu. Tajjeb inkunu nafu xi ħaġa dwar dan ir-raħal li sa mitt sena ilu ftit li xejn kien magħruf, anzi nista’ ngħid li kienu jafu bih biss dawk il-Portuġiżi li kienu jgħixu fih jew qribu.

Isem

L-isem Fatima huwa isem femminili Għarbi popolari ħafna mal-Musulmani peress li waħda minn ulied il-Profeta Muħammed kien jisimha hekk. Fatima wkoll hija waħda mill-erba’ nisa perfetti li jissemmew fil-Kuran, it-tlieta l-oħra huma Aisha, Khadija u Marija.

Ir-raħal Portugiż li jġib dan l-isem għandu storja marbuta miegħu. Jingħad li fl-1156, waqt ir-Rikonkwista tal-pajjiż,  l-armata Portuġiża qamet kontra l-ħakkiema Għarab fin-Nofsinhar ta’ din l-art fit-tarf tal-peninsula Iberika. L-armata, immexxija minn Gonçalo Hermigues, qabdet lil bint il-kmandant Għarbi u ħaditha magħha f’ raħal fiċ-ċentru tal-Portugall. Bint il-kmandant kien jisimha Fatima. Din Fatima, minkejja li ttieħdet minn ħdan il-familja tagħha, saret tħobb lil Gonçalo u hu ħabbha wkoll. Hi ħaddnet il-fidi Nisranija biddlet isimha  għal Oureana u żżewġet lil dan il-kmandant tal-armata u għexu flimkien sal-mewt.  Ir-raħal li fih kienet tgħix ingħata l-isem li kellha qabel, jiġifieri Fatima. Fl-1568 ir-raħal ta’ Fatima sar parroċċa magħqud mal-kolleġġjata ta’ Ourém. L-isem ta’ Ourém huwa l-isem Nisrani ta’ Fatima, mart Gonçalo Hermigues.

Kemm  stejjer moħbijin f’ isem għandek tgħid!

1917

Fis-sena 1917 kienet fl-aqwa tagħha l-ewwel gwerra dinjija. F’ April ta’ dik is-sena, l-Istati Uniti ddikkjaraw li daħlu fil-gwerra kontra l-Ġermanja. F’ Ottubru bdiet ir-revoluzzjoni Bolxevista ġewwa r-Russja. F’ Novembru twieldet Indira Gandi li kellha tkun Prim Ministru tal-Indja, it-tieni l-itwal uffiċċjatura ta’ Prim Ministru Indjan wara dak ta’ missierha Jawaharlal Nehru.  F’ dik is-sena f’ pajjiżna saret l-elezzjoni għat-tmien siġġijiet tal-parlament Malti ta’ dak iż-żmien. F’ dik l-elezzjoni Nerik Mizzi kien ġab l-akbar numru ta’ voti; 560 minn 7,012 votant.

Fit-13 ta’ Mejju tlett itfal qalu li kellhom dehra ta’ sinjura liebsa l-abjad. Din dehret fuq siġra waqt li huma kienu qegħdin jirgħu l-mogħoż. Dawn it-tfal qalu li dawn id-dehriet baqgħu jsiru għal bosta xhur.

Id-dehriet ta’ Fatima

Luċija, Franġisku u Ġaċinta

L-istorja tar-raħal ta’ Fatima hija marbuta strettament ma’ tlett itfal żgħar minn dan ir-raħal stess: Luċija Dos Santos u l-kuġini tagħha Franġisku u Ġaċinta Marto. Luċija kellha 11-il sena filwaqt li Franġisku kellu 9 snin u oħtu Ġaċinta 7 snin. Kien il-Ħadd, 13 ta’ Mejju, waqt li dawn it-tliet rgħajja kienu qed jirgħu l-merħla tal-familja tagħhom ġewwa l-medda ta’ art imsejħa Cova da Iria, għall-ħabta ta’ nofsinhar, it-tfal raw bħal berqa qawwija u semgħu bħal ragħad, minkejja li kienet ġurnata bnazzi. Huma ħaffew jiġbru n-nagħaġ għax beżgħu. Ħin bla waqt fuq siġra tal-ballut dehret mara liebsa l-abjad b’ kuruna tar-rużarju f’idha. Luċija ratha imma Franġisku ma rahiex. Is-sinjura talbet lit-tfal biex fit-13 tax-xahar ta’ wara jerġgħu jmorru hemm. Huma marru fit-13 ta’ Ġunju u issa it-tlieta li huma raw lis-sinjura liebsa l-abjad. Dawn id-dehriet baqgħu jseħħu kull xahar sa Ottubru ta’ dik is-sena. Dakinhar kien seħħ il-miraklu tax-xemx, fenomenu li rawh dawk kollha li kienu ġewwa Cova da Iria u jingħad li kien rah ukoll il-Papa minn ġewwa Ruma.

Sigriet

Marbut ma’ dawn id-dehriet kien hemm sigriet li ħafna drabi kien suġġett ta’ diskussjoni jew kontroversja. Dan is-sigriet kien fih tliet partijiet: l-ewwel parti kienet dehra tal-infern. It-tlett itfal raw dehra tal-waħx fejn dehru x-xjaten u l-infern taħt id-dinja. It-tieni parti kienet tħabbar li l-gwerra li kienet għaddejja dak iż-żmien ma kelliex ittul wisq, iżda oħra agħar minn dik kellha tibda wara ftit snin. It-tielet parti hija l-aktar parti kontaversalji u titratta dwar l-attentat ta’ qtil tal-Papa, ħaġa li ġrat fit-13 ta’ Mejju 1981 fuq il-ħajja ta’ San Ġwanni Pawlu II. Din il-parti tas-sigriet qatt ma kienet mikxufa qabel seħħ il-każ.

Fatima llum

Fatima llum

Illum Fatima ma għadux ir-raħal minsi li kien sa mitt sena ilu. Huma bosta dawk il-pellegrini li jżuru dan il-post. Fih wieħed jiltaqa’ ma’ bosta pellegrini Amerikani, ma ninsewx li l-Portugall huwa l-ewwel art Ewropea li jsibu n-nies ta’ l-Istati Uniti. Biex wieħed jasal Fatima jkun jaqbillu jinżel fl-ajruport ta’ Lisbona, il-belt kapitali tal-Portugall u minn hemm jagħmel il-vjaġġ ta’ madwar 130 kilometru. Minkejja li Fatima ma għadiex dik li kienet seklu ilu, xorta ma nistgħux ngħidu li hija replika ta’ Lourdes, hija totalment differenti għalhekk wieħed irid jaħseb minn qabel biex jippjana mawra f’ dan il-post.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon. 7 ta' Jannar2017