Is-siġra tal-Milied

Illum il-ġurnata tant drajna li matul il-festi tal-Milied narmaw is-siġra li għandu mnejn lanqas biss qatt jgħaddi minn moħħna li din id-drawwa ma kinitx minn dejjem. Aktarx li bħala siġra tintuża xi waħda taż-żnuber, ċipressa jew arżnu jew prinjola. Billi pajjiżna huwa nieqes sew mis-siġar, aħna nużaw siġra artifiċċjali, aktarx tal-plastik. Ejjew naraw xi ftit storja u kurżitajiet dwar din is-siġra li llum sirna narawha kullimkien f’dawn iż-żminijiet.

Storja

Meta l-ewwel Insara waslu fit-Tramuntana tal- Ewropa , sabu li l-abitanti ta’ dawk l-inħawi kienu jiċċelebraw it-twelid ta’ Frey , alla tax-Xemx u tal-fertilità, billi jżejnu siġra f’data qrib il -Milied Kristjan tal-lum . Din is-siġra kienet tissimbolizza s-siġra tal-Univers, imsejħa Yggdrasil, li fuq nett tagħha kien ikun hemm Asgard li hija d-dar tal-allat u Valhalla li kien meqjus bħala l-palazz ta’ Odin, alla prinċipali fil-mitoloġija ta’ dawk il-popli. Fl-għeruq l-aktar fondi kien hemm Helheim li tfisser is-saltna tal-mejtin. Aktar tard, bl-evanġelizazzjoni ta’ dawn il-pajjiżi, l-Insara ħadu l-idea tas-siġra biex jiċċelebraw it-twelid ta' Kristu, iżda biddlu kompletament it-tifsira.

San Bonifaċju 

Jingħad li San Bonifaċju, li għex bejn is-snin 680 u 754, meqjus bħala l-evanġelizzatur tal-Ġermanja , ħa mannara u qata’ siġra li tirrappreżenta lil Yggdrasil, u minflokha ħawwel siġra tal-arżnu , li minħabba li din tħaddar is-sena kollha , issimbolizzat l-imħabba ta' Alla. Huwa żejjinha bit-tuffieħ u xemgħat. It-tuffieħ kien jissimbolizza d-dnub oriġinali u t-tentazzjonijiet, filwaqt li x-xemgħat kienu jirrappreżentaw id-dawl ta’ Ġesù Kristu bħala d-dawl tad-dinja. Hekk kif għadda ż-żmien, it-tuffieħ u x-xemgħat ġew mibdulina fi blalen, f’dwal, u dekorazzjonijiet oħra.

Aktar tard, ġiet miżjuda t-tradizzjoni tat-tqegħid tar-rigali għat-tfal taħt is-siġra, mibgħuta minn San Nikola jew magħruf ukoll bħala Santa Klaws jew Father Christmas jew mis-slaten maġi , skont id-drawwiet taż-żona fejn tkun tinsab.

Is-siġra tal-Milied fl-Ewropa

Jista’ jkun li l-ewwel siġra tal-Milied, kif inhi magħrufa u kif narawha llum, twieldet, biex ngħidu hekk, fil- Ġermanja , fejn wara kollox faqqset l-idea tas-siġra għall-ewwel darba. Aktarx li dan seħħ fis-seklu ħmistax  u b’hekk beda t-tixrid ta’ din id-drawwa. Waslet il- Finlandja fl-1800 , filwaqt dehret għall-ewwel darba fl- Ingilterra fl-1829. Sewwasew fl- 1841 ġewwa l-kastell irjali ta’ Windsor dehret l-ewwel siġra tal-Milied. Din intramat mill-Prinċep Albert, ir-raġel tar-Reġina Vittoria. Għandna nifhmu li f’pajjiżna ma damitx ma daħlet wisq wara l-Ingliterra għax billi konna kolonja Brittanika, kien hawn bosta Ngliżi jgħixu Malta u bla dubju ġabu din id-drawwa magħhom ukoll. Fil-Boemja u l-Moravja ġiet introdotta mill-Ġermanja, għalkemm fit-tieni nofs tas-seklu dsatax kien hemm moviment kontra s-siġra tal-Milied, iżda din id-drawwa ma nqerditx.

Fil-bidu tas -seklu sbatax is-siġra tal-Milied bdiet tiġi adottata ftit ftit min-nobbli Ewropej: il-Prinċipessa Henriette de Nassau-Weilbourg introduċiet is-siġra tal-Milied fil-palazz ta’ Vjenna fl-1816; id- Dukessa ta’ Orléans, ta’ oriġini Ġermaniża u l-kunjata tar-Re Louis-Philippe, u magħha l-Prinċipessa Hélène ta’ Mecklenburg-Schwerin, introduċewha fost l-aristokrazija ta’ Franza fl-1837 u popolarizzaw din id-drawwa Ġermaniża fost il-bourgeoisie Franċiża.

Id-drawwa tat-tiżjin ta' siġra fil-Milied fid-djar Spanjoli ġiet introdotta fl-1870 minn prinċipessa ta' oriġini Russa li kien jisimha Sofía Troubetzkoy , li wara li romlot mid-Duka ta' Morny iżżewġet lil aristokratiku Spanjol. Jidher li l-ewwel darba li tqiegħdet siġra tal-Milied fi Spanja kienet f'Madrid, fil-Milied tas-sena li semmejna diġà. Din kienet tinsab fil- palazz ta' Alcañices.

Fl-Italja, l-ewwel li ramat siġra tal-Milied kienet ir-Reġina Margherita fit-tieni nofs tas-seklu dsatax fil-Quirinale fil-belt ta’ Ruma. Id-drawwa malajr infirxet mal-pajjiż kollu. Ikollna nammettu li  s-siġra tal-Milied hija waħda mill-ftit tradizzjonijiet barranin li daħlu u qabdu sewwa fl-Italja.

Il-kolonisti Ewropej ħadu magħhom din id-drawwa lejn il-kolonji tagħhom fl-Amerika ta’ Fuq u għalhekk din ma damitx ma bdiet issir popolari ma’ dawn il-popli wkoll.

Illum

Minkejja li s-siġra tibqa’ dejjem siġra, illum bdejna naraw bosta ideat differenti. Siġar tal-Milied tal-ħġieġ, tal-injam jew materjali oħra. Kulħadd jipprova jivvinta u joħloq. Pereżempju rajna anke f’pajjiżna, siġar tal-Milied maħdumin bis-suf jew minn flieken tal-ilma tal-plastik.

Illum anke fil-knejjes sirna naraw siġar tal-Milied, minkejja li sa ftit għexieren ta’ snin ilu din kienet meqjusa bħala drawwa Protestanta. Ilum hawn min jagħti din it-tifsira lis-siġra tal-Milied: Hija tfakkar is-siġra fil- Ġnien tal-Għeden li mill-frott tagħha kielu Adam u Eva u minn fejn ġie d-dnub oriġinali; u għalhekk ftakar li Ġesù Kristu ġie biex ikun il-Messija mwiegħed għar-rikonċiljazzjoni. Tirrappreżenta wkoll is-siġra tal-Ħajja jew il-ħajja eterna, għax hija tat- tip perenni, li ma tinxifx, dik li bl-Ingliż insejħulha evergreen.

La tkun mal-familja ġewwa darek, qrib is-siġra tal-Milied, ftakar xi storja għandha u x’sinifikat għanda din id-dekorazzjoni li tant hi popolari f’dawn il-festi.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 24 ta' Diċembru 2022

Barranin f’pajjiżna

Wieħed mill-argumenti l-aktar jaħarqu li bdew ikunu spiss fuq fomm il-poplu tal-Ewropa huwa dak li jitratta l-imigrazzjoni. F’dawn l-aħħar deċenji rajna fenomenu li qatt ma konna naħsbu dwaru jew nimmaġinaw li għad jiġri f’pajjiżna u fil-bqija tal-Ewropa. Hawn irrid nagħmilha ċara u tonda mill-ewwel li bla ma nidħol f’kontroversji, irridu niddistingwu bejn barrani li jibda jgħix fl-Ewropa, fosthom f’pajjiżna, b’mod regolari u kif titlob il-liġi u barrani li jidħol b’mod klandestin. Hemm liġijiet li għandhom ikunu osservati minn kulħadd.

Xi darba konna aħna migranti

Xena li ma ninsa qatt hija dik ta’ meta ommi u missieri ħaduni magħhom il-Marsa, mingħalija fit-tinda li tissejjaħ “tal-patata” biex naraw lin-nanna, omm ommi, li kienet sejra temegra lejn l-Awstralja flimkien maż-żewġ zijiet iż-żgħar. Kien lejn l-aħħar tas-snin sittin meta l-Maltin kienu għadhom ifittxu xortihom il bogħod minn art twelidhom. Bħan-nanna u bħaz-zijiet kien hemm eluf oħrajn ta’ Maltin li emegraw lejn xi art oħra biex isibu ħajja aħjar. Din ma kinitx storja tal-Maltin biss, imma għaddew minnha bosta Ewropej oħra, fostom il-ġirien tagħna l-Isqallin u t-Taljani tan-naħa ta’ isfel tal-Italja.

Min jaf mal-wasla tagħhom kemm kien hemm min qal l-istess kliem li llum aħna l-Ewropej ngħidu għall-Afrikani u l-Ażjatiċi li jaslu fil-kontinent tagħna. Għax din ħaġa normali, kulħadd jibża’ mit-tibdil l-aktar jekk dan it-tibdil isir għal għarrieda.

Addattament jew le

Maż-żmien l-Ewropej, fil-biċċa l-kbira tagħhom adattaw irwieħom għas-sistemi u d-drawwiet tal-pajjiżi li fihom marru jfittxu xortihom. Biss jekk wieħed joqgħod jaħseb naqra fil-fond jara kemm l-għeruq ta’ dak li jkun mhux faċli li wieħed jitbiegħed wisq minnhom. Ejjew nieħdu eżempju tal-Maltin fl-Awsralja jew il-Kanada jew l-Amerika. Naf żgur li jeżitu għaqdiet ta’ Maltin li jorganizzaw il-festi tal-qaddisin bħalma norganizzawhom aħna l-Maltin jew il-purċissjonijiet tal-Ġimgħa l-Kbira. Żgur li għan-nies ta’ dawn il-pajjiżi dawn ma humiex tradizzjoni għax mhux imdorrijin bihom, biss illum isiru ta’ kull sena.

Dan ma jfissirx li l-Maltin ma addattawx ruħhom għall-pajjiż li bdew jgħixu fih imma ħadu magħhom ukoll id-drawwiet tagħhom u integrawhom fil-pajjiż il-ġdid. Min ma riedx jadatta ruħu kellu jew jgħix ħajja ta’ disprament jew jaqbad it-triq u jerġa’ lura lejn art twelidu. Min qara r-rumanz ta’ Juann Mamo “Ulied in-Nanna Venut fl-Amerka” jifhem sewwa dak li qed ngħid.

Il-folja nqalbet

Illum ma għadhomx l-Ewropej li jemegraw imma l-Ewropa saret il-post fejn tilqa’ bosta persuni minn barra l-kontinent. Imma wara dawn is-snin kollha ta’ nies deħlin fl-Ewropa, kultant bla ebda kontroll, sar xi pjan għalihom?

Ikollna nammettu li ċerti xogħlijiet ma għadhomx isiru mill-Ewropej u allura jkollna ngħidu li mnalla hawn il-barranin. Biss xorta waħda hemm lok fejn il-preżenza ta’ dawn il-persuni tista’ tiġi regolata aħjar. L-ewwel ħaġa li nemmen li għadha ssir hija li jekk barrani jiħġi aċċettat f’pajjiż, dan għadnu jitgħallem l-ilsien tal-post. Illum f’Malta spiċċajna b’nies li jagħtuk servizz, bħal assistenti tal-ħwienet, telephone operators, xufiera u waiters, li lanqas Ingliż ma jitkellmu sewwa. Jien immur spiss l-Italja u nara bosta stranġieri. Dawn kollha jitgħallmu t-Taljan għax inkella ma jimxux il quddiem. Allura f’pajjiżna għaliex le?

Programm

L-idea tiegħi hija li l-pajjiż għandu juża l-ħiliet ta’ dawn il-persuni u jgħallimhom snajja li jkunu ta’ ġid għall-pajjiż li jkunu għażlu li jgħixu fih.

Il-gwerra bejn ir-Russja u l-Ukrajna ġabet lid-dinja fuq sieq waħda. Issa qed nindunaw li l-qamħ li nipproduċu aħna mhux biżżejjed għall-konsum tagħna. Kieku kellu jsir programm li dawn il-barranin jingħataw il-makkinarju u art mhux ikkultivata biex jaħdmuha u jiżirgħuha qamħ ikunu qed jaqilgħu għixien diċenti u jagħtu prodott tant meħtieġ lill-kontinent. Dan huwa eżempju wieħed biss. Hemm oqsma oħra fejn bi ftit għajnuna dawn il-barranin mhux talli ma jkunux piż fuq il-pajjiż anzi jagħtu kontribut siewi.

Razziżmu

Ma tistax tikteb dwar dan l-arġument bla ma ssemmi r-razziżmu. Ir-razziżmu ħafna drabi jitwieled minħabba n-nuqqas ta’ integrazzjoni. Il-Lhud fil-Ġermanja matul it-tieni gwerra dinjija għaddew minn dak li għaddew għax minkejja li kienu Ġermaniżi, twieldu hemm, tgħallmu hemm, ħadmu hemm, ħallsu t-taxxi tal-pajjiż daqs kull ċittadin ieħor, dawn baqgħu maqtugħin għalihom u kienu jidhru bħala sfida lejn il-kumplament tal-poplu. Għalhekk flimkien mat-tagħlim tal-ilsien tal-post irid ikun hemm tagħlim tad-drawwiet u tagħlim tal-kultura għax inkella dak li jkun jibqa’ barrani anke jekk jgħaddu mitt sena minn fuqu. U mal-barrani jinbet ir-razziżmu, aħna u huma, aħna mhux huma u huma mhux aħna meta fl-aħħar mill-aħħar ilkoll ikunu qed jgħidxu flimkien, imma mifrudin.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 3 ta' Diċembru 2022

Imigrazzjoni

Kwistjoni ġdida jew le?

Illum il-ġurnata nisimgħu ħafna kliem dwar l-imigrazzjoni, il-mixi minn pajjiż għal ieħor ta’ eluf ta’ nies. Kliem favur, diskors kontra, ftehim, nuqqas ta’ ftehim, attakki, aċċettazzjoni u elf ħaġa oħra. Jekk naħsbu li din il-kwistjoni hija xi fenomenu ġdid inkunu qed niżbaljaw bil-kbir. Każ eċċellenti ta’ poplu li dejjem ħalla pajjiżu u fittex artijiet oħra huwa l-poplu Lhudi. Dan il-poplu infirex mal-erbat irjieħ tad-dinja u għadna nsibu persuni ta’ nisel Lhudi madwar id-din ja kollha. Jien mhux sejjer nidħol fil-kwistjoni tal-imigrazzjoni li tinsab għaddejja bħalissa, fejn il-poplu Afrikan qed iħares lejn l-Ewropa bħala d-dar futura tiegħu imma sejjer ngħid xi ħaġa dwar dak li qal San Tumas ta’ Akwinu dwar l-imigrazzjoni.

San Tumas mhux bniedem tal-lum. Huwa twieled fl-1225 u miet fl-1274. Ladarba dan il-qaddis kiteb fuq kwistjoni bħal din madwar 750 sena ilu, ifisser li kienet teżisti u nassumi li kien hemm, bħal-lum, min huwa favur u min hu kontra. Dan il-qaddis Dumnikan jitratta din il-kwistjoni fis-Summa Teoloġika (I-II, Q. 105, Art. 3). Hawn huwa bħal jistabbilixxi l-limiti tal-akkoljenza li għandha tingħata lill-barrani, lill-imigrant.

Hemm imigrant u imigrant

San Tumas jgħid li mal-barrani jista’ jkun hemm żewġ tipi ta’ rapporti: rapport ta’ sliem u paċi jew rapport ta’ gwerra. Huwa jkompli jgħid li skont it-tip ta’ rapport li jkun hemm teżisti liġi ġusta għas-sitwazzjoni.

Mela hawnhekk il-qaddis qed jurina li mhux il-barranin kollha huma xorta għax ladarba r-rapporti magħhom huma differenti anke l-attitudnijiet huma differenti; xi wħud huma paċifisti, oħrajn joħolqu konflitt u ġlied. Tumas t’Akwinu jsostni li kull pajjiż għandu d-dritt kollu li waħdu jiddeċiedi x’tip ta’ imgrazzjoni  jaċċetta bħala paċifika u b’hekk ikun jista’ anke jibbenifika mill-ġid li jiġġeneraw dawn il-barranin. Huwa l-pajjiż ukoll li jrid jistudja u janaliżża sewwa liema huma dawk il-barranin li jistgħu jkunu ta’ ostilità għall-pajjiż u għaċ-ċittadini. Għalhekk il-pajjiż għandu jaċċetta lil dawk il-barranin li jħoss li huma ta’ għajnuna għall-ġid komuni tal-poplu u ma jaċċettax dawk li jaħseb li huma ta’ xkiel għas-sliem u l-ġid tal-pajjiż.  Ovvjament fi żmien dan it-teologu il-politika ma kinitx dik li hija llum. Illum il-pajjiż ma jistax jinsa ċerti obbligi li jkun marbut bihom politikament.

Fis-sliem

Il-qaddis hekk imsejjaħ Anġeliku, kiteb li l-Lhud kellhom tliet okkażjonijiet biex jimxu b’mod paċifiku mal-barranin. L-ewwel meta l-barranin kienu jgħaddu minn pajjiżhom fi triqithom lejn xi destinazzjon i oħra, jiġifieri dawk li jgħaddu mill-pajjiż għal ftit żmien, dawk li llum jissejħu in transit. It-tieni kienu dawk li kienu jmorru f’pajjiżhom biex isibu xortihom hemmhekk. I-liġi tal-Lhud titlob li dawn jintwerew ħniena. Fil-fatt fil-ktieb tal-Eżodu insibu:  “La taħqarx il-barrani, u la tgħakksux, għax intom ukoll kontu barranin” [Eż:22:20] u “Taħqarx il-barrani; int taf xi jħoss il-barrani, għax barrani int kont fl-art ta' l-Eġittu. [Eż:23:9] Hawn San Tumas qed juri kif jista’ jkun hemm ħajja paċifika bejn iċ-ċittadini u l-barranin u jgħid li l-pajjiż għandu joffri lil dawn it-talin kull għajnuna. Dak iż-żmien ma kienx jeżisti it-turiżmu imma s-safar kien isir għan-negozju għalhekk il-pajjiż kellu gwadann minn dan it-tip ta’ barrani, bħalma llum kull pajjiż jipprova jattira lit-turisti għax dawn jgħinu lill-pajjiż fl-ekonomija tiegħu. Imma mbagħad isemmi t-tielet każ. Hemm dawk li għaddew minn Israel u riedu jimponu l-użanzi tagħhom fuq il-poplu tal-post. Hawnhekk it-teologu jgħid li wieħed irid jimxi b’ħafna għaqal u ma għandhomx jiġu meqjusin bħala ċittadini mill-ewwel imma tal-anqas għandhom jgħaddu tlieta jew erba’ ġenerazzjonijiet. Hawn insibu lil dawk il-barranin li ma jitqiesux bħala paċifisti.

Il-Lhud barranin

Ejjew issa naraw ftit mhux dak li qal San Tumas ta’ Akwinu imma dak li seħħ matul is-snin. Il-Lhud mhux biss kellhom barranin f’pajjiżhom imma kienu huma stess barranin f’artijiet ta’ ħaddieħor. Minkejja li l-poplu Lhudi huwa meqjus bħala poplu paċifist, huwa wkoll poplu konservattiv li ma jibdilx id-drawwiet tiegħu kif ġieb u laħaq. Il-Inkwiżizzjoni Spanjola xejn ma kienet ħelwa mal-poplu Lhudi. Ħafna Lhud kellhom iħallu Spanja u telqu lejn l-Olanda, pajjiż li minn dejjem kien xi ftit jew wisq aktar miftuħ u tolleranti għal kulturi differenti u jaċċetta opinjonijiet diversi. U xi ngħidu għan-Nażi? Il-Lhud fil-Ġermanja baqgħu Lhud minkejja li twieldu hemm, trabbew hemm, kienu ċittadini Ġermaniżi, iħallsu t-taxxi tal-pajjiż, jitkellmu l-ilsien tal-pajjiż. . . .  imma baqgħu Lhud minn ġewwa u din il-ħaġa ma kienet qatt aċċettata mill-Ġermaniżi.

Ma nidħolx fil-kwistjoni tal-lum fejn bosta Afrikani qed isibu kenn fl-Ewropa għax jaħsbu li sabu l-ġenna, il-ħsieb tiegħi li wassalni nikteb dan l-artiklu kien li d-dinja rota, u l-istorja tirrepeti ruħha u kull kwistjoni li nsibu madwarna llum diġà xi darba dehret fuq wiċċ id-dinja.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon -  1 ta' Ġunju  2019