Ħmar il-lejl

Bi ħmar il-lejl nifhmu ħolma kerha li aktarx ikollha rabta ma’ biża’ jew disprament, anzjetà jew dwejjaq. Mhux bilfors, iżda aktarx li hekk. Ħmar il-lejl jista’ jkun akkumpanjat minn atti inkonxji bħal qawmien mis-sodda u mixi fost oħrajn. Min iqum minn ħmar il-lejl aktarx jistembaħ fi stat ta’ taħwid u jdum ma jerġa’ jorqod. Ix-xjenzjati jagħtu bosta raġunijiet għal ħmar il-lejl, hawn min jgħid li jekk tiekol qabel torqod għandu mnejn ikollok ħmar il-lejl għaliex il-moħħ jibqa’ jaħdem biex iħaddem il-metaboliżmu. Hu x’ inhu ħmar il-lejl huwa xi ħaġa assoċjata ma’ biża’. Aħna nsejħulu ħmar imma l-ingliżi jsejħulu debba; nightmare. Għat-Taljani din il-ħaġa hija incubo. Hu x’ inhu it-terminu, kollha jirreferu mhux biss għal dak li jista’ jiġrilek waqt li tkun fuq is-sodda iżda għal xi ħaġa tal-biża’ wkoll. Tiftakruhom is-sensiela ta’ films tal-biża’ bl-isem Nightmare on Elm Street?

Tani ħmar il-lejl

M’ ilux wisq lili tani ħmar il-lejl, mhux waqt li kont rieqed fuq is-sodda. Li jagħtik ħmar il-lejl diġa hija xi ħaġa tal-biża’ imma li jagħtik mhux waqt l-irqad hija xi ħaġa agħar. Lili dan il-ħmar il-lejl tani waqt li kont qed insuq, ma kontx rieqed, anzi kont ilni li qomt aktar minn tliet sigħat. Ara, ħa nagħmilha ċara għax se ndum ġej biha!

Il-ħmar il-lejl Malti

Il-ħmar il-lejl lili tani għax inqabdt fit-traffiku.

Kont nemmen li ladarba jispiċċaw l-iskejjel it-traffiku jonqos sewwa mit-toroq Maltin. Naħseb anke din kienet perċessjoni tiegħi għaliex illum ma għadnix naħseb hekk. Kont sejjer minn Ħaż-Żebbuġ għal Birkirkara għal xid-disgħa ta’ filgħodu. Ix-xemx kienet telgħet iżda ma kinitx għadha lahqet il-massimu tagħha għax żgur li kieku l-ħmar il-lejl kien ikun akbar. Jien m’ inix minn dawk it-talin li għal karozza għandhom tnejn jew tlieta, anzi lanqas waħda ma għandi iżda niddobba b’ dik ta’ missieri. Nirringrazzja lil Alla li tal-inqas ninqeda minkejja li hi karozza qadima. Illum il-karozzi moderni kollha għandhom l-arja kkundizzjonata imma dik li nuża jien ma għandiex, allura tistgħu taħsbu kif sirt, liebes l-iswed taħt dik ix-xemx tiżreġ, f’ nofs baħar ta’ karozzi, qalb merħla sewwieqa li bosta minnhom lanqas jafu fejn toqgħod l-edukazzjoni fis-sewqan! Ħmar il-lejl u xejn aktar.

B’ tal-linja

F’ nofs dawk il-karozzi kollha xtaqt li kont qiegħed fuq tal-linja. Tal-inqas dawk għandhom l-arja kkondizzjonata il-parti l-kbira minnhom. Imma kif tista’ tuża tal-linja meta s-servizz donnu għadu ma qabadtx art wara sitt snin? Jien ġieli nużaha tal-linja u spiss nisma’ tgergir u spiss ingorr jien ukoll għax vjaġġ li bil-karoza tiegħek tagħmlu f’ nofs siegħa b’ tal-linja għandu mnejn jieħu siegħa u nofs jew aktar. Mhux qed inwaħħal fix-xufiera, fil-kumpanija jew fil-ministru. La jkun hemm it-taffiku tal-linja teħel ukoll bħalma weħilt jien.

Hawn xi toroq li fihom il-bus lane. Kollox sew, imma dawn huma minimi fejn l-ammont ta’ toroq li ma fihomx, u ħalli nifthemu, lanqas huwa possibbli li jkun hawn bus lane kullimkien. Rigward il-bus lane kienet idea tajba wkoll li minnha jistgħu jgħaddu karozzi bi tliet passiġġieri li għandhom il-liċenzja tas-sewqan. Dan huwa pass żgħir biex inaqqas xi ftit karozzi. Għalkemm ha ngħidha ċara u tonda, ġieli rajt xi għaref għaddej waħdu bil-karozza minn fuq il-bus lane, imma llum mhux ser nidħol f’ din il-biċċa.

Mill-programm elettorali

light metro

Fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista kien hemm pjanat proġett tal aktar minn żewġ biljun ewro li jindirizza direttament din il-problema. Il-P.N. kien qed iwiegħed li ssir metrò f’ pajjiżna. Ma nafx kemm-il darba ktibt dwar din il-ħaġa jien u meta smajt b’ dan il-proġett ħadt nifs il ġewwa u għidt li forsi xi darba se nibdew u la nibdew naslu wkoll. Il-ħsieb kien li dan il-proġett jitlesta fi żmien 20 sena, biss kien hemm proġettat li sa 5 snin oħra tinfetaħ l-ewwel linja. Ix-xejn xejn! Kemm nifrankaw ħela ta’ ħin kieku dan il-proġett verament kellu jsir!

Issa billi l-P.N. mhux fil-gvern, x’ hemm ħażin kieku l-gvern attwali jaddotta dan il-proġett li tant hu meħtieġ għal Malta. Se nibqgħu nistennew lill-P.N. jerġa’ jkun fil-gvern biex forsi nibdew xi ħaġa? F’ pajjiż modern, f’ pajjiż li jixraqlu jkun wieħed mill-aqwa fl-Ewropa, nistgħu nibqgħu sejrin hekk, b’ servizz ta’ trasport pubbliku nofs kedda u n-numru ta’ karozzi fit-toroq dejjem jizdied, sal punt li sa ftit snin oħra qed jgħidulna li se jkun hawn aktar karozzi milli persuni f’ Malta?

Tghid il-metrò f’ Malta ser tibqa’ ħolma u spiss se jkollna nibqgħu nbatu xi ħmar il-lejl?

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'' In-Nazzjon - 5 ta' Awwissu 2017

Kull laqxa tirfed l-imramma

Ħsibijiet minn fuq tal-linja

Il-garr minħabba s-sigħat twal li jinħlew fit-traffiku ilna nisimgħuh. Jekk kien hawn min kien ħaseb li din hija immaġinazzjoni issa jaf li kellu żball għaliex anke l-gvern ċentrali issa ħabbar li se jipprova jaffronta din il-problema billi jistudja l-possibilità li l-karozzi li jġorru lit-tfal lejn l-iskejjel ma jkunux fit-triq fl-istess ħin li l-ħaddiema jkunu sejrin lejn xogħolhom. Ma ninsewx li t-tfal mhux kollha jaslu l-iskola bil-karozzi l-kbar imma hemm ġenituri li  jwasslu lill-uliedhom huma stess lejn l-iskola u għalhekk jekk din il-miżura jkollha sseħħ, jitnaqqsu anke karozzi privati mit-toroq waqt fil-ħin magħruf bħala rush hour.

Tal-linja

Mill-banda l-oħra nisimgħu garr minħabba n-nuqqas ta’ puntwalità fil-ħin mill-karozzi tal-linja. Irridu nżommu f’ moħħna li karozza tal-linja hija karozza bħal kull karozza oħra u ma għandiex ġwienaħ biex meta ssib it-traffiku tkun tista’ ttir. Tassew li f’ xi partijiet ta’ Malta jeżistu l-bus lanes, imma dawn ma nsibuhomx kullimkien u għalhekk f’ xi parti jew oħra tal-vjaġġ il-karozza tal-linja jkollha tistenna wara ta’ quddiemha. Meta t-toroq tagħna jistaġnaw bil-karozzi, id-dewmien fil-vjaġġ ikun għal kulħadd, tal-linja jew le.

Toroq żejda

Ladarba qegħdin insemmu l-karozzi tal-linja nixtieq naqsam magħkom xi ħsibijiet li jiġuni meta nkun riekeb fuqhom, ħsibijiet li għandhom x’ jaqsmu ma’ dak li qegħdin nitkellmu fuqu llum, il-ħela ta’ ħin fit-traffiku. Ċerti rotot jistgħu jonqsilhom il-ħin tal-vjaġġ bi ftit ħsieb u b’ xi tibdiliet żgħar. Ħalli nagħti xi eżempji: Ir-rotta 213, li mill-Kottonera twassal għall-isptar Mater Dei, tgħaddi minn Triq Aldo Moro il-Marsa. Bħalha jgħaddu dawk il-karozzi kollha li jkunu telqu min-nofsinhar ta’ Malta u li jkunu sejrin l-isptar. Minn fejn iċ-ċimiterju tat-Torok sal-Marsa Park and Ride ma hemmx djar u għalhekk tista’ tgħid li ħadd ma jirkeb għall-isptar mill-waqfiet ta’ dawn it-toroq. Min ikun irid jidħol il-Belt jinqeda b’ numru kbir ta’ karozzi oħra li jgħaddu minn din it-triq. Allura biex jiġi evitat il-ħin, u anke d-diesel, ma jkunx jaqbel li meta dawn il-karozzi jaslu fejn iċ-ċimiterju tat-Torok, minflok jiġbdu għal Triq Aldo Moro, jiġbdu mill-ewwel għall-Park and Ride tal-Marsa?

Il-karozzi li jgħaddu mill-Mellieħa meta jaslu fejn kien hemm il-Belle View, jidħlu jduru dawra fil-Park and Ride ta’ hemmhekk. Dawra inutli li ssir kemm waqt li l-karozza tkun tielgħa lejn il-Mellieħa kif ukoll meta tkun sejra lura. Meta tkun sejra lura l-ħaġa hija agħar għax il-karozza trid taqsam it-triq darbtejn. Kieku jsiru waqfiet fuq iż-żewġ naħiet tat-triq ma niffrankawx il-ħin? U jekk niffrankaw il-ħin ma niffrankawx it-tgergir? Dawn huma biss żewġ eżempji fejn jistgħu jitqassru t-toroq, hemm ħafna oħrajn jekk wieħed joqgħod ftit jaħseb.

Ħela ta’ riżorsi

Ġejt minn ġurnata Għawdex u mort biex nirkeb miċ-Ċirkewwa għall-Belt. Sibt li kelli għażla bejn il-karozza numru 37 u dik bin-numru 41. Dawn telqu fl-istess ħin, mill-istess post u kienu sejrin jaslu wkoll fl-istess post. Il-passiggieri kollha li konna fiż-żewġ karozzi lanqas konna nimlew karozza waħda. Dan allura mhux ħela ta’ riżorsi? Kienu fit-tard dawn iż-żewġ rotot jingħaqdu u jsiru waħda jkunu ffranakati ma nafx kemm il-litru diesel, jkun iffrankat xufier kif ukoll il-wear and tear tal-karozza. Innutajt id-differenza bejn it-tfassil tar-rotot ta’ Malta ma’ dawk ta’ Għawdex. Inħoss li dawn tal-ġżira tat-tliet għoljiet huma aktar imfasslin bil-għaqal.

Paraguni

Jgħidu li l-paraguni oddjużi, imma bla ma rridu jkollna nagħmlu paraguni ma’ servizzi ta’ karozzi tal-linja barra minn Malta biex nippruvaw intejbu l-qagħda ta’ pajjiżna. Personalement l-aktar belt barranija li fiha użajt mezzi ta’ trasport pubbliku hija Ruma u għalhekk dejjem insemmi lilha. Ruma hija belt kaotika li ma tantx nistgħu nipparagonawha ma’ pajjiżna minħabba d-differenza fin-numru ta’ nies li jivjaġġaw ta’ kuljum fiha. Hemmhekk hemm faxxi ta’ ħin fejn il-karozzi tal-linja jkunu aktar frewenti. Hemm ukoll ċerti rotot li f’ xi jiem tal-ġimgħa ma jaħdmux. Hija kwistjoni ta’ pjanifikazzjoni bil-għaqal, pjanifikazzjoni li tipprova ma taħlix riżorsi u fl-istess waqt ma tħallix poplu jgorr minħabba n-nuqqas ta’ servizz.

Ma nippretendix li b’dak li qiegħed ngħid jien sejrin jissolvew il-problemi kollha tat-traffiku li jinstabu f’ pajjiżna, imma bin-naqra n-naqra nistgħu nibdew innaqqsuhom. Ma ninsewx x’ jgħid il-Malti li kull laqxa tirfed l-imramma. U għal min qatt ma sama’ dan il-qawl ngħidlu li dan ifisser li anke l-aktar ħwejjeġ żgħar jistgħu jgħinu fil-komplessità tal-oġġett, kollox għandu l-ħtieġa tiegħu anke jekk ħaġa tkun ċkejkna. 

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher fin-Nazzjon 29 ta' Novembru 2014