Ġurnalist: jitwieled jew isir?

B’ dedika lill-ġurnalisti fil-festa ta’ San Franġisk ta’ Sales, patrun tal-ġurnalisti

Waħda mill-mistoqsijiet li spiss jiġu mistoqsijin l-istudenti li jsegwu xi kors ta’ ġurnaliżmu hija jekk ġurnalist jitwielidx ġurnalist jew inkella jsirx biż-żmien, bl-istudju u bit-taħriġ. Lili wkoll kienu staqsewni din il-mistoqsija u bla tlaqlieq xejn kont weġibt li fil-fehma tiegħi ġurnalist irid jitwieled ġurnalist bħalma artist jitwieled artist imma dan id-don jiġi pperfezzjonat permezz tal-istudju u t-taħriġ, sewwasew kif artist jipperfezzjoni l-ħila tiegħu permezz tal-istudji  u l-prattika li jagħmel. Illum jiena nqis li l-ġurnaliżmu huwa arti.

Ġurnaliżmu arti

Ladarba l-ġurnaliżmu narah bħala arti, dak li jwettqu allura huwa artist. Iva għalija l-ġurnalist huwa wkoll artist. Għaliex naħseb hekk? Kemm-il darba ktibt li llum ħadd ma għadu jistenna l-aħbarijiet tat-tmienja ta’ filgħaxija jew il-gazzetta filgħodu kmieni biex ikun jaf x’ seħħ fid-dinja. Illum huwa ż-żmien tal-ħin reali (real time) fejn dak li jsir jinfirex madwar id-dinja kollha waqt li jkun qiegħed isir. Tiftakruh il-jum tal-11 ta’ Settembru 2001; konna qegħdin naraw l-aħbar li ajruplan daħal fil-bini tal-World Trade Center fi New York meta rajna ajruplan ieħor jidħol fit-tieni torri tal-istess bini. Minn dakinhar nistgħu ngħidu li d-dinja fehmet li l-aħbar trid titwassal lid-dinja dak il-ħin stess. Madanakollu l-gazzetti u l-bulettin tal-aħbarijiet tat-tmienja (jew ftit qabel jew ftit wara) bqajna nsibuhom kuljum.

Minħabba l-fatt tal-ħin reali, il-ġurnalist jaf li l-aħbar li jrid iwassal fil-gazzetta jew fil-bulettin tal-aħbarijiet mhux sejra tkun ġdida. Il-qarrej jew is-semmiegħ jew telespettatur ikun diġà jaf x’ sar. U proprju għalhekk il-ġurnalist irid ikun artist għax l-aħbar li kulħadd ikun jaf biha, irid jagħtiha libsa attraenti li tiġbed lil dak li jkun biex jibqa’ jisma’ l-aħbarijiet jew jaqra l-gazzetta. Jekk ma jkun hemm xejn attraenti l-qarrej jew telespettatur jitlef l-interess. Mill-banda l-oħra biex aħbar tkun attraenti trid tinbena b’ sengħa; sengħa li jiena nqabbilha mal-arti. Għalhekk qiegħed ngħid li l-ġurnaliżmu sar arti u allura l-ġurnalisti saru artisti. Issa bħalma artist jitwieled bl-arti fil-vini tiegħu, hekk ukoll il-ġurnalist iħoss fih dik il-ġibda li dak li jsir jaf jgħaddih lill-oħrajn.

Komunikazzjoni

L-arti ġurnalistika tikkonsisti f’ komunikazzjoni ta’ dak li l-ġurnalist isir jaf. Komunikazzjoni tfisser tpoġġi f’ post komuni, dak li huwa tiegħi inpoġġih f’ post fejn ikollu aċċess għalih kulħadd, il-privat isir pubbliku, isir komuni; għalhekk komunikazzjoni!

Wieħed mill-għedewwa tal-ġurnaliżmu huwa l-ħin. Biex issir komunikazzjoni f’ ħin reali, il-ġurnalist ma jistax joqgħod jitnikker imma jrid jikkomunika dak li jsir jaf bih bla telf ta’ żmien għax jekk l-aħbar tilħaq toħroġ mingħand xi ħadd ieħor titlef nofs il-preġju. B’ hekk bosta aħbarijiet joħorġu bi żbalji jew ortografiċi jew fis-sustanza tagħhom. F’ pajjiżna ilna nisimgħu li sejrin jinħarġu pieni għal ġurnalist li ma jużax il-Malti sewwa. Biss bosta drabi l-ġurnalist ma jkollux wisq ħin biex jifli sewwa dak li jkun kiteb għax il-ħin huwa l-akbar għadu tal-komunikazzjoni. Din hija kontradizzjoni għax il-professuri tal-komunikazzjoni jsostnu li dak li niktbu għandna naqrawh darba, tnejn, tlieta u anke iktar jekk ikun hemm bżonn. Imma mhux meta tkun magħfus bil-ħin!

Servizz ta’ periklu

Bla dubju ta’ xejn ix-xogħol ta’ ġurnalist huwa wieħed ta’ servizz lill-pubbliku. Dan is-servizz ġieli jpoġġi ħajjet il-ġurnalist fil-periklu. Skont il-kumitat li jħares lill-ġurnalisti (CPJ, Committee to Protect Journalists) fis-sena 2014 kien hemm 61 ġurnalist li ġie maqtul. L-akbar numru ta’ qtil ta’ ġurnalisti seħħ fis-Sirja (17-il wieħed).  Ma’ dawn il-61 ġurnalist inqatlu wkoll 11-il ħaddiem tal-media li ma humiex ġurnalisti kif ukoll kien hemm 19-il ġurnalist ieħor li nqatel imma ma nafux jekk kienx hemm relazzjoni bejn il-mewt u x-xogħol ta’ dawn it-talin. Jekk ngħoddu kollox in-numru jitla’ għal 91. Fl-2013 in-numru totali ta’ ġurnalisti jew ħaddiema tal-media li ġew maqtulin kien ta’ 100.

Is-sena 2015 ma tantx bdiet tajba għad-dinja tal-ġurnalisti. Tkexkixna bl-aħbar tal-attakk terroristiku fuq il-kwartieri tal-ġurnal Charlie Hebdo f’ Pariġi. Dan kien attakk dirett fuq il-libertà tal-istampa. Ħafna ħassew li dan kien attakk personali lid-dinja ċċivilizzata fejn l-istampa hija meqjusa bħala r-raba’ poter. Alla ħares l-istampa ma tkunx ħielsa għax kieku din tispiċċa. Il-libertà hija l-għixien tal-ġurnalimu. L-istampa għandha dritt u dmir li twassal aħbar, għandha dritt u dmir li tkun satirika, għandha dritt u dmir li tikritika. Attakk bħal dak ta’ Pariġi joffendi lil min għandu għal qalbu mhux biss il-ġurnaliżmu imma lil kull min għandu għal qalbu l-libertà. U kien għalhekk li dan l-attakk ikkundannatu d-dinja kollha, ikkundannawh mhux biss l-Insara imma anke l-Musulmani għax dan ma kienx attakk f’ isem reliġjon imma attakk kontra l-ħelsien, kontra l-liberta tal-espressjoni, kontra l-ġurnaliżmu ħieles. Għalhekk lil dawk il-ġurnalisti u ħaddiema ta’ Charlie Hebdo jiena nqishom bħala martri.

San Franġisk

Illum il-Knisja tiċċelebra l-festa ta’ San Franġisk ta’ Sales, patrun tal-ġurnalisti u għalhekk tajjeb insellmu lil dawn il-persuni li jaħdmu bħala ġurnalisti għax twieldu ġurnalisti, bnedmin li minkejja l-perikli kollha li dan ix-xogħol, din l-arti jew inkella din il-passjoni ġurnalistika ġġib magħha, xorta jibqgħu jwasslulna x’ ikun qiegħed jiġri fid-dinja. Grazzi tas-servizz tagħkom.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 24 ta' Jannar 2015

Il-ġurnalisti

Aktar minn mitt ġurnalist maqtul waqt ħidmietu fl-2013

Kemm hija ħaġa sabiħa li tqum filgħodu u mal-kafé tqalleb il-paġni tal-gazzetta biex tara x’ ġara fid-dinja, titlaq lejn ix-xogħol u fil-karozza tixgħel ir-radju u tisma’ l-aħbarijiet. Fi ftit ħin ħieles tidħol fuq l-internet u tara x’inhu jiġri ’l hemm u ’l hawn. Imma kemm minna li ta’ kuljum jagħmlu dan kollu daqs li kieku kien ritwal sagru, jiġihom f’ moħħom li wara kull aħbar li tixxandar ikun hemm sensiela ta’ bnedmin li jaħdmu biex dik l-aħbar tasal għandna? Bnedmin tad-demm u l-laħam bħalna li permezz ta’ aġenziji jew mezzi oħra iżommuna nfurmati b’ dak li jseħħ fid-dinja. Dawn il-bnedmin ma huma ħadd għajr il-ġurnalisti.

Xogħol ta’ riskju

Xogħol il-ġurnalist huwa wieħed interessanti imma jaf ikun wieħed perikoluż ukoll. Mhux xi aħbar rari dik li xi ġurnalist jew aktar jinħatfu jew saħansitra jinqatlu. Il-Committee to protect journalists, organizzazjoni bbażata fi New york li taħdem sabiex tħares il-libertà tal-istampa fid-dinja dan l-aħħar tatna xi ftit statistika dwar il-ġurnalisti fis-sena 2013. Matul is-sena li ntemmet ftit jiem ilu l-aktar post perikoluż biex jaħdmu fih il-ġurnalisti kien is-Sirja. Qaltlilna wkoll li l-qagħda għall-ġurnalist, kemm fl-Iran kif ukoll fl-Eġittu ħżienet meta mqabbla mas-sena ta’ qabel.

L-International Press Institute, organizzazzjoni oħra li taħdem għall-stampa ħielsa u li għandha s-seda tagħha fi Vjenna, qaltlina li fl-2013 in-numru ta’ ġurnalisti maqtula kien ta’ 117. In-numru huwa iċken minn dak tas-sena ta’ qabel li kien 132. Żewġ terżi ta’ dan tilfu ħajjithom waqt li kienu fuq xogħolhom fil-Lvant Nofsani.

Aktar imwiet

Skont il-Committee to protect journalists hemm 25 ġurnalist ieħor li tilfu ħajjithom fl-2013 imma mhux ċar jekk mewthom hijiex marbuta ma’ xogħolhom. Jekk dawn inqatlu minħabba xogħolhom allura n-numru jkun akbar minn dak tas-sena ta’ qabel. Ftit anqas min-nofs tal-ġurnalisti mejta kienu assasinati filwaqt li l-oħrajn intlaqtu waqt il-ġlied, bit-tmiem ikun wieħed fatali. Ma nistgħux ninsew ukoll in-numru ta’ ħaddiema tal-istampa li jkunu maqbuda minn gruppi ta’ ribelli jew terroristi.

Jekk naħsbu li l-periklu għall-ġurnalisti jinsab biss fil-Lvant inkunu sejrin żball. Il-Pakistan, is-Somalja, Il-Brażil, ir-Russja, l-Indja, il-Mali u l-Filippini huma kollha pajjiżi perikolużi għal min jaħdem fl-istampa. Pajjiż perikoluż ieħor huwa l-Messiku, imma matul l-2013 l-ebda ġurnalist ma miet hawnhekk. Ta’ min jgħid ukoll li kemm fil-Pakistan kif ukoll fis-Somalja il-qagħda tjiebet xi ftit meta mqabbla mas-sena preċedenti.

Għandna mnejn inħossuna bogħod minn din ir-realtà billi l-ġurnalist Malti ma jħallix xtutu biex imur fuq il-kamp tal-battalja. Imma tajjeb niftakru li l-ġurnalist Malti jirċievi l-aħbarijiet mingħand aġenziji li għandhom ħaddiema fuq il-post. Il-ġurnalist fuq il-kamp tal-gwerra huwa l-kollega u l-kollaboratur tal-ġurnalist fl-uffiċċju tal-ġazzetta f’ Malta.

Qaddis prottettur

Bħal kull settur ieħor, il-ġurnaliżmu għandu il-qaddis prottettur tiegħu, u x’ħin taqra jew tisma’ b’ dak li jgħaddu minnu dawn it-talin tasel tgħid li għandhom bżonn l-għajnuna ta’ qaddis. Il-qaddis prottettur tal-ġurnalisti huwa san Franġisk de Sales, isqof u duttur tal-Knisja. Huwa patrun tal-istampa kattolika tal-ġurnalisti, tal-kittieba u tal-awturi. Il-festa tiegħu tkun iċċelebrata nhar l-24 ta’ Jannar.

Tajjeb li ma ninsew qatt ħidmet dawn in-nies li jaqilgħu l-għixien tagħhom billi jwasslulna x’ikun qiegħed jiġri fid-dinja, u kif qed naraw,  xi drabi b’ sogru kbir għal ħajjithom.

Fr Reno Muscat OP

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 18 ta'Jannar 2014