Gwerra u paċi

Meta nisimgħu jew naqraw it-titlu ta’ dan l-artiklu għandna mnejn ma nifhmux mill-ewwel xi ħsieb ikun hemm warajh. Il-gwerra nafu x’inhi, minkejja li ħafna minna qatt ma esperjenzawha, imma l-paċi, il-paċi vera, kemm nafu xi tfisser?

Opra letterarja

Għandu mnejn f’moħħna mill-ewwel jiġi dak li kiteb Leo Tolstoy, l-awtur Russu, magħruf madwar id-dinja kollha għar-rumanzi tiegħu fosthom Anna Karenina u War and Peace – Gwerra u Paċi. Il-ġlieda tar-Russja ma' Napuljun, Tolstoy raha bħala traġedja li kienet tinvolvi lill-umanità kollha.

War and Peace huwa bbażat fuq l-invażjoni ta' Napuljun fir-Russja fl-1812 u jsegwi tlieta mill-aktar karattri magħrufa fil-letteratura: Pierre Bezukhov, l-iben illeġittimu ta' konti li kien qed jiġġieled għall-wirt tiegħu u f’mixja spiritwali kontinwa; Il-Prinċep Andrei Bolkonsky, li jħalli l-familja tiegħu biex jiġġieled fil-gwerra kontra Napuljun; u Natasha Rostov, it-tfajla żagħżugħa u sabiħa li ħadu nteress fiha ż-żewġ irġiel.

Hekk kif l-armata ta' Napuljun tibda tinvadi lir-Russja, Tolstoy isegwi b'mod brillanti karattri li jkunu ġejjin minn diversi oqsma; bdiewa u nobbli, ċivili u suldati, li kollha kemm huma jissieltu mal-problemi li jinqalgħu fi żminijiethom, mal-istorja tagħhom u mal-kultura tagħhom. U hekk kif l-istorja f’dan ir-rumanz tissokta, dawn il-karattri jsiru wħud mill-aktar figuri umanistiċi fil-letteratura dinjija. Ir-rumanz jintemm bi Pierre u Natasha jiżżewġu u jkollhom familja sabiħa u ferħana b’għadd ta’ wlied. Ir-rumanz fih ħsibijiet u argumenti filosofiċi ta' Tolstoy, li jrid juri li r-rieda ħielsa tal-bniedem hija biss illużjoni u li l-avvenimenti li jseħħu fil-ħajja tagħna huma determinati minn numru bla qies ta' fatturi. Huwa jargumenta li filwaqt li rridu nżommu l-illużjoni tar-rieda li ngħixu ħielsa, fl-aħħar mill-aħħar aħna dejjem għandna bżonn lil ħaddieħor.

Vera jew le?

L-istorja ta’ dan ir-rumanz hija vera jew fittizja, ivvintata minn Tolstoy biex iwassal messaġġ? F’dan il-ktieb insibu numru ta’ persuni veri, bħalma huwa Napuljun wara kollox u ħafna mill-fatti li jissemmew fir-rumanz seħħew tabilħaqq, biss fejn jidħlu l-istejjer tal-persunaġġi li nsibu f’din il-kitba huma fittizji, ivvintati mill-awtur sabiex iwassal il-messaġġ u l-ħsieb tiegħu, għalhekk dan il-ktieb nistgħu ngħidu li huwa bejn fittizju u storiku li jgħaqqad narrattiva fittizja mal-istorja attwali. Hu x’inhu, dan ir-rumaz kien maqlub f’għadd ta’ lingwi u huwa stmat li ġew mibjugħin aktar minn tletin miljun kopja tiegħu.

Lil hinn mir-rumanz

Ejjew immorru lil hinn mill-istorja ta’ dan ir-rumanz u naraw ftit kemm il-bneidem jgħix fi gwerra jew f’paċi. Qabditni l-kurżità u għamilt ftit tiftix. Rajt kemm kien hawn gwerer madwar id-dinja kollha minn tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija sal-lum. Sibt li kien hawn 248 gwerra u 153 konflitt. Bejniethom dawn jammontaw għal 401. Issa jekk it-Tieni Gwerra Dinjija ilha 80 sena li spiċċat u għalhekk niddividu 400 bi 80, nispiċċaw bin-numru 5. Bejn wieħed u ieħor 5 gwerer kull sena. Minn dawn l-400 gwerra jew konflitt, 15 biss intemmu qabel 3 xhur. Xi wħud minnhom damu snin u oħrajn għadhom għaddejjin. Mela 5 gwerer kull sena li jkunu itwal minn 3 xhur, nistgħu ngħidu li kull sena ma kienx hemm ġurnata waħda biss, minn wara l-aħħar gwerra dinjija ’l hawn, li fid-dinja kollha saltnet il-paċi! Naf li dan ir-raġunament u l-mod kif ikkalkulajt dan l-argument huwa xjentifikament żbaljat għal kollox, imma l-għan tiegħi kien li nara kemm id-dinja għexet fi sliem totali dawn l-aħħar 80 sena. Naħseb li taqbli miegħi jekk ngħid li ftit jew xejn.

Sliem veru

Il-paċi vera hija kunċett multidimensjonali li jinkludi kemm l-stat intern ta' serenità f’qalb u moħħ l-individwu kif ukoll il-kundizzjonijiet esterni ta' armonija, ġustizzja u n-nuqqas ta' vjolenza. Hija idea wiesgħa ħafna li tmur lil hinn minn sempliċement in-nuqqas ta' kunflitt sabiex tinkorpora l-preżenza ta' ftehim u rispett kemm fl-isferi personali kif ukoll fis-soċjetà. Nerġa’ għal Tolstoy. X’għamel dan il-ġenju letterarju? Għaqqad l-isfera personali mal-isfera soċjali, xena ħolistika. Għalhekk nistgħu ngħidu li anke fi żmien il-gwerra, wieħed jista’ jkun fil-paċi. Kif? Għall-bniedem, il-paċi vera spiss tfisser stat ta’ kalma, trankwillità, u kuntentizza, ħieles mill-inkwiet u l-ansjetà.  Dan ma jfissirx in-nuqqas ta' emozzjonijiet, iżda l-abbiltà li tgħix dawn l-emozzjonijiet mingħajr ma tkun megħlub minnhom, u żżomm l-istabbiltà interna anke f'mumenti diffiċli. Li tgħix fil-mument preżenti, u teħles milli tkunu skjav tal-ħsibijiet dwar il-passat jew il-futur.

Fuq livell aktar wiesa', livell ta’ soċjetà, il-paċi vera spiss tissejjaħ "paċi pożittiva," li hija n-nuqqas ta' vjolenza fil-forom kollha tagħha flimkien mal-ġustizzja soċjali u l-ekwità għan-nies kollha. Ħafna jissuġġerixxu li l-paċi dinjija ġenwina hija fatt kollettiv li jibda billi l-individwi jikkultivaw il-paċi interna u mbagħad jgħaddu dik l-atmosfera ta' paċi fil-familji tagħhom, fil-komunitajiet u fid-dinja. Imma kemm tabilħaqq xi darba d-dinja kollha se ssib il-paċi vera?

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 25 ta' April 2026

Monarkija

Minkejja li llum il-ġurnata ftit li xejn għadna nisimgħu b’rejiet, irġejjen, imperaturi jew xi forma oħra ta’ monarkija minħabba s-sistema politika differetni li hawn fil-maġġoranza tal-pajjiżi tad-dinja, xorta waħda ma nistgħux ngħidu li ma fadalx monarkiji. Veru li bosta minnhom fadlilhom biss titlu imma sa ftit snin ilu dawn kienu għadhom imexxu huma. Meta ngħid ftit snin inkun qed ngħid in kwantu l-istorja, fejn mija jew mitejn sena huma meqjuzin bħala żmien kontemporanju.

Monakrija hija forma ta’ gvern immexxi minn persuna waħda bħala kap. Din il-persuna ladarba tinħatar mexxej tibqa’ hemm sakemm tmut jew tabdika u warajha jieħu postha binha jew bintha skont is-sistema ta’ dik il-monarkija. Il-kelma “Monarka” ġejja mill-Grieg: μονάρχης, (monarkes) li tgħaqqad żewġ kelmiet flimkien: mono li tfisser wieħed u arkon li tfisser mexxej. Mela fil-monarkija minn dejjem kien hemm mexxej wieħed li jkun assolut, ħaġa li llum hija rari ħafna. Biss dak li għalina llum huwa rari, qabel kien ħaġa normali.

L-Imperatur

Ġustinjan, Imperatur Biżantin

Wieħed mill-modi ta’ kif kien jissejjaħ il-monarka kien “Imperatur”. L-imperatur kien bosta drabi meqjus ukoll bħala divinità. Aktarx li b’din il-kelma moħħna dlonk imur fl-imperatur Ruman li kien imexxi l-imperu li anke artna kienet taqa’ taħtu madwar elfejn sena ilu. Bosta storiċi jqisu monarkiji antiki aktar minn dik Rumana bħala monarkiji mmexxijin minn Imperatur. Il-Persja kellha l-imperatur, il-Biżantini kellhom ukoll l-imperaturi tagħhom. L-istess kellhom iċ-Ċiniżi u poplu tal-Etjopja. Dawn huma imperaturi tal-qedem iżda sal-lum għadna nsibu l-imperatur tal-Ġappun. Dan tal-aħħar ma għadx għadnu poter imma huwa titlu.

Waħda mill-paġni glorjużi ta’ pajjiżna hija r-rebħa tal-Assedju l-Kbir, rebħa li saret mill-Kavallieri u l-Maltin fuq l-armata tal-Imperu Ottoman. Dan l-imperu kien imwaqqaf fl-art li llum tissejjaħ it-Turkija u l-inħawi u ħakem bosta artijiet Ewropej. Dan l-imperu spiċċa uffiċjalment fl-1922.

Karlu Manju kien l-ewwel imperatur tal-Imperu Sagru Ruman li kien inkurunat nhar il-Milied tas-sena 800 wara Kristu, għamel bidliet kbar fl-Ewropa, bidliet li xi wħud minnhom għadna narawhom sal-lum, imma hawn mhux il-post li nitkellmu dwar dan il-bniedem kbir. Napuljun Bonaparti kien iddikjara lilu nnifsu bħala imperatur fit-18 ta’ Mejju 1804.

It-Tżar

Alessandu III Tżar tar-Russja

Sar-rivoluzzjoni Russa tal-1917, dan il-pajjiż kien immexxi minn monarka li kienet tissejjaħ Tżar, jew Kżar. Sewwasew dan it-titlu mhux marbut biss mar-Russja għaliex f’xi pajjiżi Slavi konna nsibu monarkiji li kienu jissejħu Tżar ukoll iżda bla dubju huwa dak tar-Russja l-aktar magħruf. Il-kelma Tżar ġejja minn dik Latina Cesare. Dan it-titlu minkejja li ma kienx mifrux daqs dak ta’ Imperatur, kien jintuża għall-monakra mhux biss fir-Russja imma anek fis-Serbja u fil-Bulgarija.

Maħaraġa

Yadavindra Maħaraġa tal-Punjab

Fl-art enormi tal-Indja kien hemm żmien fejn kien hemm mijiet ta’ monarki. Bosta minnhom kienu jissejħu Maħaraġa. Din il-kelma hija ffurmata minn żewġ kelmiet, Maħant li tfisser kbir u Rajan li tfisser mexxej jew re. Billi fl-Indja hemm bosta ilsna differenti tajjeb ngħidu li dawn iż-żewġ kelmiet huma wżati fl-ilsien Sanskrit u billi dan l-ilsien għandu influwenza kbira fuq l-ilsna l-oħra tal-pajjiż, il-kelma Maħaraġa tintuża fl-Indja kollha. Sal-indipendenza tal-Indja, li seħħet fl-1947, fis-subkontinent Indjan, allura mhux it-teritorju Indjan tal-lum biss imma anke l-Pakistan, is-Sri Lanka, il-Bangladesh, in-Nepal u pajjiżi oħra, kienu jeżistu aktar minn sitt mitt monarkija, li bosta minnhom kienu jissejħu Maħaraġa. Bosta minn dawn il-monarki għadhom jeżistu imma bla ebda poter. Bosta minnhom huma maħbubin ħafna mal-poplu għax kienu huma li għenu lill-poplu li kienu jmexxu biex javvanza xi ftit fil-ħajja. Kienu l-Maħaraġa li wasslu l-ilma u d-dawl fl-irħula li kienu jikkmandaw fuqhom huma. Illum il-palazzi ta’ dawn il-mexxejja saru attrazzjoni turistika u sors ta’ dħul għall-familja rjali li llum ma għadx għandha poter ġuridiku.

Sultan

Il-kelma “Sultan” fiha għadd ta’ tifsiriet storiċi iżda l-oriġini tal-kelma huwa Għarbi, nom li jfisser qawwa, awtorità, tmexxija. Fil-fatt il-parti l-kbira tas-slaten insibuhom fid-dinja Għarbija. Biss f’dan l-ambjent is-sultan kellu bosta aktar titli minkejja li l-ħidma kienet dejjem dik li jmexxi b’mod assolut. F’din id-dinja differetni minn dik tagħna konna u f’xi każi għadna nsibu l-Kalif, is-Shah, l-Emir. Prova ta’ dan huwa l-pajjiż sinjur tal-Emirati Għarab Magħquda. Sal-1971 dan il-pajjiż ma kienx jeżisit imma f’dik is-sena sitt Emiri ngħaqdu flimkien biex iffurmaw dak li llum huwa wieħed mill-aktar pajjiżi sinjuri tad-dinja, l-Emirati Għarab Magħquda! Dawn kienu kollha slaten.

Aħna l-Maltin li għandna lingwa semitika wkoll, ġieli konna nirreferu għall-Gran Mastri li mexxew pajjiżna bħala s-Slaten.

Re

Filippu VI, Re ta' Spanja

Bla dubju ta’ xejn l-aktar monarkija magħrufa magħna l-Ewropej hija r-re u r-reġina. Madwar id-dinja fadal madwar erbgħin familja li huma monarkija, li għandhom it-titlu ta’ re jew reġina. Forsi l-aktar popolari hija dik Brittanika imma fl-Ewropa biss insibu aktar minn din.  Spanja, il-Belġju, id-Danimarka, l-Iżvezja, In-Norveġja u n-Netherlands huma fost il-pajjiżi Ewropej li għad għandhom ir re jew ir-reġina. Monarki oħra ma jsejħux lill-mexxej re imma b’xi isem ieħor bħal Pinċep ġewwa Monaco, Andorra u l-Liechtenstein jew Duka fil-Lussemburgu. Imbagħad hemm re ieħor li għandu l-akbar renju fid-dinja. Qed nirreferi għall-Papa li wkoll jitqies bħala re li minkejja li t-teritorju tar-renju tiegħu huwa żgħir, is-sudditti tiegħu huma ħafna u ħafna.

Kemm hemm x’tikteb aktar dwar dan is-suġġett! Suġġett li jinteressa lil bosta minna. Min jaf għalfejn, forsi għax sa ftit aktar minn ħamsin sena ilu aħna wkoll konna taħt monarkija?

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon 24 ta' Novembru 2018

Matruxka

Nissopponi li llum ikun hawn min jgħid: “Dan biex ħolom illum?” Nemmen li hawn ħafna min jaf għalxiex qed nirreferi b’isem l-artiklu tal-lum, imma naħseb li hawn ukoll min ma jafx xi tfisser din il-kelma, u ma nagħtihx tort lil min ma jafx għax hija xi ħaġa li ma nsibuhiex f’pajjiżna imma li hija marbuta ma’ pajjiż mhux wisq qrib tagħna.

Matruxka hija dik il-pupa tant popolari fir-Russja, pupa tal-injam li tinfetaħ u fiha ssib pupa oħra, bħala jew mhux bħala, ta’ daqs iżgħar. Din terġa’ tinfetaħ u fiha tinstab pupa oħra u tibqa’ sejra hekk sakemm tasal biex ikollok numri ta’ pupi li jidħlu f’xulxin. Immaġina qed tqaxxar basla, tneħħi qoxra u ssib oħra u oħra u oħra u tibqa’ sejjer hekk waħda wara l-oħra. In-numri ta’ pupi f’xulxin fil-Matroxka jvarja minn ħamsa sa tletin waħda. Dawn jinżebgħu bl-akbar sengħa u arti.

Din hija l-matruxka li tant hija popolari ġewwa r-Russja u li tant turisti ladarba jżuru dan il-pajjiż kbir u meraviljuż ifitttxu li jixtru waħda biex tibqa’ bħala tifkira.

Isem

Il-kelma Matruxka, bil-Malti tfisser bejn wieħed u ieħor is-“Sinjura ż-żgħira”, hija dimunittiv ta’ “Sinjura”, imma lanqas nistgħu nsejħulha “Sinjorina”. Tfisser ukoll “Omm” għaliex kull pupa tkun qisha l-omm tal-pupa iżgħar minnha. L-għeruq ta’ din il-kelma nsibuh fil-latin, “Mater” li tfisser “Omm”.

L-akbar pupa minn dan is-set tissejjaħ l-Omm filwaqt li l-iżgħar waħda tissejjaħ iż-Żerriegħa. Hemm varjazzjoni ta’ kif jissejħu dawn il-pupi. Hemm min isejħilhom Metrijoxka jew Baboxka jew xi ħaġa oħra. Jissejħu x’jissejħu kollha jkunu qed jirrferu għall-istess ħaġa.

Ftit storja

Fl-1890 Sergey Malyutin iddisinja l-ewwel Matruxka li kienet maħduma fl-injam minn Vasily Zvyozdochkin u taha ż-żebgħa Malyutin stess. Dawn iż-żewġt irġiel kienu artisti li jaħdmu fil-folklor Russu mal-industrijalist Savva Mamontov fit-Tramuntana ta’ Moska. Dan l-imprenditur ta’ fama kbira, fost bosta attivitajiet oħra, kien xtara żona, bħal speċi ta’ raħal, fejn issir bosta atività artistika. Dan il-post kien jismu Abramtsevo. Illum dan il-post għadu jeżisti bħala mużew.

Jidher li dawn il-pupi ntlaqgħu u ntogħġbu għax għaxar snin wara mart Mamontov, Eliżabetta, esebiethom fil-wirja dinjija ta’ Pariġi imsejħa Exposition Universelle, fejn rebħet medalja tal-bronż. Minn hemmhekk il-Matruxka saret magħrufa mad-dinja kollha bħala l-pupa Russa.

Fis-sena 2003 l-artista Russa Youlia Bereznitskaia ħadmet set pupi Russi li l-Guiness World Records għaraf bħala l-akbar fid-dinja.Dan is-set kien fih wieħed u ħamsin pupa. Meta nhar il-25 ta’ April ta’ dik is-sena dawn il-pupi kollha kienu lesti, meta tpoġġew ħdejn xulxin ħadu kważi tliet metri u nofs tul. Dik li tissejaħ “Omm” kienet għolja erba’ u ħamsin ċentimetru filwaqt li l-iżgħar pupa, jew “iż-Żerriegħa” kien fiha inqas minn nofs ċentimetru, wieħed u tletin millimetru biex inkunu preċiżi. Dawn il-pupi kollha kienu mpittrin bl-idejn minn Bereznitskaia stess.

Aktar qabel

Qabel ma Malyutin ħolom bil-Matruxka, ħafna qabel, kien jeżisti dan il-kunċett. Sa minn tmiem l-ewwel millenju fiċ-Ċina kien hemm drawwa  li jinħadmu kaxxi li jidħlu f’xulxin, waħda iżgħar mill-oħra, sewwasew bħall-Matruxka. Il-Ġappuniżi ma damux wisq ma kkuppjaw din il-ħaġa iżda minflok kaxxi bdew jagħmlu donnhom bajd tawwali li jinfetaħ u jkun fih bajd iżgħar, insomma l-istess bħall-kaxxi Ċiniżi. Dawn kienu, u għadhom, jissejħu Fukuruma.

Bil-kostum

Il-Matruxka tradizzjonali bosta drabi tiġi mpittra bħala mara liebsa ilbies tipiku Russu imma mhux dejjem. Matul is-snin daħlet id-drawwa li minflok il-mara tipika jitpittru nies differenti, bħal politiċi, artisti kif ukoll nies prominenti jew plejers tal-futbol.

Per eżempju fiż-żmien it-tmiem tal-Unjoni Sovjetika, bdew joħroġu minn dawn il-pupi b’wiċċ ta’ politiċi Sovetiċi mpittrin fuqhom, ħaġa li niddubita kemm kienet issir qabel. Illum wieħed jista’ jsib minhom anke b’ wiċċ il-president Putin fuqhom. Stalin, Lenin, Yeltsin, Khrushchev jew Gorbachev spiss saru jidhru bħala pupi, imma mhux biss, issib saħansitra l-familja Rjali Ingliża forma ta’ Matruxka. Id-diversità f’dawn il-pupi ġibdet l-attenzjoni ta’ xi kollezzjonisti li ddeċidew li jibdew iġemmgħu Matruxki differenti.

Għan

Forsi nistqsu x’kien l-għan li bdew isiru dawn il-pupi. Il-forma tagħhom hija dik ta’ mara qawwija u dan ifisser fertilità, familja, maternità. Hekk kif fil-Matruxka pupa toħroġ minn pupa akbar, it-tarbija titwieled minn ommha, insomma il-katina tal-ħajja. Il-pupa Russa minkejja li tista’ tingħata lit-tfal bħala ġugarell, fiha sens ta’ xewqat sbieħ u tingħata bħala rigal anke lil mara li toħroġ tqila bħala sinjal ta’ riżq.

Illum il-Matruxka saret it-tifkira numru wieħed li dak li jkun jista’ jixtri biex jibqa’ jiftakar fiż-żjara tiegħu ġewwa r-Russja.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 3 ta' Novembru 2018

Wara t-tazza tad-dinja

Ħallejt il-logħob tat-tazza tad-dinja jintemm biex ktibt dak li ġie f’moħħi propju fil-ftuħ ta’ dan il-kampjonat mondjali. Forsi qed taħsbu li ġieni xi ħsieb sportiv imma mhux hekk kien. Nhar ta’ Ħadd nipprova kemm jsita’ jkun il-ktiba tiegħi nagħtiha laqta xi ftit jew wisq spiritwali għax nemmen li f’dan il-jum jixraq hekk. Għal ħsibijiet oħra għandi postijiet oħra fejn niktibhom u nxandarhom! U nistħajjilkom tgħidlu… “kemm se jdum ġej biha. Aqlagħha jekk għandek! Xi ħsieb ġiek fil-ftuħ tat-tazza tad-dinja?”

Il-kosagrazzjoni tar-Russja

Fl-1917 il-Madonna dehret lil tlett itfal rgħajja f’Cova da Iria fir-raħal ta’ Fatima fil-Portugall. F’waħda mis-sitt dehriet hija talbet li r-Russja tkun ikkonsagrata lilha. Minn dik is-sena stess seħħew bidliet u taqlibiet kbar fir-Russja. Fl-Imperu Russu bdiet ir-revoluzzjoni li temmet it-tmexxija taz-Tzar u daħlet il-ħakma Komunista. Il-belt kapitali Russa ma baqgħet San Pietru Burgu imma reġgħet saret Moska kif kienet ftit aktar minn mitejn sena qabel. Anke isem din il-belt inbidel u minflok isem ta’ qaddis ħa isem ta’ mexxej: Leningrad, il-belt ta’ Lenin, fl-1924 mal-mewt ta’ dan il-mexxej. Bdiet tinbena l-Unjoni Sovjetika, supertpotenza li kienet għadha teżisti sa ftit ilu.

Kien f’dan l-ambjent li nhar il-Ġimgħa, 13 ta’ Lulju 1917, il-Madonna talbet li dan il-pajjiż jiġi kkonsagrat lil qalb bla tebgħa tagħha. Bosta jistaqsu: Imma din il-konsagrazzjoni saret jew le?

Il-Papa Piju XII u Papa Pawlu VI

Bosta jsostnu li meta l-Papa Piju XII fil-31 ta’ Ottubru 1942, jiġifieri fl-eqqel tat-tieni gwerra dinjija, ikkonsagra d-dinja kollha lill-Qalb ta’ Marija, kien qiegħed jikkonsagra lir-Russja wkoll. Biss dan l-istess papa għaxar snin wara, proprju fis-7 ta’ Lulju 1952 ikkonsagra lir-Russja lill-Qalb bla tebgħa ta’ Marija. Fl-Ittra Appostolika tiegħu li ġġib l-isem Sacro Vergente anno, jgħid ċar u tond: “. . . bħalma xi snin ilu ikkonsagrajna l-bnedmin kollha lill-Qalb bla tebgħa tal-Verġni Marija, Omm Alla, illum qegħdin nikkonsagraw b’mod speċjali u nafdaw il-popli kollha tar-Russja lil din l-istess Qalb bla Tebgħa. . .” (Epist. apost. Sacro vergente anno paragrafu 9)

Nhar il-21 ta’ Novembru 1964, waqt sezzjoni tal-Konċilju Vatikan II il-Papa Pawlu VI mill-ġdid ikkonsagra lir-Russja lill-Qalb ta’ Marija.

Ġwanni Pawli II u Franġisku

San Ġwanni Pawlu II wkoll ikkonsagra lir-Russja lill-Qalb ta’ Marija aktar minn darba. Sewwasew sena wara l-attentat fuq ħajtu, fit-13 ta’ Mejju 1982, Papa Wojtyla żar Fatima u hemm ikkonsagra lid-dinja kollha, fosthom ir-Russja, lil Marija, iżda billi ħafna isqfijiet ma kinux irċevew l-invit fil-ħin u għalhekk ma attendewx, bosta jsostnu li l-konsagrazzjoni ma tgħoddx. Ta’ din il-fehma kienet ukoll Sor Luċija Santos, waħda li kienet rat lill-Madonna fl-1917. F’Ottubru tal-1983 Papa Ġwanni Pawlu flimkien mal-isqfijiet miġburin f’sinodu reġa’ ġedded din il-konsagazzjoni. Din id-darba anke Sor Luċija qablet li kienet twettqet xewqet il-Madonna. Din is-soru ħarġet din l-istqarrija fid-29 ta’ Awwissu 1989 u qalet li fi ftit żmien se jkun hemm avvenimenti li juru li l-konsagrazzjoni saret. Fid-9 ta’ Novembru tal-istess sena twaqqa l-ħajt ta’ Berlin u f’Diċembru 1991 intemmet l-Unjoni Sovjetika.

Wara dan kollu d-dinja kienet ikkonsagrata mill-ġdid lil Marija fl-1984 mill-Papa Pollakk u fl-2013 mill-Papa Franġisku. Madanakollu għad hawn min issostni li t-talba li għamelt Marija f’Fatima għadha ma ġietx mismugħha!

Kemm mar il bogħod moħħi waqt il-ftuħ tat-tazza tad-dinja!

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' Il-Mument - 12 ta' Awwissu 2018

Ikona ta’ San Ġorġ fil-Kremlin

Meta nsemmu l-ikoni nkunu qed nirreferu għal dawk l-opri tal-arti reliġjużi li huma aktar komuni fil-knejjes Ortodossi milli dawk tagħna. Il-kelma “Ikona” ġejja  mill-Grieg  “eikōn” li tfisser xbieha.  L-aktar xbihat komuni fl-ikoni huma dawk ta’ Kristu, il-Madonna, l-Anġli u qaddisin Orjentali tal-ewwel żminijiet tal-Knisja. Ikona ma jkolliex firma tal-pittur, anzi dak li joħloq l-ikona lanqas jissejjaħ pittur imma awtur għax il-kelma sewwa ta’ xogħol dawn l-ikoni ma hijiex jitpittru imma jinkitbu għaliex kull ikona hija maħsuba biex twassal messaġġ jew storja daqslikieku hija storja miktuba fuq folja. Allura għalhekk l-ikona jingħad li hija miktuba minn awtur. L-ikoni jkunu miktubin fuq twavel tal-injam li jsirilhom proċess biex jiġu lixxi biżżejjed biex ikunu jistgħu jilqgħu fuqhom ix-xbieha.  Qabel ma dawn l-ikoni bdew jinkitbu fuq l-injam, kien hemm id-drawwa li jsiru direttament mal-ħajt. Ħaġa interessanti oħra dwar l-ikoni hija li dawn qatt ma jkunu ffirmati għax l-awturi tagħhom huma biss messaġġiera. Huma jwasslu biss dak li jridu jgħaddu dawk il-qaddisin li jidhru fl-ikona.

Kif diġà għidna, fost l-aktar qaddisin popolari li naraw fl-ikoni hemm qaddisin tal-ewwel żminijiet tal-Knisja u għalhekk fuq quddiem insibu lil San Ġorġ Martri. Ix-xbieha ta’ dan il-qaddis mhux dejjem narawha l-istess qagħda u mhux dejjem naraw dik il-figura tant popolari mad-dinja kollha; il-qaddis riekeb iż-żiemel waqt li jissielet mad-dragun u l-prinċipessa fil-ġenb. F’waħda mill-eqdem ikoni ta’ San Ġorġ li għadna nistgħu naraw,  ma narawx lil San Ġorġ fil-ġlieda mad-dragun. Qiegħed nirreferi għall-ikona li nsibu fil-Katidral Ortodoss tal-Assunta li hemm ġewwa l-Kremlin f’Moska ir-Russja.

Il-qaddis gwerrier jidher minn qaddu ’l fuq f’din l-ikona li nkitbet għall-ħabta tas-sena 1170. Huwa jidher liebes ilbies aħmar u f’idu tal-lemin qed iżomm lanza filwaqt li taħt għabtu tax-xellug tidher biċċa mix-xabla. Minn fuq spalltu tal-lemin tidher nieżla l-korazza ta’ suldat iżda l-ilbies fuq ix-xellug ma huwiex militari. Dan huwa l-mod li juri li dan huwa suldat (il-korazza) u qaddis (il-kumplament tal-ilbies) . Wiċċ il-qaddis donnu jarmi d-dija, xhieda taż-żgħożija u tal-qawwa tiegħu, wiċċ imdawwar b’ras xagħar kannella nnukklat. L-isfond tal-figura huwa dehbi filwaqt li ’l barra minn dan l-isfond, mill-istess ikona, tidher burdura skura. Aktarx li din l-ikona kienet ordnata minn xi prinċep. Il-fatt li l-qaddis jidher b’xabla jagħti lill-istudjużi x’jifhmu li min ordna l-ikona kien ta’ demm sovran għaliex ix-xabla fl-ikonografija hemm min jassoċjaha mad-dinjità ta’ prinċep. Il-qies ta’ din l-ikona huwa kbir ħafna. Fil-fatt hija għolja metru u 74 ċentimetru (bejn wieħed u ieħor l-għoli ta’ bniedem) u l-wisa’ tagħha huwa ta’ metru u 22 ċentimetru. Il-qies tal-ikona wkoll jindika li din kienet ordnata minn xi ħadd ta’ dinjità għaliex ikoni ta’ dak id-daqs ma nsibux wisq fid-dinja.

Illum din l-ikona hija waħda mill-attrazzjonijiet prinċipali li nsibu fil-katidral tal-Assunta ġewwa l-Kremlin. Tajjeb ngħidu xi ħaġa dwar dan il-katidral biex nifhmu sewwa l-importanza tal-post li fih hemm din l-ikona tal-qaddis Ġorġi.

Aktarx li l-art fejn hemm illum dan il-katidral kienet tintuża għad-dfin. Fil-post Kien hemm knisja tal-injam li nbidlet ma’ waħda tal-ġebel madwar is-sena 1326. Kien il-Metropolita Pietru li ħeġġeġ lid-Duka Ivan I biex jibdni katidral iddedikat lir-raqda ta’ Marija. Fl-1472 beda jinbena katidral ieħor imma waqt il-bini, fl-1474, ċediet il-koppla u ġġarraf kollox mingħajr ma kien għadu lest.

Il-bini tal-katidral tal-Assunta li nsibu llum sar bejn is-snin 1475 u 1479 fuq xewqa tad-Duka Ivan III ta’ Moska. Id-disinn tiegħu sar mill-arkitett Taljan Aristotile Fioravanti.  Dan l-arkitett kien minn Bologna u għadna nistgħu naraw xogħol tiegħu f’din il-belt, iżda għandu għadd ta’ binjiet ukoll barra l-Italja, fosthom dan il-katidral li qed insemmu u bini ieħor fl-Ungerija. Huwa kien mistieden mid-Duka Ivan III biex imur Moska u jippjanta dan il-katidral. Hemm storja li tgħid li meta dan l-arkitett ried jerġa’ lura lejn pajjiżu, id-Duka Russu ma riedux għax riedu jagħmillu xi xogħol ieħor u għalhekk tefgħu fil-ħabs fejn baqa’ sa mewtu. Ma nafux kemm din l-istorja hija minnha imma turina l-kobor ta’ dan l-arkitett.

Intant bejn l-1547 u l-1896 f’dan il-katidral kienet issir l-inkurunazzjoni tal-monarċi Russi. Hawn ukoll insibu midfunin l-isqfijiet metropoliti u l-patrijarki tal-Knisja Ortodossa Russa.  Ma rridux ninsew li dan il-katidral jinsab fil-Kremlin u allura minħabba l-qagħda tiegħu bosta drabi ġarrab ħsarat meta kien ikun hemm xi attakki fuq Moska, ħsarat li kull darba ġew irranġati. Bħal kull knisja oħa fir-Russja wara r-rivoluzzjoni tal-1917, dan ingħalaq għall-kult reliġjuż iżda nżamm biss bħala mużew. Wara l-waqa’ tal-Komuniżmu l-katidral

reġa’ għadda f’idejn il-Knisja Ortodossa Russa fl-1991.

Illum dan il-katidral jista’ jżuru dak li jkun qed iżur il-Kremlin. Fih ma għadhomx isuru funzjonjiet reliġjużi għajr fil-festi l-kbar tal-Knisja, bħall-Għid il-Kbir, il-Milied u l-Epifanija. Waħda mill-aktar attrazzjonijiet li tiġbed turisti lejn dan il-katidral hija l-ikona ta’ San Ġorġ Martri li semmejna aktar qabel.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher fil-Programm Festa San Ġorġ Ħal Qormi 2018 maħruġ mill-Kumitat Festi Esterni

Messaġġ għad-dinja kollha

L-ewwel parti

Il-messaġġ li mitt sena ilu l-Madonna tat lid-dinja ġewwa Fatima fil-Portugall huwa messaġġ dinji li jekk wieħed jirrifletti sewwa fuqu jara li jgħodd għal kulħadd, ikun xi jkun it-twemmin tiegħu. Hawnhekk qiegħed noffrilkom riflessjoni dwar kif dan il-messaġġ laqat lill-Insara Ortodossi, lil-Lhud, lill-Musulmani u ovvjament lill-Insara Kattoliċi. Minħabba t-tul ta’ din ir-riflessjoni qed naqsam dan l-istudju f’ żewġ partijiet.

Daħla

Iċ-ċentinarju tad-dehriet ta’ Fatima jistedinna biex nagħtu ħarsa lura lejn is-sena 1917, sena li d-dinja qadima tat postha għal waħda ġdida, waħda aktar qattiela u qerrieda.

Id-deheriet tal-Madonna ta’ Fatima għandhom rabta ma’ San Ġwanni Pawlu II u r-rebħa paċfika li saret fuq il-komuniżmu. Meta taħseb dwar il-profeziji li ntqalu fuq l-ewwel u t-tieni gwerra dinjija tinduna kemm il-fatti ġewwa Fatima mhux ta’ min jinjorahom.

Dak li nistgħu nsejħulu  “Is-seklu ta’ Fatima” kien drammatiku mhux biss għall-Komuniżmu Sovjetiku.  Is-sena 1917 biddlet anke l-attitudni reliġjuża globali, kif fil-fatt għadha tinbidel sa issa. Id-dehriet ta’ Fatima ma kienux indirizzati lejn dawn it-tibdiliet kollha, iżda ġew fi żmien meta l-ġnus kollha bdew għaddejjin minn dan it-tibdil u bdew snin ta’ taqlib.

Il-Madonna dehret lil tfal rgħajja fl-istess sena li r-revoluzzjoni Bolxevista neħħiet lit-Tżar tar-Russja mis-setgħa. Il-Verġni Marija kellmet lit-tfal dwar il-konverżjoni tar-Russja u għalhekk naraw għaqda mal-ġlieda kontra l-Komuniżmu. Bl-attentat fuq ħajjet San Ġwanni Pawlu II fit-13 ta’ Mejju 1981, nifhmu l-kliem “Il-Qalb Immakulata tiegħi tirbaħ”. Dan il-kleim nifhmuh kemm-il darba noħduh f’ kuntest storiku.

Iżda kien hemm ħafna aktar  minn hekk għaddej fl-1917. Ikkunsidra l-impatt fuq il-post tar-reliġjonijiet fil-ħwejjeġ globali.

Ortodossi

Fil-tendenza ġdida li għadha sejra sal-lum, l-1917 immarkat il-bidu ta’ seklu katastrofiku għall-Ortodossi. Ir-Rivoluzzjoni Russa u l-introduzzjoni tal-ateiżmu totali kien il-bidu ta’ lejl mudlam fuq il-Knisja Ortodossa Russa, l-akbar mill-Knejjes Ortodossi kollha. F’ dik is-sena il-Patriarkat ta’ Moska kellu madwar 300 isqof. Kwart ta’ seklu wara dawn kienu jintgħaddu fuq is-swaba ta’ id waħda. Wara li Hitler invada r-Russja f’ Ġunju 1942, Stalin xtaq jerġa’ jqajjem il-Knisja Ortodossa Russa bħala fergħa tal-Istat Kominista. Il-Komuniżmu spiċċa mir-Russja imma l-Knisja Ortodossa, fl-aktar pajjiż importanti għaliha, għadha titqatel mal-Kremlin.

Sadanittant, l-ewwel gwerra dinjija rat ukoll it-tmiem tal-Imperu Ottoman, il-Kalifat Iżlamiku kbir li kellu l-għeruq tiegħu f’ Istanbul – Kostantinopli, is-sede primarja tal-Knisja Ortodossa. Wara l-Imperu rajna l-qawmien tal-istat sekulari Tork u l-Knisja Ortodossa, fil-belt kapitali tal-istorja tagħha, bdiet titnaqqar.

Rivoluzjoni Bolxevista

Il-libertà tal-Patriarkat ta’ Kostantinopli li jmexxi lilu nnifsu, jikkontrolla dak kollu li jippossedi, iżomm is-seminarji u jaħtar il-mexxejja tal-Knisja bdiet tkun restritta. Illum in-numru ta’ Nsara Ortodossi f’ Kostantinopli huwa ta’ ftit eluf, iżgħar minn parroċċa moderna Ewropea jew Amerikana.

Minħabba l-pressjoni li l-istati għamlu fuq Moska u Kostantinopli, il-Knisja Ortodossa kellha tissielet biex tibqa’ ħajja tul is-seklu tad-dehriet ta’ Fatima. Il-konverżjoni tar-Russja li tissemma’ tassew hija marbuta mal-waqa’ tal-Komuniżmu Sovjetiku, iżda l-konverżjoni sħiħa sseħħ biss meta l-Knisja Ortodossa Russa terġa’ jkollha l-identità bħala l-pulmun tal-Lvant tal-Knisja universali.

Ġudaiżmu

Il-messaġġ ta’ Fatima ma kien immirat lejn dik li fl-1917 kienet magħrufa bħala “Il-Kwistjoni Sijonista”, iżda s-seklu ta’ Fatima kien mill-aktar drammatiku għall-poplu Lhudi. Sa ċertu punt il-messaġġ ta Fatima jitkellem dwar taqlib u paċi u hawn nistgħu naraw il-qagħda tal-Lvant Nofsani fid-dawl ta’ dan il-messaġġ u naraw kemm huwa relavanti.

Waqt li l-Imperu Ottoman kien qed jitmermer, fl-1916 il-Gran Britannja u Franza temmew il-ftehim magħruf bħala Sykes-Picot li fassal il-fruntieri tal-Lvant Nofsani u ħoloq xi stati Għarab ġodda. Illum dan il-ftehim ma għadux jgħodd għax erba’ stati li kienu protagonisti fil-ftehim ma għadhomx jiffunzjonaw sewwa: Is-Sirja, l-Iraq, il-Libja u l-Jemen. Ma nafx kemm dawn il-pajjiżi jistgħux xi darba jerġgħu lura għal li kienu.

Fil-kuntest ta’ Lvant Nofsani wara l-Imperu Ottoman, fl-1917, l-Ingliżi  ħarġu bid-dikjarazzjoni msejħa “Balfour”. Arthur James Balfour, segretarju għall-affarijeit Barranin tar-Renju Unit fi ftit kliem kiteb u wera l-possibiltà ta’ pajjiż għal-Lhud ġewwa l-art ta’ Iżrael. Dan kien ifisser ir-ritorn lejn Sion u r-ritorn tas-Sijoniżmu.

Wara 18-il seklu li fihom il-Lhud għexu mxerrdin, ir-ritorn tagħhom lejn Stat Lhudi fl-art antika ta’ Iżrael ma jistax jitqies biss bħala mossa ġeo-politika iżda hija wkoll fenomenu reliġjuż.

Kampijiet ta’ konċentrament

L-istat ta’ Iżrael kien jonqsu madwar 30 sena biex jitwaqqaf mill-Ġnus Magħquda wara li l-poplu Lhudi għadda minn wieħed mill-agħar żmien tal-istorja tiegħu – il-qerda fil-kampijiet ta’ konċentrament waqt it-tieni gwerra dinjija. It-tentattiv tal-qerda tal-Ġens Lhudi mill-Ewropa fuq naħa u l-wegħda tar-ritorn lejn l-art li tahom Abraham fuq naħa oħra, kienu jfissru li dak li nkiteb fil-Bibbja snin twal qabel, kien attwali, kien l-aħbarijiet ta’ dak iż-żmien. Ħamsin sena wara d-dikjarazzjoni Balfour seħħet il-gwerra ta’ sitt ijiem fl-1967 li fissret li l-Lhud reġgħu kienu ħielsa li jmorru Ġerusalemm u jitolbu mal-ħajt tal-bikkejja.

Il-kwistjoni bejn l-Għarab u l-Lhud kienet problema kbira għat-tiftix tal-paċi dinjija għal parti kbira mis-seklu ta’ Fatima. Mhux lakemm tasal tagħti tweġiba, imma nemmen li l-Providenza qegħda tikteb ktieb ġdid fl-istorja tal-Poplu Lhudi.

Dan l-argument jissokta. Darba oħra naraw dan il-messaġġ kif laqat id-dinja Musulmana u dik Kattolika.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon - 20 ta' Mejju 2017