Lulju - ix-xahar tal-Karmnu

Il-Muntanja Karmel, f’Iżrael, ilha post ta’ talb u viċinanza lejn Alla sa minn żmien il-profeta Elija, madwar is-seklu 10 qabel Kristu u dan insibuh imniżżel fl-ewwel Ktieb tas-Slaten (18:41-42 ++) meta Elija tala’ fuq il-quċċata tal-Karmel, inxteħet fl-art, u qagħad wiċċu bejn irkupptejh jitlob. L-eremiti Kristjani komplew jitolbu hemm. U hemm, fis-seklu XII, twaqqaf uffiċjalment l-Ordni tal-Aħwa tal-Verġni Mbierka tal-Muntanja Karmel.

Madankollu, is-seklu XIII kien żmien ta’ persekuzzjoni għall-Karmelitani, iżda f’nofs din il-prova kbira, fis-16 ta’ Lulju 1251, il-Verġni Mbierka dehret lil San Xmun Stock, il-Pirjol Karmelitan, u tatu l-Iskapular Kannella. Hija qaltlu, “Dan huwa privileġġ għalik u għall-ordni: kull min imut liebes l-Iskapular isalva.” Għalhekk dan il-jum huwa ddedikat lil Madonna tal-Karmnu u Lulju magħruf bħala “Tal-Karmnu”

Li tilbes verżjoni minjatura tal-Iskapular Karmelitan, magħruf sempliċement bħala “laptu”, ifisser li tingħaqad magħhom spiritwalment u temmen li l-Madonna tipproteġik fil-ħajja u fil-mewt.

X’ġara fuq il-Muntanja Karmel ma’ Elija?

Il-Muntanja Karmel kienet għolja sagra ddedikata lill-alla Bagħal, meqjum min-nies ta’ Kana. Fl-ewwel ktieb tas-Slaten, Elija jisfida 450 profeta ta’ alla Bagħal, biex jiddetermina liema "alla" kien veru, Bagħal jew l-Alla ta’ Iżrael. L-alla veru kien ikun dak li seta’ jqabbad in-nar lill-ħatab li kienu lestew. Minkejja dak kollu li għamlu l-profeti ta’ Bagħal in-nar ma niżilx mis-sema. Madankollu, meta Elija talab lill-Mulej, niżel nar mis-sema u xegħel il-ħuġġieġa. U niżel nar mingħand il-Mulej, u ħaraq il-vittma, u l-ħatab, u l-ġebel, u t-trab, sa ma xorob l-ilma fil-gandott. U dan rah il-poplu kollu, u nxteħtu wiċċhom fl-art jistqarru: “Jaħweh, Alla hu! Jaħweh, Alla hu!” U Elija qalilhom: “Aqbdu l-profeti ta’ Bagħal, tħallu ’l ħadd minnhom jeħles.” U qabduhom, u Elija niżżilhom fil-wied ta’ Kison, u qatilhom hemm.

Kien ukoll fuq il-Muntanja Karmel li t-talba ta’ Elija żgurat it-tmiem tan-nixfa u l-ġuħ li kienu laqtu lil Iżrael. Għal din ir-raġuni, il-Karmelitani jqisu lil Elija bħala wieħed mill-missirijiet spiritwali tagħhom.

Fejn tinsab il-Muntanja Karmel?

Il-Muntanja Karmel

Bħala post fiżiku, il-Muntanja Karmel tħares lejn il-Mediterran u l-belt u l-port ta’ Haifa tal-lum. Tinsab ukoll f’ras il-Wied ta’ Jezreel, magħruf ukoll bħala l-Wied ta’ Megiddo. L-Għarab isejħu lil Karmel bħala l-Muntanja ta’ Sant’ Elija. Minbarra l-ewwel ktieb tas-Slaten, il-Karmel tissemma aktar minn għoxrin darba fl-Iskrittura Mqaddsa, partikolarment fl-ktieb tal-Għanja tal-Għanjiet.

Bħala post spiritwali, ir-reputazzjoni tal-Karmel żgur ġejja mill-konnessjoni tal-post ma’ Elija, iżda mhux biss għax din il-muntanja tissemma wkoll fl-Għanja tal-Għanjiet. F’din il-poeżija dwar l-imħabba, ras l-għarusa hija mqabbla mal-Karmel. Għalhekk, ħafna awturi Kristjani raw l-Għanja tal-Għanjiet bħala allegorija tal-ħajja ta’ għaqda ma’ Alla. Fost id-dutturi tat-teoloġija spiritwali, bħal San Ġwann tas-Salib, il-Karmelu jsir metafora għat-tfittxija għal Alla.

Imma forsi għandna mnejn nistaqsu xi jfisser l-isem Karmel? Din hija kelma Ebrajka li tfisser “ġnien ta’ Alla.” Il-ġnien ta’ Alla huwa l-post fejn nistgħu nimxu mal-Mulej, kif għamlu Adam u Eva qabel ma tkeċċew mill-Ġenna tal-Art.

X'inhu l-Iskapular?

L-Iskapular tal-Madonna tal-Karmnu, jew il-laptu tal-karmnu, jikkonsisti f’żewġ biċċiet suf kannella marbuta flimkien b’qafla. Il-Madonna tat dan l-ilbies lil San Xmun Stock fl-1251 bil-wegħda li “kull min imut liebes dan l-Iskapular jiġi ppreservat minn fjammi eterni.” Huwa sinjal ta’ salvazzjoni, ħelsien fi żminijiet ta’ periklu, wegħda ta’ paċi u tal-protezzjoni speċjali ta’ Marija sal-aħħar taż-żmien.

Il-laptu hija forma mnaqqsa tal-libsa reliġjuża tal-Ordni tal-Patrijiet tal-Verġni Mbierka tal-Muntanja Karmel. Billi huwa verżjoni iżgħar tal-Iskapular tal-Ordni Karmelitan, kull min jilbsu jassoċja ruħu mal-Ordni Karmelitan, kemm fid-devozzjoni lejn il-Verġni Marija Mqaddsa kif ukoll fl-istennija tal-protezzjoni tagħha.

San Xmun Stock

 X'inhi t-tifsira spiritwali tal-Iskapulari

L-“ilbies” huwa tema komuni fl-Iskrittura Mqaddsa. Il-libsa twila bil-kmiem ta’ Ġużeppi (Ġenesi 37:3) huwa eżempju tal-importanza tal-ilbies fil-Bibbja. Proverbji 31, meta jiddeskrivi mara tajba, jgħid, “Ġieħ u qawwa huma l-ilbies tagħha.” Barra minn hekk, Iżaija 61:10 jgħid: “Nifraħ fuq li nifraħ bil-Mulej, taqbeż bil-ferħ ruħi b’Alla tiegħi. Għax hu libbisni bi lbies is-salvazzjoni, bil-mantar tal-ġustizzja għattieni, bħal għarus imżejjen b’kuruna, bħal għarusa tlellex bil-ġawhar tagħha.

L-ilbies jilħaq l-ogħla sinifikat spiritwali tiegħu fil-patt il-ġdid. Hemmhekk, jingħad li s-segwaċi ta’ Ġesù jilbsu lil Kristu nnifsu. Fl-ittra lill-Galatin 3:27, San Pawl jikteb: “Intom, li intom mgħammda fi Kristu, ilbistu ’l Kristu.” 

L-Iskapular, bħala libsa speċjali tar-reliġjużi kkonsagrati, ilu magħruf sa minn żmien San Benedittu (seklu VI). Il-patrijiet tiegħu kienu meħtieġa jilbsu wieħed fuq l-abitu tagħhom waqt ix-xogħol. Minn dan l-iskop prattiku, l-Iskapular kien imsejjaħ "il-madmad ta' Kristu" u kiseb sinifikat spiritwali bħala sinjal ta' devozzjoni. Fost il-lajċi li jassoċjaw ruħhom ma' ordnijiet partikolari jew jipprattikaw spiritwalità partikolari,  jintlibsu verżjonijiet iżgħar ta' dawn l-iskapulari, li spiss jissejħu “lapti” bħalma huwa l-laptu tal-Madonna tal-Karmnu.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon - 4 ta' Lulju 2026

TAL-KARMNU

 

Ix-xahar ta’ Lulju kien magħruf ma’ missirijietna bħala x-xahar tal-Karmnu. Bħalma nistgħu nobsru dan kien jissejjaħ hekk għax fis-16 ta’ dan ix-xahar tkun iċċelebrata l-festa tal-Madonna taħt it-titlu “Tal-karmelu” jew kif ngħiduha “Tal-karmnu.” Tajjeb naraw ftit minn fejn ħareġ dan l-isem.

Il-post

Il-Muntanja tal-Karmelu tinsab fost il-firxa ta' muntanji kostali li mit-Tramuntana ta' Iżrael, max-xatt tal-Baħar Mediterran tibqa’ nieżla lejn il- Xlokk tal-pajjiż. Fuq dawn il-muntanji hemm bosta bliet u rħula u aktarx li l-aktar waħda magħrufa hija l-belt ta’ Ħajfa, li tajjeb ngħidu li hija t-tielet l-akbar belt f’Iżrael. Din il-muntanja bl-Għarbi tissejjaħ ukoll  Jabal Mār Ilyās, jiġifieri il-muntanja ta’ San Elija. Hija għolja 525 metru u fiha firxa ta’ 39 kilometru bi 8 kilometri. Aktar minn muntanja waħda, il-Muntanja Karmel fil-fatt hija linja ta’ muntanji għolja.

Il-kelma karmel tfisser “art tal-ġnien” u hija ta’ oriġini inċerta. Hawn min jgħid li l-isem huwa jew kompost minn kerem u el, li jfisser "l-għalqa tad-dwieli ta' Alla" u oħrajn jgħidu li dan ġej minn kar male li jfisser "qalba, jew ġewwieni sħiħ."

Fil-Bibbja

Minħabba l-veġetazzjoni fuq in-naħa tal-għoljiet u l-ħafna għerien li wieħed isib fuq din il-muntanja, kien sar il-post tal-kriminali. Il-Karmelu bis-siġar folti kien meqjus bħala moħbi, kif jimplika l-Ktieb ta’ Għamos. F’kapitlu 9 ta’ dan il-ktieb, sewwasew fit-tielet vers naqraw hekk: jekk jinħbew fuq il-quċċata tal-Karmel, hemm infittixhom, u minn hemm naqbadhom; u jekk jinħbew minn quddiem għajnejja f’qiegħ il-baħar, nordna lis-serp jigdimhom.

Fl-1 Slaten 17:1–24, Elija jidħol fl-istorja bħala l-mibgħut tal-Mulej. Il-profeta jikkonfronta lil Aħab u jbassar nixfa minabba d-devozzjoni mhux qaddisa taʼ Aħab u Ġeżabel lejn alla Bagħal. Meta wasal it-tmiem tan-nixfa, biex jipprova li l-Mulej Alla kien l-uniku Alla veru, Elija jipproponi kompetizzjoni. Iżrael kollu ġie msejjaħ fuq il-Muntanja Karmel biex jixhed il-konfront bejn Elija u l-profeti foloz ta’ Bagħal. U Aħab bagħat messaġġiera ma’ Iżrael kollu, u ġabar il-profeti fuq il-Karmel. L-istorja nafuha, il-profeti foloz ħarġu tellifin u Elija rebbieħ. Jidher li iktar tard il-profeta Eliżew uża l-Muntanja Karmel bħala post fejn jgħix. Minn żminijiet antiki, il-Muntanja tal-Karmelu kienet meqjusa bħala post qaddis u simbolu ta’ sbuħija u fertilità. Il-Profeta Iżaija jxebbah ir-restawr glorjuż ta’ Alla mal-umanità mifdija bħala “splendur tal-Karmelu” u jgħid: “Ħa tifraħ fuq li tifraħ, taqbeż u tgħanni. Sebħ il-Libanu jingħata lilha, il-ġmiel tal-Karmel u ta’ Saron. Għad jaraw is-sebħ tal-Mulej, il-ġmiel ta’ Alla tagħna.” (Is 35, 2) Salamun iqabbel ir-ras tal-maħbub tiegħu mas-sbuħija u n-nobbiltà tal-Muntanja tal-Karmelu: “Rasek ’il fuq, xebbahtha lill-Karmel, xagħar rasek donnu porpra; sultan baqa’ maqbud fin-nokkli. Kemm int sabiħa u kemm tassew int ħelwa, imħabba fost l-għaxqiet!” Din insibuha fil-ktieb L-Għanja tal-Għanjiet kapitlu 7 versi 6 u 7.

Il-Madonna

Il-Madonna tal-Karmnu huwa wieħed mit-titli mogħtijin lill-Verġni Marija liema titlu għandu rabta speċjali mal-patrijiet Karmelitani. Il-patrijiet Karmelitani bdew jgħixu bħala patrijiet eremiti ħdejn l-Għajn ta' Sant Elija, fuq il-Muntanja tal-Karmelu lejn l-aħħar tas-seklu XII. Ir-rabta tal-Patrijiet Karmelitani mal-Verġni Marija bdiet meta dawn iddedikawlha l-kappella li kellhom sewwasew fuq il-Għolja tal-Karmelu. Skont it-tradizzjoni Karmelitana, il-Verġni Marija dehret lis-superjur ġenerali San Xmun Stock, fis-16 ta’ Lulju 1251, u tagħtu l-l-ilbies jew l-abitu tal-ordni bħala sinjal tal-protezzjoni tagħha fuqu u fuq sħabu kif ukoll bħala turija tal-imħabba tagħha lejn l-ordni. Il-Karmelitani xerrdu sewwa  din id-devozzjoni fosthom u fost il-lajċi permezz tal-labtu kannella. Sal-lum ħafna Nsara jġorru fuqhom b’devozzjoni kbira dan il-labtu sabiex il-Madonna tħarishom fil-perikli tar-ruħ u tal-ġisem. Il-festa tal-Madonna tal-karmnu ġiet imdaħħla fil-Kalendarju tal-Knisja mill-Papa Dumnikan, Benedittu XIII fl-1726 u tiġi ċċelebrata nhar is-16 ta’ Lulju.

F’Malta

Żgur li l-aktar knisja popolari f’pajjiżna li hija ddedikata lill-Madonna tal-Karmnu hija l-Bażilika tal-Belt Valletta. Insibu parroċċi ddediakti lilha. Il-Gżira, il-Fgura, Fleur de Lys, il-Balluta. Insibu għadd tal kappelli madwar Malta li huma ddedikati lill-Madonna taħt dan it-titlu: Il-Birgu, Ħal Luqa, San Pawl il-Baħar, Is-Siġġiewi, In-Nadur, Ix-Xewkija u x-Xlendi. Barra minn hekk f’bosta knejjes insibu artal iddedikat lil din id-devozzjoni. Fit-toroq ta’ gżiritna naraw għexieren ta’ niċeċ bix-xbieha tal-Madonna tal-Karmnu. 

L-isem Karmnu jew Karmena kienu popolari sew fl-imgħoddi. Dawn ħadulhom posthom ismijiet Ingliżi bħal Charles jew Carmel u Charmain. Dan kollu juri l-qima li l-poplu Malti dejjem kellu lejn il-Madonna tal-Karmnu.

Tiskanta kemm hu interessanti l-bidu ta’ devozzjoni. Illum rajna kif minn fuq il-Muntanja tal-Karmelu tnisslet din id-devozzjoni u kif inxterdet.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 1 ta' Lulju 2023