Imigrazzjoni

Kwistjoni ġdida jew le?

Illum il-ġurnata nisimgħu ħafna kliem dwar l-imigrazzjoni, il-mixi minn pajjiż għal ieħor ta’ eluf ta’ nies. Kliem favur, diskors kontra, ftehim, nuqqas ta’ ftehim, attakki, aċċettazzjoni u elf ħaġa oħra. Jekk naħsbu li din il-kwistjoni hija xi fenomenu ġdid inkunu qed niżbaljaw bil-kbir. Każ eċċellenti ta’ poplu li dejjem ħalla pajjiżu u fittex artijiet oħra huwa l-poplu Lhudi. Dan il-poplu infirex mal-erbat irjieħ tad-dinja u għadna nsibu persuni ta’ nisel Lhudi madwar id-din ja kollha. Jien mhux sejjer nidħol fil-kwistjoni tal-imigrazzjoni li tinsab għaddejja bħalissa, fejn il-poplu Afrikan qed iħares lejn l-Ewropa bħala d-dar futura tiegħu imma sejjer ngħid xi ħaġa dwar dak li qal San Tumas ta’ Akwinu dwar l-imigrazzjoni.

San Tumas mhux bniedem tal-lum. Huwa twieled fl-1225 u miet fl-1274. Ladarba dan il-qaddis kiteb fuq kwistjoni bħal din madwar 750 sena ilu, ifisser li kienet teżisti u nassumi li kien hemm, bħal-lum, min huwa favur u min hu kontra. Dan il-qaddis Dumnikan jitratta din il-kwistjoni fis-Summa Teoloġika (I-II, Q. 105, Art. 3). Hawn huwa bħal jistabbilixxi l-limiti tal-akkoljenza li għandha tingħata lill-barrani, lill-imigrant.

Hemm imigrant u imigrant

San Tumas jgħid li mal-barrani jista’ jkun hemm żewġ tipi ta’ rapporti: rapport ta’ sliem u paċi jew rapport ta’ gwerra. Huwa jkompli jgħid li skont it-tip ta’ rapport li jkun hemm teżisti liġi ġusta għas-sitwazzjoni.

Mela hawnhekk il-qaddis qed jurina li mhux il-barranin kollha huma xorta għax ladarba r-rapporti magħhom huma differenti anke l-attitudnijiet huma differenti; xi wħud huma paċifisti, oħrajn joħolqu konflitt u ġlied. Tumas t’Akwinu jsostni li kull pajjiż għandu d-dritt kollu li waħdu jiddeċiedi x’tip ta’ imgrazzjoni  jaċċetta bħala paċifika u b’hekk ikun jista’ anke jibbenifika mill-ġid li jiġġeneraw dawn il-barranin. Huwa l-pajjiż ukoll li jrid jistudja u janaliżża sewwa liema huma dawk il-barranin li jistgħu jkunu ta’ ostilità għall-pajjiż u għaċ-ċittadini. Għalhekk il-pajjiż għandu jaċċetta lil dawk il-barranin li jħoss li huma ta’ għajnuna għall-ġid komuni tal-poplu u ma jaċċettax dawk li jaħseb li huma ta’ xkiel għas-sliem u l-ġid tal-pajjiż.  Ovvjament fi żmien dan it-teologu il-politika ma kinitx dik li hija llum. Illum il-pajjiż ma jistax jinsa ċerti obbligi li jkun marbut bihom politikament.

Fis-sliem

Il-qaddis hekk imsejjaħ Anġeliku, kiteb li l-Lhud kellhom tliet okkażjonijiet biex jimxu b’mod paċifiku mal-barranin. L-ewwel meta l-barranin kienu jgħaddu minn pajjiżhom fi triqithom lejn xi destinazzjon i oħra, jiġifieri dawk li jgħaddu mill-pajjiż għal ftit żmien, dawk li llum jissejħu in transit. It-tieni kienu dawk li kienu jmorru f’pajjiżhom biex isibu xortihom hemmhekk. I-liġi tal-Lhud titlob li dawn jintwerew ħniena. Fil-fatt fil-ktieb tal-Eżodu insibu:  “La taħqarx il-barrani, u la tgħakksux, għax intom ukoll kontu barranin” [Eż:22:20] u “Taħqarx il-barrani; int taf xi jħoss il-barrani, għax barrani int kont fl-art ta' l-Eġittu. [Eż:23:9] Hawn San Tumas qed juri kif jista’ jkun hemm ħajja paċifika bejn iċ-ċittadini u l-barranin u jgħid li l-pajjiż għandu joffri lil dawn it-talin kull għajnuna. Dak iż-żmien ma kienx jeżisti it-turiżmu imma s-safar kien isir għan-negozju għalhekk il-pajjiż kellu gwadann minn dan it-tip ta’ barrani, bħalma llum kull pajjiż jipprova jattira lit-turisti għax dawn jgħinu lill-pajjiż fl-ekonomija tiegħu. Imma mbagħad isemmi t-tielet każ. Hemm dawk li għaddew minn Israel u riedu jimponu l-użanzi tagħhom fuq il-poplu tal-post. Hawnhekk it-teologu jgħid li wieħed irid jimxi b’ħafna għaqal u ma għandhomx jiġu meqjusin bħala ċittadini mill-ewwel imma tal-anqas għandhom jgħaddu tlieta jew erba’ ġenerazzjonijiet. Hawn insibu lil dawk il-barranin li ma jitqiesux bħala paċifisti.

Il-Lhud barranin

Ejjew issa naraw ftit mhux dak li qal San Tumas ta’ Akwinu imma dak li seħħ matul is-snin. Il-Lhud mhux biss kellhom barranin f’pajjiżhom imma kienu huma stess barranin f’artijiet ta’ ħaddieħor. Minkejja li l-poplu Lhudi huwa meqjus bħala poplu paċifist, huwa wkoll poplu konservattiv li ma jibdilx id-drawwiet tiegħu kif ġieb u laħaq. Il-Inkwiżizzjoni Spanjola xejn ma kienet ħelwa mal-poplu Lhudi. Ħafna Lhud kellhom iħallu Spanja u telqu lejn l-Olanda, pajjiż li minn dejjem kien xi ftit jew wisq aktar miftuħ u tolleranti għal kulturi differenti u jaċċetta opinjonijiet diversi. U xi ngħidu għan-Nażi? Il-Lhud fil-Ġermanja baqgħu Lhud minkejja li twieldu hemm, trabbew hemm, kienu ċittadini Ġermaniżi, iħallsu t-taxxi tal-pajjiż, jitkellmu l-ilsien tal-pajjiż. . . .  imma baqgħu Lhud minn ġewwa u din il-ħaġa ma kienet qatt aċċettata mill-Ġermaniżi.

Ma nidħolx fil-kwistjoni tal-lum fejn bosta Afrikani qed isibu kenn fl-Ewropa għax jaħsbu li sabu l-ġenna, il-ħsieb tiegħi li wassalni nikteb dan l-artiklu kien li d-dinja rota, u l-istorja tirrepeti ruħha u kull kwistjoni li nsibu madwarna llum diġà xi darba dehret fuq wiċċ id-dinja.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon -  1 ta' Ġunju  2019

Duttur tal-Knisja

Meta nlissnu l-kelma “Duttur” aħna l-Maltin nistgħu nifhmuha b’żewġ modi, jew bniedem supperv, mimli bih innifsu li jaħseb li ħadd ma hawn bħalu fuq wiċċ id-dinja, jew inkella bniedem ta’ għerf. Duttur tal-Knisja jfisser qaddis li ħalla tagħlim kbir bħala patrimonju, għerf li sal-lum għadna nistudjawh minkejja li għaddew mijiet ta’ snin minn fuqu.

Santi Padri

Madwar il-ħames seklu, il-Knisja bdiet issejjaħ Santi Padri lill-aktar kittieba Nsara awtorevoli, ovvjament dawk li ħallew kitba ta’ natura reliġjuża Kristjana. Fil-kitbiet ta’ dawn il-missirijiet tal-Knisja insibu l-pedamenti u t-tifsir tat-tagħlim li ħalla Kristu. Fi ftit kliem dawn il-qaddisin taw lill-Knisja id-duttrina tagħha, ħaġa importantissima għal din ir-reliġjon li fi ftit sekli nfirxet mad-dinja kollha ta’ dak iż-żmien. Il-kitbiet tagħhom huma magħrufa bħala letteratura patristika u fiha nsibu it-tagħlim li joħroġ mill-Bibbja speċjalment mill-Evanġelji u mill-kitbiet tal-Appostli. L-ewwel lista ta’ Santi Padri nsibuha f’dak li jissejjaħ Digriet Ġelesjan, maħruġ fis-seklu VI u attribwit lill-Papa Ġelasju li miet lejn tmiem is-seklu V.

Sa issa għadni ma semmejt l-ebda isem u forsi jkun hawn min jaħseb li qed nikteb fuq xi qaddisin li qatt ma sema’ bihom. Imma mhux hekk! Santu Wistin żgur li huwa qaddis magħruf. Dan huwa wieħed mis-Santi Padri. L-istess ngħidu għal San Ġilormu, San Ġirgor il-Kbir u Sant’ Ambroġġ. Dawn kollha għexu fl-ewwel sekli tal-Kristjaneżmu u għalhekk jissejħu missirijiet għax kienu minn tal-bidu. Fil-fatt jissejħu l-erba’ Santi Padri l-kbar tal-Knisja Latina.

Dutturi

It-tagħlim ma jieqaf qattl, anzi ħażin jekk jieqaf. It-tagħlim tal-Knisja baqa’ jiġi studjat anke wara aktar minn elf sena mill-mewt ta’ Kristu u għadu sejjer sal-lum. Il-ħassieba u l-qaddisin tal-Medjuevu li bdew jagħtuna aktar tagħlim dwar id-duttrina tal-Knisja illum insejħulhom Dutturi. Ma jissejħux Santi Padri għax ma humiex tal-bidu imma huma importanti daqs dawk tal-bidu fit-tagħlim li ħallewlna.

San Tumas ta' Akwinu

L-ewwel wieħed fil-lista tad-Dutturi tal-Knisja kien San Tumas ta’ Akwinu li niċċelebraw il-festa tiegħu għada. Kien fis-sena 1567 li dan il-qaddis ġie proklamat bħala duttur tal-Knisja. Sena wara ġew dikjarati bħala dutturi wkoll San Ġwann Krisostmu, San Bażilju l-Kbir, San Girgor Nazjanzenu u San Atanasju. Id-differenza bejn dawn il-qaddisin u San Tumas hija li dawn l-erbgħa għexu bejn is-seklu III u V jiġifieri madwar elf sena qabel jew aktar filwaqt li Tumas ta’ Akwinu għex biss tliet mitt sena qabel ma ġie ddikjarat duttur.

Tumas ta’ Akwinu kien student ta’ qaddis kbir ieħor li aktar tard sar ukoll Duttur tal-Knisja. Qed ngħid għal San Albert il-Kbir. Dan il-qaddis Dumnikan bħal San Tumas, kien iddikjarat Duttur fl-1931,  651 sena wara mewtu.

Il-qaddis ta’ Akwinu huwa l-aktar magħruf għas-Summa Teologika li fiha kiteb dwar tista’ tgħid kull ma għandu x’jaqsam mal-bniedem u l-fidi. Opra li fiha ’l fuq minn disa’ miljun kelma. Hija maqsuma fi tliet partijiet li jitrattaw 614-il kwistjoni jew biex nifhmu aħjar nistgħu ngħidu suġġett (topic) trattati fi 3,125 artiklu. Jitratta mill-eżistenza ta’ Alla għall-morali, virtujiet u vizji u l-persuna umana fil-proġett ta’ Alla u s-sagramenti.

Tumas ta’ Akwinu għex bejn l-1225 u l-1274 iżda kitbietu għadhom jiġu studjati sal-lum minn bosta minn dawk li jkunu sejrin jirċievu s-saċerdozju jew dawk li jigradwar fit-teoloġija. Mhux ta’ b’xejn il-Knisja għażlitu bħala Duttur!

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' Il-Mument -  27 ta' Jannar 2019

Morru u araw

Bniedem li ma jemminx dak li jgħidulu kif gieb u laħaq malajr nittimbrawh bħala San Tumas. Ngħid id-dritt jien m’iniex xi wieħed li nibla’ kollox malajr, anzi ilni li tgħallimt li ma nafdax wisq la fuq is-sensi u lanqas fuqi nnifsi jew fuq ħaddieħor. Nista’ ngħid li jien minn l-istess razza ta’ San Tumas, irrid nara b’għajnejja u mmiss  b’idejja biex nemmen u kultant minkejja li nara u mmiss xorta nibqa’ xettiku.

Dehra

L-adorazzjoni tal-Maġi, mużajk fil-bażilika Santa Maria in Trastevere Ruma
xogħol ta'  Pietro Cavallino 1296 - 1300

Il-festa li qed niċċelebraw illum hija dik tal-Epifanija, iż-żjara tal-Maġi lill-Ġesù. Il-Maġi ma kienux kuntenti biss billi jaraw kewkba ġdida fis-sema, kometa li resqet qrib tad-dinja u bniedem seta’ jaraha bla għajnuna ta’ trombi jew strumenti oħra. Il-Maġi riedu jmorru u jaraw b’għajnejhom. Ma baqgħux indifferenti għad-dehra tal-kewkba imma mxew warajha biex waslu fejn waslu, waslu f’ Betlem fejn sabu lil Ġesù. Din hija l-festa li qed nagħmlu llum, festa kontra l-indifferenza.

Mejda tal-qubbajd

Sewwa ngħidu bil-Malti li tagħmel kif tagħmel taqlagħha! Jekk ma tkunx indifferenti u tinteressa ruħek u tmur u tara dak kollu li jkun qed iseħħ, issib min jgħidlek mejda tal-qubbajd, issibek kullimkien, jew melħa, tidħol f’kollox. Nemmen li jrid ikun hemm bilanċ. L-apatija għall-ħajja hija qerrieda u l-impenn żejjed iwassal għal stress. San Tumas, mhux dak li jrid jara biex jemmen, imma ta’ Akwinu din id-darba, jgħid li l-moderazzoni tajba f’kollox, anzi għandna dejjem nagħżlu t-triq tan-nofs. Insomma ma tridx tkun Tumas ta’ Akwinu biex tasal għal konklużżjoni bħal din! Iżda jiġu xi sitwazzjonijiet fil-ħajja fejn kull ma jkollok huma żewġ toroq, ma jkunx hemm triq tan-nofs. Il-Maġi ma kellhomx it-tielet triq, kellhom biss żewġ għażliet, jew imorru jew ma jmorrux. Huma għażlu li jmorru, imma fejn nafu jekk kienx hemm xi oħrajn li wkoll raw il-kometa iżda għażlu t-triq il-ħafifa u baqgħu d-dar. Il-Maġi jgħallmuna waħda tajba: irridu nuru interess fil-ħajja, f’dak kollu li jkun qed jiġri madwarna għax din hija ħajjitna. Aħna parti mid-dinja, aħna parti mis-soċjetà umana, aħna parti mill-pajjiż, aħna parti mir-raħal, aħna parti mit-triq, aħna parti mid-dar. L-apatija teskludina mid-dinja.

Jekk ma mmurx

Fid-dinja ssib min dejjem jikritika, biex ma ngħidx imaqdar. Imma jekk ma tqumx minn bilqegħda u tmur u tara, kif tista’ tmaqdar? Il-kritika hija ħaġa tajba sakemm ma tkunx distruttiva jew intenzjonata li tagħmel il-ħsara. Iżda biex tikritika trid tkun taf sewwa dak li tkun qed tgħid. Kif setgħu l-Maġi jgħidu li l-kewkba li mxew warajha wasslithom biex jaraw tarbija? Minn darhom żgur li ma kienux jaslu biex isibu l-għan tad-dehra tal-kewkba. Għalhekk irrid immur fejn naħseb li jkun ta’ interess għalija, fejn hemm dak li nieħu gost nara.

Il-festa tal-lum hija d-dehra ta’ Kristu lid-dinja. Kienu l-Maġi li marru jifttxuh u sabuh. Din il-festa tal-lum għandha wkoll tagħtina tagħlima u nistgħu wkoll noħduha bħala proponiment għal din is-sena l-ġdida. La tagħmel kif tagħmel taqlagħha, allura jaqbilli nagħmel dak li jinteressani, immur fejn nixtieq immur biex wara nkun nista’ nitkellem. Meta nista’ għandi nuża it-triq tan-nofs bħalma jgħidli San Tumas ta’ Akwinu imma meta ma jkollix triq tan-nofs, nagħżel waħda li twassalni fejn nixtieq, biex nara b’għanejja u mmiss b’idejja bħal San Tumas l-Appostlu.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'Il-Mument -  6 ta' Jannar 2019