Riflessjonijiet bejn erba' ħitan

Bħalissa żgur lkoll kemm aħna qegħdin ngħaddu ħafna u ħafna aktar ħin bejn il-ħitan tad-dar, irridu jew ma rridux. Bħalissa mhux ser mmorru xi attività, mhux ser nattendu xi funzjoni, lanqas quddiesa ma nistgħu mmorru. Bħalissa żgur li mhux iż-żmien li nsiefru u nħallu xtutna. Lanqas stess kieku rridu ma nistgħu nagħmlu ħaġa bħal din għax kemm l-ajru kif ukoll il-portijiet tagħna huma magħluqin.

Biss billi qegħdin f’din il-qagħda ma jfissirx li ser nibqgħu hekk għal dejjem. Għad jiġi żmien ieħor, għad jiġi żmien isbaħ, għad jiġi żmien fejn inħarsu lura u naraw dawn ix-xhur koroh li għaddejjin minn fuqna bħala xi ħaġa tal-passat. Min jaf dawk it-tfal tal-lum kemm għad iridu jirrakkuntaw lill-uliedhom. Min jaf dawk il-koppji żgħażagħ kemm għad iridu jirrakkuntaw stejjer dwar dan iż-żmien lil ulied uliedhom, sewwaserw kif in-nanniet tagħna kienu jirrakkuntaw  l-istejjer tat-tieni gwerra dinjija lilna.

Ħafna ħin id-dar

Int min int, inti ta’ liema kategorija jew triq fil-ħajja int, żgur li bħalissa qed tqatta’ aktar ħin mis-soltu d-dar. Bil-fors għax bħalissa attivitajiet fil-pajjiż ma hawn xejn. Fejn trid tmur? Fejn tista’ tmur? Imkien! Hemm ukoll min qed jaħdem mid-dar u għalhekk ma għandux għalfejn jirfes mill-għatba ’l barra.

Il-Blelt Valletta - Vojta

Ħalli nibda bl-ewwel riflessjoni tiegħi, propju dwar ix-xogħol mid-dar. F’dawn il-ġimgħat indunajna li bosta minna jistgħu jkomplu jagħmlu l-ħidma tagħhom bla ma jkun fiżikament fuq il-post tax-xogħol. Dan għandu jiftaħ għajnejn ħafna ħaddiema li jistgħu jagħmlu xogħol minn darhom. Hemm ħafna vantaġġi meta jsir dan it-tip ta’ xogħol. Ħa nipprova naħseb u naqsam magħkom xi wħud minnhom. L-ewwel ħaġa jekk tkun se taħdem mid-dar ma jkollokx għalfejn tqum kmieni biex ma tinqabadx fit-traffiku sakemm tasal l-uffiċċju, tista’ torqod nofs siegħa oħra. Tista’ tibqa’ taħdem bil-ħwejjeġ tad-dar kważi kważi anke b’dawk li torqod bihom. In-nisa ma għandhomx għalfejn jagħmlu make up għax dawk li se jarawhom ikunu mdorrijin jarawhom bla żebgħa ma’ wiċċhom u fuq kollox jistgħu jadattaw il-ħin tax-xogol huma stess, jistgħu jagħmlu xi ħaġa oħra fl-istess ħin li jkunu qed jaħdmu mid-dar, bħal per eżepju jsajru, sakemm ma jaħarqux il-borma. Ma’ dan inżid li l-karozza tista’ tibqa’ fil-garage jew quddiem id-dar u b’hekk tnaqqas il-konsum ta’ fuel u tnaqqas ukoll it-tniġġiż.

Nemmen li ta’ min din il-ħaġa jikkonsidraha bis-serjetà u la jgħaddi kollox b’wiċċ il-ġid ma nerġgħux lura għal dak li konna fih sa Jannar jew nofs Frar li għadda. Tajjeb li l-impjegat jitkellem ma’ min iħaddmu dwar din il-possibilità u jara jekk tistax tiġi attwata.

Ovvjament hemm dawk ix-xogħlijiet li fihom ħaġa bħal din ma tistax issir għax il-preżenza fiżika tal-impejgat hija neċessarja, imma jekk ikollna imqar għoxrin fil-mija tal-ħaddiema Maltin jaħdmu bit-teleworking ara kemm se jonqsu karozzi mit-toroq u kemm inqas tniġġiż u kemm aktar kumdità għal min jagħmel dan ix-xogħol.

Ma naħlux ħin

Qrajna li qed iħajruna nżommu dajru ta’ dak li qed nagħmlu bħalissa waqt li ninsabu maqfulin f’darna. Jien li l-kitba ħija waħda mid-delizji tiegħi nistqarr magħkom li bdejt insibha diffiċli nikteb dak li nagħmel. Forsi minħabba s-sitwazzjoni xejn pjaċevoli li għaddejja minhom id-dinja bħalissa. Bdejt minkejja li b’nofs qalb u jkolli ngħid li tant sibt x’nikteb li wara ftti bdejt nieħu gost nikteb dak li ma jinteressa lil ħadd ħliefi. Imma ’l quddiem forsi għad ikun ta’ interess għal ħaddieħor.

Lil hinn minn darna

Fil-bidu ta’ dan l-artiklu semmejt is-safar. Nistqarr mgħkom li meta qed nikteb dan l-artiklu suppost qiegħed l-Italja, mhux b’vaganza imma b’ħidma. Il-Covid 19 ċaħditni minn dan il-vjaġġ u minn din il-ħidma. Imma ippermettuli naqsam magħkom ukoll din ir-riflessjoni kemmxejn kerha: U din l-imxija qed iċċaħħad tant nies minn mewt madwar il-maħbubin tal-persuna, iċċaħħdet difna diċenti lil tant eluf madwar id-dinja, se taqa’ d-dinja għax ċaħħdet lili milli mmur ġimgħa l-Italja b’xogħol?

L-aħħar riflessjoni tiegħi hi din: Tassew li bħalissa ninsabu maqfulin bla ħtija u ħaġa bħal din iġġib stress u tbatija mentali, imma nafu li għad jiġi żmien li l-ġurnata tal-lum tkun tagħmel mal-passat, ix-xhur ta’ issa għad ikunu biss memorji, anke jekk xejn sbieħ. Mela ejjew inħarsu b’ottimiżmu lejn il-ġejjieni u nippjanaw fejn se mmorr, mhux bil-fors  lil hinn minn xtutna, ladarba jgħaddi kollox, la nkunu ħielsa mmorru fejn irridu, la l-mitjar jerġa’ jieħul- ħajja u la l-port jerġa’ jibda jilqa’ fih vapuri ġejjin u sejrin.

Dawn huma ftit mir-riflessjonijiet li għamilt waqt li ninsab bejn erba’ ħitan u ridt naqsamhom magħkom.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon -  25 ta' April 2020

Id-dar

Mhux biss il-ħitan u s-saqaf!

Iddur kemm iddur, tmur fejn tmur, illum jew għada lejn id-dar trid terġa’ tmur. Din il-ħaġa tiġini f’ moħħi kull meta nkun qiegħed nirritorna lejn Malta wara żmien li nkun imsiefer. Naħseb fiha aktar meta niltaqa’ ma xi persuna li tkun irritornat lura Malta minn xi pajjiż li tkun emergrat fih bosta snin qabel. Għax id-dar ma ssib imkien bħalha. Mhux id-dar tal-ġebel biss, il-pajjiż li tkun twelidt u trabbejt fih jibqa’ dejjem darek.

Għandu mnejn li l-ħaġa li tiġbidna lejn darna hija l-għadqa, il-ġabra tal-familja. Ħadd ma huwa maħluq biex jgħix waħdu. Il-bniedem maħluq biex jikkomunika mal-oħrajn u din il-komunikazzjoni ssir aktar intima jekk dawk li nikkomunikaw magħhom ikunu familjari tagħna, ħbieb tagħna, persuni li magħhom nieħdu gost, nies li l-kumpanija tagħhom timliena bil-ferħ.

Is-subborgi

Qabel ma bdew jinħolqu is-subborgi kienu jeżistu bliet u rħula. Bir-rivoluzzjoni industrijali u bil-mezzi tat-trasport in-nies ħarġet mill-belt u marret toqgħod fis-subborg. In-nies tal-kampanja ma baqgħetx issib wisq xogħol fir-raba għax il-makkinarju beda jagħmel xogħolha u għalhekk hija wkoll ħalliet l-għodda tar-raba, ħalliet l-għorfa u fittxet dar fis-subborg. Forsi f’ Malta ma tantx kellna effett ta’ dan iċ-ċaqlieq, imma lanqas nistgħu ngħidu li ma sarx ċaqlieq. Bosta snin wara r-rivoluzzjoni industrijali, f’ Malta  inbnew għadd ta’ fabbriki u lukandi li lkoll huma mbiegħda mid-dar tal-ħaddiema li jaħdmu fihom. Dan huwa effett ċkejken meta mqabbel mal-effett li kien hemm f’ pajjiżi kbar fejn id-distanzi ma humiex ta’ ftit kilometri imma ta’ ftit mijiet ta’ kilometri.

Wieħed mill-akbar effetti li ġabet magħhom r-rivoluzzjoni industrijali kien iċ-ċaqlieq tal-massa mill-kampanja lejn is-subborgi, sewwasew kif isemmieh Karl Marx. Dan l-awtur jgħid li l-urbanizzazzjoni toħloq soċjetà ta’ massa u ta’ folla li tisfaxxa l-għaqda tal-familja. Huwa jgħid li issa l-ħaddiem ma għadux imur l-għalqa jew fil-ħanut tax-xogħol tiegħu  u martu tmur miegħu u tieħu lill-uliedha magħhom. Issa t-tfal ma għadhomx jaraw lill-missierhom jaħdem ir-raba jew jinċana l-fallakki jew jagħti bil-mazza fuq l-inkwina. Issa l-familja ma għadiex tinġabar flimkien biex tiekol għax waqt ħin l-ikel kulħadd ikun fuq xogħolu, imbiegħed mill-membri l-oħra tal-familja.

Jackob Hackert u Dun Karm

Il-Ħsad tal-qamħ tal-artist Hackert

Dan il-ħsieb marksita dejjem ifakkarni fil-pittura ta’ Jackob P. Hackert li hemm fil-palazz irjali ta’ Caserta fl-Italja. Dan il-kwadru, li jġib l-isem “Il-Ħsad tal-qamħ” juri bosta ħaddiema fir-raba jaħsdu l-qamħ u taħt tinda magħmula minn liżar kbir hemm in-nisa tal-bdiewa kif ukoll xi tfal iħarsu. Ifakakrni wkoll fil-poeżija ta’ Dun Karm Psaila: “Żjara lil Ġesù”. Silta minn din il-poeżija tgħid:

Ftakart fik żmien ħelu,

Meta kont għadni f’ dar missieri

U mejda waħda kienet tiġborna lkoll f’ rabta ta’ mħabba,

Lili, lil ħuti u ’l dawk li nissluna,

Imma l-aktar fik j’ omm . . . . . . .

Tant din il-poeżija nara fiha sens profond li fil-mewt ta’ ommi ridt li fuq is-santa tagħha jkun hemm miktub silta minnha, fost oħrajn din is-silta li semmejt hawn fuq.

Identità

Fil-kitba tal-poeta nazzjonali naraw il-ħsieb tal-mejda li tiġbor il-familja. Id-dar tal-missier u l-mejda tal-omm. Din il-poeżija nkitbet fl-1915, dawk iż-żminijiet il-belt jew  ir-raħal Malti kien għadu mhux biss l-espressjoni arkitettonika jew spażjali imma forma distinata tas-soċjetà.  Jekk kont ngħid “Jien Belti” (biex inġib eżempju – għax fil-verità jien minn Ħal Qormi!) kienet tfisser bil-wisq aktar milli twelidt u ngħix il-Belt Valletta. Kienet (u f’ ċertu sens għadha) tfisser “Jien uniku”, jien m’inix Furjaniz jew Ħamruniz jew minn xi pajjiż ieħor. Kienet tagħti identità. Tfisser jiena kantun mill-istruttura tal-belt, jiena wieħed mill-ħafna li nifformaw dak li aħna. Kien żmien meta x-xogħol tal-missier kien għajn ewlenija tal-għejxien tal-familja filwaqt li l-omm kienet tehda żżomm id-dar nadifa xummiema u trabbi lill-uliedha fl-akbar għożża u mħabba; l-omm kienet is-sultana tad-dar. Marx twieled kważi mitt sena qabel ma Dun Karm kiteb il-poeżija li semmejt, sewwasew sebgħa u disgħin sena u miet fl-1883, tnax il-sena wara li twieled il-poeta Żebbuġi. Hackert miet disa’ snin qabel ma twieled Marx. Qatt ma ltaqgħu imma sa ċertu punt ħasbu l-istess ħaġa fuq il-familja. L-artist pitter dak li kien jara spiss, għadnu mnejn hu stess kien imur fl-għelieqi fi żmien il-ħsad. Is-saċerdot kien qiegħed jiftakar fiż-żmien l-imgħoddi, żmien tfulitu li issa ma għadiex iktar għax kiber. Il-filosfu mill-Prussja semma l-familja li ma għadiex tinġabar flimkien minħabba l-progress.

Dinja sub urbana

Illum Malta laħqet ir-ritmu ta’ pajjiżi kbar u f’pajjiżna wkoll insibu d-dinja sub urbana li minkejja li ma hijiex l-istess bħal dik li nsibu fi bliet kbar, xorta ħalla l-effett tiegħu fuq id-dar Maltija. Illum ftit huma dawk li għandhom il-ħanut tax-xogħol tagħhom imiss mad-dar u għalhekk ftit huma dawk li f’ nofsinhar jagħlqu l-bieb u jmorru jieklu xi ħaġa d-dar. U min jaħdem bogħod mid-dar u għandu l-mezzi biex imur jew ma jkollux ħin biżżejjed jew inkella ma jkun hemm ħadd id-dar waqt il-ħin li jieqaf mix-xogħol biex jieħu biċċa ħobż.

Il-vantaġġ ta’ pajjiżna huwa ċ-ċokon tiegħu. Tal-anqas wara ġurnata xogħol kulħadd jista’ jerġa lura lejn daru. Matul dawn l-aħħar snin li ilni ngħix barra minn Malta iltqajt ma bosta li jdumu ma jmorru jaraw lill-familjari tagħhom xhur sħaħ. Għand ikollegi li iżuru lill-familja tagħhom fil-Milied u fl-Għid. Aħna minkejja t-tibdil soċjali kollu għadna ngawdu minn dik il-ħaġa li tgħaqqadna, għadna ninġabru d-dar.

Fr. Reno Muscat OP

In-Nazzjon 2 ta' Mejju 2013