Via della Conciliazione

Aħna l-Maltin ngħidu li jekk tkujn Ruma tmur tara l-Papa u bosta minn dawk liil-Maltin li jżuru l-Belt Eterna jmorru jżuru l-Vatikan anke jekk lill-Papa ma jarawhx. Il-parti l-kbira ta’ dawk li jaslu fil-Vatikan jidħlu mit-triq ta’ quddiem Pjazza San Pietru, għalkemm din ma hijiex it-triq waħdanija li twasslek għal din il-pjazza. Din it-triq wiesa’ u sabiħa ġġib l-isem ta’ Via della Conciliazione, jiġifieri it-triq tal-ftehim bejn wieħed u ieħor. Forsi ftit huma dawk li jistgħu jimmaġinaw dik li għal ħafna hija l-isbaħ pjazza fid-dinja mingħajr din it-triq maestuża li twassal għaliha. Imma fil-fatt sa ftit għexieren ta’ snin ilu minflokha kien hemm wieqaf bini antik u djar ta’ livell baxx, labrint ta’ toroq dojoq u sqaqien.

Proġett

Bosta kienu dawk li xtaqu li quddiem l-ikbar knisja tad-dinja jkun hemm triq sabiħa li twassal lill-pellegrini għaliha b’ mod diċenti u mhux jgħaddu minn toroq dojoq u mudlama. Kien hemm min pjanta triq li minn Castel Sant’ Angelo twasslek sa Pjazza San Pietru, triq li tibda mid-djuq u tiftaħ forma ta’ V. Imma xejn ma sar minn dak li kien mixtieq li jsir. Kien hemm ħsieb li l-kolonnat jitwal b’ madwar mitt metru ieħor quddiem il-parti ovali li tifforma Pjazza San Pietru. Fil-fatt il-ħsieb ta’ Bernini kien dan li jkun hemm sett ieħor ta’ kolonni imma mal-mewt ta’ Papa Alessandru VII il-pjan twarrab u l-kolonni baqgħu dawk li għadna naraw illum.  Quddiem il-Vatikan kien hemm djar u residenzi ta’ reliġjużi li kienu jmorru lura aktar minn ħames mitt sena.

Minn l-1861 is-sena tal-unifikazzjoni tal-Italja u t-twaqqif tar-Renju tal-Italja, u iktar u iktar mill-1870 meta r-Renju Taljan ħa f’ idejh il-belt ta’ Ruma u b’ hekk spiċċaw fix-xejn l-Istati Pontifiċji u bdiet dik li tissejjaħ il-Kwistjoni Rumana, ir-relazzjonijiet bejn ir-Renju tal-Italja u l-Knisja Kattolika xejn ma kienu sewwa. Il-Papa Piju IX li waqt il-pontifikat tiegħu saret l-Unifikazzjoni tal-Italja kien iddikjara lilu nnifsu bħala priġunier fil-Vatikan. Għal 59 sena il-Papa, jiġifieri Piju IX, Ljun XIII, Piju X, Benedettu XV  u Piju XI qatt ma rifsu ’l barra mill-ħitan li jdawru lill-Belt tal-Vatikan. Fl-1929 saru l-patti, jew it-trattati bejn iż-żewġ partijiet, dawk li jissejħu il-Patti tal-Lateran u li bihom inħoloq l-Istat tal-Belt tal-Vatikan.

B’tifkira

Il-Prim Ministru Taljan ta’ dak iż-żmien, Benito Mussolini li kien iffirma t-trattat f’isem ir-Re ried ifakkar dan l-avveniment li kien ilu jifred lill-Italja minn mal-Knisja għal kważi sittin sena. Għalhekk huwa qabbad żewġ periti Faxxisti, Marcello Piacentini u Attilio Spaccarelli biex jiddisinjaw pjanta ta’ triq quddiem il-pjazza tal-Vatikan. Dawn il-periti ħarġu bi pjanta li ma tnaqqas xejn mill-glorja tal-kolonnat ta’ Bernini u fl-istess ħin tagħti impressjoni meastuża għad-daħla lejn is-Sede tal-Viġarju ta’ Kristu fuq l-art. It-triq sarulha żewġ bankini għolja, waħda fuq kull naħa u fuqhom poġġew għadd ta’ obeliski li jikkumplimentaw lil dak li nsibu f’ nofs il-Pjazza San Pietru.

It-twaqqiegħ taż-żona li kienet magħrufa bħala l-Ispina tal-Borgo beda billi fid-29 ta’ Ottubru, 1936, Mussolini simbolikament ta l-ewwel daqqa ta’ baqqun biex uffiċċjalment kien beda dan il-proġett. Il-problemi ma naqsux, l-aktar ma’ dawk li ma riedux iħallu djarhom u jmorru joqgħodu fil-post li kien offrielhom il-Gvern Faxxista. It-twaqqigħ dam sejjer xhur sħaħ. Ikollna nammettu li mat-twaqqiegħ ta’ dawn il-bini intilef xi bini imprezzabbli. Imma xi bini ieħor kien salvat u nbena mill-ġdid. Il-bini ta’ din it-triq kienet parti mill-proġett li kellu Mussolini li jagħti dehra isbaħ lill-belt ta’ Ruma u jibdel il-Belt eterna f’ monument lill-Faxxiżmu Taljan.  Ix-xogħol fuq din it-triq waqaf minħabba t-tieni gwerra dinjija. Wara l-gwerrra x-xogħol tkompla skont il-pjanta oriġinali minkejja l-mewt ta’ Mussolini u minkejja li l-Faxxiżmu kien abolit. L-obeliski tpoġġew f’ posthom fl-1950 fl-okkażjoni tal-Ġublew tas-sena 1950 imsejjaħ mill-Papa Piju XII.

Illum

Minn meta t-triq infetħet, saret id-daħla prinċipali lejn San Pietru. Din hija triq miftuħa għat-traffiku li jkun sejjer lejn il-Vatikan biss, it-traffiku li jkun ħiereġ ma jistax jgħaddi minnha. F’ okkażjonijiet speċjali din it-triq tingħalaq sabiex fiha jsiru attivitajiet relatati ma’ dik l-okkażjoni, bħal ma jsir fis 6 ta’ Jannar, festa tal-Epifanija, fejn issir l-isfilata tas-Slaten Maġi. F’okkażjonijiet kbar li jsiru fi Pjazza San Pietru din it-triq tgħin ukoll biex tilqa’ fiha n-nies li ma jsibux post fil-pjazza. Hekk ġara fil-kanonizazzjoni ta’ San Piju minn Pietralcina fis-16 ta’ Ġunju 2002, fil-funeral tal-Papa Ġwanni Pawlu II fit- 2 ta’ April, 2005 fil-beatifikazzjoni tal-istess Papa fl-1 ta’ Mejju, 2011, fil-quddiesa tal-Pontifikat ta’ Papa Franġisku, nhar id-19 ta’ Marzu, 2013 u fil-kanonizazzjoni ta’ San Ġwanni XXIII u San Ġwanni Pawlu II fis-27 ta’ April 2014.

Għalhekk meta tkun Ruma u tgħaddi minn din it-triq ftakar xi storja fiha!

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon -  5 ta' Frar 2022

Wara t-tazza tad-dinja

Ħallejt il-logħob tat-tazza tad-dinja jintemm biex ktibt dak li ġie f’moħħi propju fil-ftuħ ta’ dan il-kampjonat mondjali. Forsi qed taħsbu li ġieni xi ħsieb sportiv imma mhux hekk kien. Nhar ta’ Ħadd nipprova kemm jsita’ jkun il-ktiba tiegħi nagħtiha laqta xi ftit jew wisq spiritwali għax nemmen li f’dan il-jum jixraq hekk. Għal ħsibijiet oħra għandi postijiet oħra fejn niktibhom u nxandarhom! U nistħajjilkom tgħidlu… “kemm se jdum ġej biha. Aqlagħha jekk għandek! Xi ħsieb ġiek fil-ftuħ tat-tazza tad-dinja?”

Il-kosagrazzjoni tar-Russja

Fl-1917 il-Madonna dehret lil tlett itfal rgħajja f’Cova da Iria fir-raħal ta’ Fatima fil-Portugall. F’waħda mis-sitt dehriet hija talbet li r-Russja tkun ikkonsagrata lilha. Minn dik is-sena stess seħħew bidliet u taqlibiet kbar fir-Russja. Fl-Imperu Russu bdiet ir-revoluzzjoni li temmet it-tmexxija taz-Tzar u daħlet il-ħakma Komunista. Il-belt kapitali Russa ma baqgħet San Pietru Burgu imma reġgħet saret Moska kif kienet ftit aktar minn mitejn sena qabel. Anke isem din il-belt inbidel u minflok isem ta’ qaddis ħa isem ta’ mexxej: Leningrad, il-belt ta’ Lenin, fl-1924 mal-mewt ta’ dan il-mexxej. Bdiet tinbena l-Unjoni Sovjetika, supertpotenza li kienet għadha teżisti sa ftit ilu.

Kien f’dan l-ambjent li nhar il-Ġimgħa, 13 ta’ Lulju 1917, il-Madonna talbet li dan il-pajjiż jiġi kkonsagrat lil qalb bla tebgħa tagħha. Bosta jistaqsu: Imma din il-konsagrazzjoni saret jew le?

Il-Papa Piju XII u Papa Pawlu VI

Bosta jsostnu li meta l-Papa Piju XII fil-31 ta’ Ottubru 1942, jiġifieri fl-eqqel tat-tieni gwerra dinjija, ikkonsagra d-dinja kollha lill-Qalb ta’ Marija, kien qiegħed jikkonsagra lir-Russja wkoll. Biss dan l-istess papa għaxar snin wara, proprju fis-7 ta’ Lulju 1952 ikkonsagra lir-Russja lill-Qalb bla tebgħa ta’ Marija. Fl-Ittra Appostolika tiegħu li ġġib l-isem Sacro Vergente anno, jgħid ċar u tond: “. . . bħalma xi snin ilu ikkonsagrajna l-bnedmin kollha lill-Qalb bla tebgħa tal-Verġni Marija, Omm Alla, illum qegħdin nikkonsagraw b’mod speċjali u nafdaw il-popli kollha tar-Russja lil din l-istess Qalb bla Tebgħa. . .” (Epist. apost. Sacro vergente anno paragrafu 9)

Nhar il-21 ta’ Novembru 1964, waqt sezzjoni tal-Konċilju Vatikan II il-Papa Pawlu VI mill-ġdid ikkonsagra lir-Russja lill-Qalb ta’ Marija.

Ġwanni Pawli II u Franġisku

San Ġwanni Pawlu II wkoll ikkonsagra lir-Russja lill-Qalb ta’ Marija aktar minn darba. Sewwasew sena wara l-attentat fuq ħajtu, fit-13 ta’ Mejju 1982, Papa Wojtyla żar Fatima u hemm ikkonsagra lid-dinja kollha, fosthom ir-Russja, lil Marija, iżda billi ħafna isqfijiet ma kinux irċevew l-invit fil-ħin u għalhekk ma attendewx, bosta jsostnu li l-konsagrazzjoni ma tgħoddx. Ta’ din il-fehma kienet ukoll Sor Luċija Santos, waħda li kienet rat lill-Madonna fl-1917. F’Ottubru tal-1983 Papa Ġwanni Pawlu flimkien mal-isqfijiet miġburin f’sinodu reġa’ ġedded din il-konsagazzjoni. Din id-darba anke Sor Luċija qablet li kienet twettqet xewqet il-Madonna. Din is-soru ħarġet din l-istqarrija fid-29 ta’ Awwissu 1989 u qalet li fi ftit żmien se jkun hemm avvenimenti li juru li l-konsagrazzjoni saret. Fid-9 ta’ Novembru tal-istess sena twaqqa l-ħajt ta’ Berlin u f’Diċembru 1991 intemmet l-Unjoni Sovjetika.

Wara dan kollu d-dinja kienet ikkonsagrata mill-ġdid lil Marija fl-1984 mill-Papa Pollakk u fl-2013 mill-Papa Franġisku. Madanakollu għad hawn min issostni li t-talba li għamelt Marija f’Fatima għadha ma ġietx mismugħha!

Kemm mar il bogħod moħħi waqt il-ftuħ tat-tazza tad-dinja!

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' Il-Mument - 12 ta' Awwissu 2018

Qaddis jew le?

Pacelli Nunzju tal-Bavarja

Ftit tal-ġimgħat ilu smajna bl-aħbar tal-beatifikazzjoni ta’ żewġ Papiet, li xi wħud minna jiftakruhom it-tnejn u kollha kemm aħna niftakru wieħed minnhom. Qiegħed nirreferi għall-Papa Piju XII u l-Papa Ġwanni Pawlu II. Mal-aħbar ta’ dawn il-beatifikazzjonijiet qamet reazzjoni kontrarja rigward il-Papa Piju, l-aktar min-naħa tal-Lhud. Jekk dwar Ġwanni Pawlu inkitbu bosta kotba, xejn inqas insibu dwar il-Papa Piju XII. Il-problema hija kemm dawn il-kotba huma xjentifikament korretti. Sa ftit aktar minn għaxar snin ilu kien pubblikat ktieb li jgħid li Piju XII kien il-Papa ta’ Hitler u li kien bniedem b’ sentimenti anti-semitiċi. Imma nistgħu nemmnu dan kollu b’ għajnejna magħluqin?

Mit brennender sorge

Tajjeb ngħidu li Eugenio Pacelli, li mbagħad sar Piju XII, kien Nunzju Appostoliku tal-Bavarja u kien jitkellem l-ilsien Ġermaniż tassew tajjeb. Fis-snin tletin, b’ Hitler u n-Naziżmu fil-poter, bdew isiru ligijiet razzjali li kienu jikkundannaw lil-Lhud, liż-żingari, l-ħandikappati, lis-suwed u l-omosesswali għall-kampijiet tal-qerda. Fl-1937, il-Papa Piju XI kiteb ittra lill-Knisja Ġermaniża, liema ittra inqrat fil-knejjes Kattoliċi kollha nhar Ħadd il-Palm. L-isem ta’ din l-ittra huwa “Mit brennender sorge” li jfisser “ bi preokkupazzjoni taħraq”. Hija l-unika ittra papali miktuba bil-Ġermaniż għax hija ndirizzata lill-gvern Ġermaniż. F’ din l-ittra insibu l-karba għat-tfitxija għall-vera fidi. L-ebda bniedem ma huwa daqs Alla (indirizzata direttament għall-Führer). Fl-ittra kien hemm tifħir għaż-żgħażagħ Ġermaniżi u tama ta’ ġejjini aħjar. Hemm min jgħid li din l-ittra inkitbet minn idejn Eugenio Pacelli billi kien tajjeb fl-ilsien Ġermaniż u kien jaf tajjeb is-sitwazzjoni tal-pajjiż.

Kardinal Pacelli

Fl-istess sena li bdiet it-tieni Gwerra Dinjija, Pacelli ntgħażel bħala papa, bl-isem ta’ Piju XII. Nafu sewwa x’ ġara f’ dawk is-snin qerrieda, imma tajjeb insemmu li l-Papa kien iħeġġeġ lil bosta monasteri u kunventi sabiex joffru kenn lil-Lhud sabiex jeħilsu mill-qerda tan-Nażi. Kien magħruf bħala r-Ragħaj Anġeliku u kien meqjuż bħala bniedem Diplomatiku u Paċifista. Xi wħud jistaqsu għalfejn ma tkellimx aktar dwar il-qerda tal-Lhud, ħandikappati u oħrajn? Il-Papa li għex snin twal fil-Ġermanja kien jaf tajjeb l-arja antiklerikali li kienet tinħass hemmhekk u kien jaf ukoll li kemm-il dabra jesprimi ruħu bil-miftuħ kontra l-antisemitiżmu il-qerda kienet tikber. Kienu jbagħtu aktar il-Lhud kif ukoll l-Insara. Bosta jemmnu li din kienet ir-raġuni li Piju XII ma semmax leħnu aktar. Imma kull meta tkellem dejjem insista għall-paċi.

 

Papa Piju XII

Fl-1958, fil-mewt ta’ dan il-Papa kienu bosta dawk li bkewh u kien bosta dawk li kkummentaw. Araw x’ qalet Golda Meir, Prim Ministru ta’ Iżrael ta’ dak iż-żmien dwar dan il-Papa. “Fl-għaxar snin ta’ terrur Nazista, il-poplu tagħna sofra l-martirju. Il-Papa għolla leħnu biex jikkundanna l-persekuturi u biex jitlob ħniena għall-vittmi”. Bi kliem bħal dan, li ħareġ minn fomm Prim Ministru Iżraeljan, ma jibqa’ l-ebda dubju dwar il-Papa Pacelli. Żgur li ma kienx kompliċi fil-makna tal-qerda. Imma allura x’inhuma dawn ix-xnigħat?

Id-dramm ta'  Rolf Hochhuth 

Fl-1963, id-drammaturgu Ġermaniż, Rolf Hochhuth, kiteb id-dramm “Il-Vigarju” li kien juri il-maqlub ta’ dak li għamel il-Papa Piju XII. Dan kien dramm li minkejja li kien jitratta l-istorja ma kienx storikament korrett. Fid-dramm insibu lill-Papa kompliċi man-Nazisti sabiex tintemm ir-razza Lhudija – ħaġa għal kollox bla bażi, argument infondat! Dan id-dramm kiseb popolarità kbira fil-Ġermanja u sena wara ittella’ ġewwa s-swali ta’ Londra. Mal-popolarità tad-dramm inxterdet ukoll il-ħlieqa li l-Papa kien kompliċi ma’ Hitler. Jintqal li l-informazzjoni għad-dramm inkisbet minn sorsi tal-KGB fil-bidu tas-snin sittin. Nafu wkoll li l-KGB ried jivvendika ruħu mill-pożizzjoni li ħadet il-Knisja Kattolika kontra il-Komuniżmu.

U weħel Piju XII. Jien bl-ebda mod ma rrid niġġudika jekk dan il-Papa kienx qaddis jew le. Dak f’ idejn Alla.

Fr. Reno Muscat OP

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon Frar 2010