Il-Georgia

 

Ftit jiem ilu kelli ħaddiem barrani fil-kunvent. Indunajt li kien barrani u l-kurżità għelbitni u staqsejtu minn fejn kien. Dlonk weġibni li kien minn Georgia. Kif telaq mort infittex xi ħaġa fuq dan il-pajjiż u dak li sibt nixtieq naqsmu magħkom.

Dan il-pajjiż jinsab fuq ix-xatt tal-Lvant tal- Baħar l-Iswed u jmiss mar-Russja fit-tramuntana, mat-Turkija u l-Armenja fin-nofsinhar, l-Ażerbajġan fix-Xlokk u l-Baħar l-Iswed fil-punent. Il-pajjiż ikopri żona ta’ 69, 700  km² u għandu popolazzjoni ta' tliet miljun u nofs abitant. Il-belt kapitali tal-pajjiż hija Tbilisi.

Mil-lat ġeografiku il-Georgia hija meqjusa bħala parti mill-Asja tal-Punent jew pajjiż transkontinentali, waħda mil-linji konvenzjonali ta' separazzjoni bejn l-Ewropa u l-Asja. Mil-lat storiku-kulturali hija marbuta mill-qrib mal- Ewropa.

Oriġini tal-isem

L-ewwel riferiment tal-isem tal-pajjiż bħala "Georgia" tinsab bit-Taljan fuq il-mappa mundi ta' Petrus Vesconte datata 1320 AD. Isem dan il-post ma kienx dejjem miktuba bl-istess għażla ta’ karattri, bl-ewwel konsonanti oriġinarjament miktuba b’“J” bħala “Jorgia”. L-isem Georġia, użat f'parti kbira tad-dinja ġej mill- Grieg georg (γεωργ), li jindika l-agrikoltura. It-terminu huwa wkoll rintraċċat għall-isem ta’ San Ġorġ, il- qaddis patrun tal-pajjiż.

Ftit storja

Il-Kristjaneżmu ġie ddikjarat bħala r-reliġjon tal-istat fis-sena 337 AD u l-Knisja Ġorġjana pproklamat lilha nnifisha awtoċefala, u saret awtonoma mill-patrijarkat ta' Antijokja fis- seklu V. L-età tad-deheb mill-aspett kulturali, artistiku, reliġjuż u politiku kienet mis- seklu 11 sas- seklu 13.

Tbilisi

Wara l-Ewwel Gwerra Dinjija u r-Rivoluzzjoni Russa, il-Ġeorġjani ddikjaraw l-indipendenza minn Moska fit-22 ta’ April 1918, u ffurmaw ir- Repubblika Demokratika Federali Transkawkasjana mal-Armenja u l-Ażerbajġan, bil-kapitali tagħha Tbilisi, u fis-26 ta’ Mejju 1918 reġgħu waqqfu l-istat Ġeorġjan bħala r- Repubblika Demokratika tal-Georgia. Fil-25 ta' Frar 1921, truppi Sovjetiċi mmexxija minn Josef Stalin temmew din ir-Repubblika u inkorporaw lill-Georgia fl- Unjoni Sovjetika fl 1922, minkejja reżistenza mill-poplu Ġeorġjan. Fl-1936 twaqqfet ir-Repubblika Soċjalista Sovjetika Ġeorġjana.

L-istat tal-Georgia twieled mill-ġdid bħala stat indipendenti wara x-xoljiment tal-Unjoni Sovjetika fid-9 ta’ April 1991 u wara r-referendum tal-31 ta’ Marzu, li ra 98.9% tal-Ġeorġjani favur l-indipendenza. Issa l-Georgia adottat l-isem “Repubblika tal-Georgia”.

Reliġjon

Il-Knisja Awtoċefala Appostolika Ortodossa Ġeorġjana hija waħda mill-eqdem knejjes Kristjani fid-dinja, imwaqqfa fl-ewwel seklu mill-Appostlu Sant Andrija. Fl-ewwel nofs tas seklu IV il-Kristjaneżmu ġie adottat bħala r-reliġjon tal-istat. Dan wassal għal sens qawwi ta' identità nazzjonali li għen biex tiġi ppreservata identità nazzjonali Ġeorġjana minkejja perjodi ta' okkupazzjoni barranija u attentati ta' assimilazzjoni.

Skont il-kostituzzjoni Ġeorġjana, l-istituzzjonijiet reliġjużi huma separati mill-gvern u kull ċittadin għandu d-dritt li jistqarr liberament il-fidi reliġjuża tiegħu. Madankollu, aktar minn 82% tal-popolazzjoni tal-Georgia tipprattika l-Kristjaneżmu Ortodoss u l-Knisja Ortodossa Ġeorġjana hija istituzzjoni influwenti fil-pajjiż.

Bandiera

Bandiera ta' Georgia

Il-bandiera attwali tal-Georgia, l-hekk imsejħa Bandiera tal-Ħames Slaleb, reġgħet bdiet tintuża wara madwar 500 sena. Qabel kienet il-bandiera tar-Renju Ġeorġjan tal-era medjevali. Il-bandiera fiha s-salib aħmar fuq sfond abjad, dik li nafuha bħala l-bandiera ta’ San Ġorġ u erba’ slaleb ħomor oħra, wieħed f’kull kwadrant abjad tal-bandiera. Il-bandiera ġiet adottata mill-Parlament tal-pajjiż fl-14 ta' Jannar  2004 u ġiet rikonoxxuta formalment b'digriet presidenzjali ffirmat fil-25 ta' Jannar tal-istess sena.

L-arma tal-pajjiż turi tarka inkurunata ħamra bil-figura ta' San Ġorġ tal-fidda, protettur tal-istat. It-tarka hija miżmuma minn żewġ iljuni lewn id-deheb. Taħtha hemm faxxa bil-motto nazzjonali, li bil-Malti jfisser “Is-saħħa hija fl-Għaqda”. Din l-arma bdiet tintuza fl-1 ta’ Ottubru 2004.

Aktar

L-aktar belt popolata tal-pajjiż hija l-kapitali Tbilisi li hija l-unika waħda li taqbeż il-miljun abitant. Bliet oħra, b'popolazzjoni ferm iżgħar, huma Kutaisi, it-tieni belt tal-pajjiż b'200,000 abitant, Batumi, qrib il-fruntiera Torka, u Rustavi. Il-bliet li fadal ma jilħqux il-100,000 abitant.

It-turiżmu huwa parti sinifikanti u li qed tikber tal-ekonomija tal-Georgia. Fl-2006, aktar minn miljun turist ħallew 300 miljun Ewro għall-ekonomija tal-pajjiż. Skont il-gvern, hemm 103 resort turistiku f'żoni differenti tal-pajjiż. L-attrazzjonijiet turistiċi jinkludu aktar minn 2,000 muntanja u aktar minn 12,000 monument storiku u kulturali.

Fost l-aktar monumenti importanti nsemmu l- Monument tal-Ħelsien (jew Statwa ta’ San Ġorġ), li jinsab fi Tbilisi, il-kapitali Ġeorġjana.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 27 ta' Mejju 2023

Il-bandiera safra u bajda

Żgur li malli nilmħu bandiera safra u bajda f’moħħna dlonk jiġi l-Vatikan, il-Papa jew tal-anqas il-Knisja. Bħal kull stat ieħor, l-Istat tal-Vatikan għandu l-bandiera tiegħu. Minkejja li aħna mdorrijin naraw bandiera wiesgħa aktar milli għolja, ġeneralment proporzjon ta’ 2 għal 3, dik tal-Vatikan hija kwadra, jiġifieri wiesgħa daqs kemm hija għolja, l-istess forma tal-bandiera tal-Iżvizzera, imma minħabba bosta raġunijiet prattiċi aktarx li narawha b’ ratio 2:3 bħal bosta bnadar oħra. Biex inkunu għidna kollox, dawn huma l-uniċi żewġ bnadar kwadri fid-dinja.

Kuluri

Il-bandiera tal-Istat tal-Vatikan hija magħmula minn żewġ strixxi vertikali tal-istess qies, l-istrixxa tan-naħa tal-arblu hija ta’ lewn isfar jew lewn id-deheb u n-nofs l-ieħor huwa ta’ lewn abjad. Fuq il-parti l-bajda, sewwasew fin-nofs, insibu l-arma tal-Papa, bit-tijara u l-imfietaħ.

Fil-bidu, l-istat pontifiċju kien juża bandiera safra u ħamra, il-kuluri tradizzjonali tas-Senat Ruman u tal-belt ta’ Ruma. Fil-fatt sal-lum il-bandiera tal-belt ta’ Ruma hija safra u ħamra. Dawn l-ilwien iġibhom ukoll sal-lum it-tim tal-futbol tar-Roma.

Fl-1808, il-Papa Piju VII ordna biex il-kulur aħmar jitneħħa minn fuq il-bandiera u minfloku jitpoġġa dak abjad. Fl-1824 il-flotta tal-Vatikan bdiet tuża bandiera bajda u safra, imma l-kuluri kienu dijagonali u mhux vertikali. Fl-1848 din l-istess flotta kienet tuża ċoff ta’ lwien aħdar, abjad u aħmar mal-bandiera, imma sena wara l-Papa Piju IX ordna li l-kuluri tal-bandiera tal-Papa jkunu isfar u abjad poġġuti b’mod vertikali u bl-arma tal-Papa fuq il-parti l-bajda.

Stat ġdid

Fil-11 ta’ Frar, 1929 kien iffirmat it-trattat bejn is-Santa Sede u r-Renju tal-Italja, dak li jissejjaħ Patti Lateranensi. Ma ninsewx li l-Italja dak iż-żmien kienet għadha monarkija u mhux repubblika. Minn dak il-jum din saret il-bandiera uffiċċjali tal-Istat Indipendenti u Sovran tal-Vatikan. Minn dakinhar din il-bandiera żdiedet mal-bnadar tal-Istati tad-Dinja.

Il-jum tal-20 ta’ Lulju, 1969 jibqa’ mfakkar għal dejjem  għax il-membri tal-ekwipaġġ tal-Apollo 11 niżlu fuq il-qamar. Fuq dan ir-rocket l-ekwipaġġ ħa miegħu il-bnadar tal-pajjiżi tad-dinja, fosthom dik tal-Istat tal-Vatikan. Illum din il-bandiera, flimkien ma’ ftit frak ta’ blat minn tal-qamar jinstabu fil-mużew tal-Vatikan.

Il-bandiera tal-Vatikan tittajjar f’okkażjonijiet speċjali bħall-anniversarju tal-Papa u f’festi Nsara. Tittajjar kuljum fuq il-propjetà tas-Santa Sede kemm ġewwa l-belt tal-Vatikan kif ukoll fuq il-bini taż-żoni extraterrittorjali li hemm ġewwa Ruma u fil-qrib. F’mewt ta’ Papa din il-banidera tittajjar mezzasta għad-disat ijiem ta’ luttu li jsiru wara l-funeral. Tittajjar ukoll f’okkażjonijiet diplomatiċi tas-Santa Sede u narawha fuq il-bjut tan-nunzjaturi madwar id-dinja.

Barra l-Vatikan

Il-kattoliċi madwar id-dinja xi minn daqqiet itajru jew ipoġġu f post prominenti il-bandiera tal-Vatikan sabiex juru l-identità Kattolika tagħhom, b’hekk madwar id-dinja nistgħu niltaqgħu ma’ din il-bandiera fuq knejjes, skejjel jew bini ieħor li jappartjeni lil xi istituzzjoni fi ħdan il-Knisja Kattolika.

Kuntrarjament għal dak li naraw fuq palazzi fejn jgħixu rejiet jew kapi ta’ stati, fuq il-Palazz Appostoliku, ir-residenza tal-Papa, ma hemmx arblu b’bandiera tperper. Iżda xorta hemm mod li juri meta l-papa jkun fil-Vatikan jew meta jkun barra. Jekk fuq palazzi oħrajn il-bandiera tfisser il-preżenza tar-re jew tal-president, fil-każ tal-Papa huwa d-dawl fl-uffiċċju tiegħu li jindika li l-Kap tal-Knisja jkun fil-Vatikan. Meta l-Papa jkun fil-Vatikan, it-tieni tieqa fuq il-lemin tiegħek meta tkun qed tħares lejn il-palazz minn Pjazza San Pietru, is-sular ta’ fuq, tkun miftuħa u meta jibda jidlam jinxtegħel id-dawl li jibqa’ jixgħel sa madwar il-11 ta’ bil-lejl. Meta l-Papa ma jkunx fil-Vatikan din it-tieqa ma tinfetaħx u d-dawl ma jixtegħelx. Sal-2013 din kienet in-norma imma mal-ħatra ta’ Papa Franġisku inbidlet din it-tradizzjoni billi huwa għażel li ma jmurx jgħix fil-Palazz Appostoliku imma jibqa’ fid-dar Santa Marta.

Ambaxxaturi

L-istat tal-Vatikan ma għandux ambaxxaturi imma nunzji apostoliċi li jservu għall-istess għan ta’ ambaxxatur. Dan bħal kull membru tal-korp diplomatiku jtajjar il-bandiera tal-istat li jirrapreżenta fuq ir-residenza tiegħu. F’Malta l-Arċisqof tal-Arċidjoċesi wkoll juża l-bandiera safra u bajda. Dan huwa protokol uffiċjali li kien ippubblikat fil-Gazzetta tal-Gvern ta’ Malta f’Lulju tas-sena 1990. Fost struzzjonijiet oħra nsibu hekk: Il-bandiera li juża l-Arċisqof ta’ Malta tikkonsisti minn żewġ strixxi vertikali ta’ l-istess daqs, l-isfar in-naħa ta’ l-arblu u l-abjad fuq barra.

Illum tajna ħarsa lejn il-bandiera tal-Istat tal-Vatikan li spiss narawha tperper anke f’pajjiżna speċjalment issa li bdew il-festi fl-ibliet u l-irħula tagħna. Tajjeb inkunu nafu xi ħaġa dwarha!

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 11 ta' Ġunju 2022

Sardegna

Il-Maltin saru jsiefru ħafna aktar minn qabel. Dari s-safar kien xi ħaġa rari imma llum sirna nsiefru għal bosta raġunijiet fosthom il-mistrieħ. Post li ftit li xejn konna nafu dwaru aħna l-Maltin minkejja li mhux wisq bogħod minn gżiritna huwa l-ġżira Taljana ta’ Sardegna.

Cagliari

Ftit tagħrif

Sardegna hija t-tieni l-akbar gżira fil-Mediterran, wara dik ta’ Sqallija. Hija gżira kbira li fiha ftit aktar minn 24,000 kilometru kwadru u ilha abitata mill-bniedem sa miż-żmien prestoriku. Il-Feniċi kienu jaħkmu l-gżira għal xi żmien u warajhom ħadu t-tmexxija ta’ din l-art ir-Rumani. Wara l-waqa’ tal-Imperu Ruman  kemm il-Vandali, kemm il-Goti kif ukoll il-Biżantini tefgħu saqajhom fuq Saredgna. Billi goegrafikament din il-gżira hija qrib l-Afrika, ma jistax jonqos li kien hemm ukoll ħakma tal-Għarab sakemm twaqqaf ir-Renju ta’ Saredgna taħt ir-Renju ta’ Aragona fi Spanja. Dan ir-renju għadda taħt idejn il-familja Savoia sakemm ingħaqdet l-Italja u saret tagħmel parti mir-Renju tal-Italja u aktar tard mat-tmiem tal-monarkija, parti mir-Repubblika Taljana. Storja twila u mħawra tabilħaqq u meta jkollok storja bħal din ma jistax jonqos li jkun hemm bosta x’wieħed jara meta jżur dan il-post.

L-eqreb art lejn din il-gżira hija gżira oħra, dik ta’ Korsika, li llum tagħmel parti mir-Repubblika Franċiża. Il-kanal li jifred dawn iż-żewġ gżejjer u biex ngħidu hekk, żewġ nazzjonijiet ukoll, huwa twil ħdax il-kilometru u jissejjaħ l-istrett jew kanal ta’ Bonifaċju. Biex nifthemu, dawn iż-żewġ gżejjer huma mbegħda ftit aktar milli huma mbegħda Malta u Għawdex. Il-kapitali ta’ Saredegna tissejjaħ Cagliari u tinsab fil-parti ta’ isfel tal-gżira. Sardegna minkejja li hija parti mir-Repubblika Taljana u għalhekk l-ilsien uffiċjali huwa t-Taljan, għandha djalett jew aħjar lingwa tagħha li huwa s-Sard, li mhux faċli tifhmu.

Meta żort din il-gżira stħajjiltni mort Għawdex fuq skala wisq akbar. Bħal Għawdex, hawnhekk l-ibliet u l-irħula huma maqtugħin għalihom u ma jmissux ma’ xulxin bħall-irħula ta’ Malta. F’Sardegna jgħixu ftit aktar minn miljun u nofs persuna, numru relattiviment żgħir meta tqis il-kobor tal-gżira.

Bandiera

Il-gżira ta’ Sardegna għandha wkoll il-bandiera tagħha. Din turi salib aħmar fuq sfond abjad u f’kull parti tal-bandiera tidher ras ta’ bniedem ta’ lewn iswed b’għajnejh mgħammdin. Hemm leġġenda li tgħid li waqt ħbit mill-Għarab fl-1096 deher San Ġorġ fis-sema u dehru wkoll erba’ rjus ta’ Torok. Għalhekk is-salib aħmar fuq sfond abjad hija l-banidera ta’ San Ġorġ u l-erba’ rjus huma tat-Torok, imma hawn min ma jaqbilx ma’ din il-leġġenda. Sa ftit għexieren ta’ snin ilu din il-bandiera kellha lit-Torok iħarsu lejn in-naħa tal-arblu imma llum it-Torok qed jidhru jħarsu lejn in-naħa l-oħra, dettall li ftit jafu bih. Kien hemm varjazzjonin oħra f’din il-bandiera, ġieli t-Torok ma dehrux bil-faxxa madwar rashom u quddiem għajnejhom.

Cagliari

Il-belt kapitali hija Cagliari. Hija belt mal-baħar u fiha jgħixu aktar minn 400 elf ruħ, ftit inqas minn terz tal-popolazzjoni kollha tal-gżira. Hawn wieħed isib ħajja differenti mill-kumplament tal-gżira, għax jekk lil hinn minn din il-belt hemm l-agrikoltura, ir-raba’ u l-kumplament, hawnhekk isib dak kollu li wieħed isisb fi bliet kbar Ewropej oħra. Hemm x’wieħed jara, hemm fejn wieħed jiddeverti u hemm x’wieħed iżur.

F’parti mix-xatt ta’ Cagliari darba niżlu żewġ fjammingi. Is-Sardi minflok sparawlhom ħallewhom hemm u minn tnejn illum hemm kolonja ta’ mijiet jekk mhux eluf ta’ fjammingi li saru wkoll attrazzjoni turistika. Hija tabilħaqq xena mill-isbaħ tara dak il-lewn rioża mal-ikħal tal-baħar u xena spettakolari meta dawn itiru.

Cagliari hija belt li fiha ħafna knejjes. Billi Cagliari hiija arċidjoċesi fiha wkoll il-katidral iddedikat lill-Madonna u lil Santa Ċeċilja. F’Cagliari hemm knisja devota ħafna ddedikata lill-Madonna tal-arja t-tajba, bis-Sard Madonna di Bonaria. Meta xi baħrin Sardi qasmu lejn l-Arġentina taw isem din id-devozzjoni lill-belt li llum hija l-kapitali tal-Argentina. Buenos Aires ħadet isimha minn din id-devozzjoni Marjana f’Sardegna.

Fejn il-baħar

Kosta Żmeralda

Billi sardegna hija gżira, ma jistax jonqos li jkollha attrazzjonijiet speċjali fejn jidħol il-baħar u f’Sardegna din l-attrazzjoni ma tonqosx anzi nistgħu ngħidu għandha waħda mill-postijiet l-aktar magħrufin fid-dinja fejn jidhol ġmiel naturali fejn il-baħar: il-Kosta Żmeralda. Kif jindika isimha stess, din mhux biss bajja imma hija kosta sħiħa ta’ ġmiel li ma jistax jiġi spejgat fi ftit kliem. Baħar ċar kristal u ambjent mill-aqwa. Mhux ta’ b’xejn li jingħad li hawnhekk hawn l-aktar bini li jiswa flus fid-dinja kollha! Din il-kosta, li fiha bosta bajjiet tinstab fil-parti ta’ fuq tal-gżira. F’ din il-parti tal-gżira nsibu wkoll l-arċipielgu ta’ seba’ gżejjer żgħar magħruf bħala tal-Madalena.

Mhux faċli tgħid kollox fi ftit spażju dwar din il-gżira sabiħa. Illum għidna farka waħda mill-ħafna li hemm xi tgħid.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 23 ta' Novembru 2019

Salib aħmar fuq sfond abjad

Matul il-jiem tal-festa tagħna, fuq bosta bjut tar-raħal naraw tperper il-bandiera bajda b’ salib aħmar, magħrufha bħala l-banidera ta’ San Ġorġ. Minkejja li din hija bandiera familjari ħafna magħna l-Qriema Ġorġjaniżi, jista’ jkun li ftit li xejn nafu dwarha u ftit nafu nistgħu niltaqgħu magħha.

L-Ingilterra

Il-bandiera bajda b’ salib aħmar fuqha hija rikonoxxuta madwar id-dinja kollha bħala l-bandiera tal-Ingilterra. Jingħad li kien ir-Re Rikkardu I, magħruf bħala Richard the Lionheart, li mexxa lill-Ingilterra mis-6 ta’ Lulju tas-sena 1189 sas-6 ta’ April ta’ għaxar snin wara, li għażel il-bandioera ta’ San Ġorġ bħala l-bandiera tiegħu għal waqt it-tielet kruċjata. Ta min jgħid li dan is-sultan kien fil-grad ta’ kmandant waqt din il-kruċjata li saret bejn l-1189 u l-1192, sewwasew fl-ewwel tliet snin tar-renju tiegħu. Is-suldati Ngliżi fil-Medjuevu kienu jħorru salib aħmar fuq sfond abjad fuq il-aorazzi taħghom. Fir-riforma li saret ġewwa l-Ingilteraa fis-sena 1552, fi żmien ir-Reġina Mary I, kull bandiera reliġjuża jew li kellha x’ taqsam ma’ xi qaddis kienet abolita, minbarra dik ta’ San Ġorġ. Aktarx li din il-bandiera ma ġietx abolita bħall-oħrajn għaliex mis-sena 1545 kienet bdiet tintuża bħala l-bandiera navali tal-Ingliterra u għalhekk ma kienx jaqbel li din titneħħa jew tinbidel.

Il-bandiera ta’ San Ġorġ tinstab ukoll inkorporata f’ dik magħrufa bħala l-Union Jack. Kien ir-Re James VI tal-Iskożja li fl-1606 sar l-eredi tat-tron u allura anke l-mexxej tar-Renju tal-Ingliterra kif ukoll ta’ dak Irlandiż. F’ dik is-sena il-bnadar tal-Iskożja, li hija kaħla b’ salib abjad diagonali fuqha,magħrufa bħala l-bandiera ta’ Sant’ Andrija, ingħaqded mal-bandiera Ingliża u ffurmaw l-ewwel Jack għal skopijiet marittimi. Bil-proklamazzjoni tal-Gran Brittajna fl-1801, din il-bandiera rat iż-żieda tal-bandiera Irlandiża, li hija salib diagonali aħmar fuq sfond abjad, jew aħjar il-bandiera ta’ San Patrizju. Minn dik is-sena bdejna naraw l-Union Jack kif għadna narawh illum, jiġifieri bil-bnadar ta’ San Ġorġ, Sant’ Andrija u San Patrizju flimkien.

Il-Georgia

Il-pajjiż li jġib l-isem tal-qaddis Ġorġi, iperper is-salib aħmar fuq l-abjad ukoll. Jingħad li fis-seklu V ir-Re Vakhtang I, li saltan fuq il-Georgia bejn is-snin  447 jew 49  u  502 jew 22,  kien juża l-bandiera ta’ San Ġorġ bħala l-bandiera tiegħu.

Bandiera ta' Georgia

Il-bandiera ta’ dan il-pajjiż illum, fiha s-salib ta’ San Ġorġ u erba’ slaleb oħra, wieħed fuq kull rokna bajda. Din il-bandiera kienet użata mill-moviment patrijottiku tal-pajjiż għall-indipendenza mill-Unjoni Sovjetika. Mal-indipendenza tal-pajjiż, avveniment li seħħ fis-sena 1991, din ma saritx il-bandiera nazzjonali minkejja li l-maġġoranza taċ-ċittadini kellhom din ix-xewqa. Tal-istess xewqa keinu l-Knejjes, kemm dik Ortodossa kif ukoll dik Kattolika. Fl-1999 il-parlament tal-Georgia qabel li din il-bandiera għandha tkun il-bandiera nazzjonali, iżda l-president ta’ dak iż-żmien, Eduard Shevardnadze ma ffirmax din il-bidla u baqgħet ma twettqitx il-bidla tant mixtieqa. Fil-bidu tas-seklu tagħna qam moviment kontra l-President Shevardnadze. Dan il-moviment kien immexxi minn Mikheil Saakashvili,li laħaq president tal-pajjiż fis-sena 2004. Mal-bidla tal-president saret ukoll il-bidla tal-bandiera nazzjonali u għalhekk illum il-bandiera tal-georgia fiha wkoll is-salib ta’ San Ġorġ.

L-erba’ slalaeb l-oħra li nsibu fuq il-bandiera huma magħrufin bħala slaleb Bolnisi. Dan huwa salib lil-ponot tiegħu huma xi ftit usa min-nofs. Dan is-salib instab imnaqqax fi skrizzjoni antika ġewwa l-istess pajjiż u għalhekk jitqies ukoll bħala simbolu nazzjonali.

Sardegna

Il-bandiera tal-gżira taljana ta’ Sardegna hija l-istess bħal dik tal-georgia iżda minflok slaleb Bolnisi insibu erba’ mori b’ faxxa marbuta ma’ rashom.

Bandiera ta' Sardegna

Sal-1999 l-erba’ mori kienu jidhru fil-faxxa tgħattilhom għajnejhom u kienu jħarsu lejn in-naħa tal-arblu. F’ dik is-sena l-bandira nbidlet u l-mori ma baqgħux aktar mgħammdin u bdew iħarsu lejn in-naħa l-oħra tal-arblu iżda s-salib ta’ San Ġorġ baqa’ dejjem fin-nofs tal-bandiera.

Hemm żewġ ipoteżi dwar l-erba’ mori tal-bandiera Sarda. Jingħad li dawn huma simbolu tal-erba’ Ġudikati li kienet maqsuma fihom Sardegna bejn is-snin 851 u 864. F’ dawk is-snin kienet bdiet sistema polika ġdida f’ din il-gżira, sistema li kelha suċċess kbir u kienet ibbażata bħall-kunsilli lokali tal-lum. Ipoteżi oħra tħgid li dawk l-erba’ wċuħ suwed kienu jidhru fuq l-istandard li l-Papa Benedittu VIII, fis-sena 1015, kien ta lis-suldati ta’ Pisa biex flimkien mas-suldati ta’ Ġenova jmorru jiġġieldu kontra t-torok li riedu jaħkmu Sardegna.   Iż-żewġ ipoteżi ma għandhom l-ebda bażi storika u għalhekk ma nafux sewwasew xi jfissru dawk l-erba’ rjus tat-torok fuq il-bandiera Sarda.

Italja

Sa mis-sena 1218 il-poplu ta’ Ġenova kien juża l-bandiera ta’ San Ġorġ bħala l-bandiera tiegħu. l-istess bandiera tidher fuq l-arma ta’ dan il-lokal li fl-antik kien ukoll Repubblika għalih. Fis-sena 1811, din il-belt stat kieent taħt il-ħakma tal-Franċiżi. Napuljun biddel l-arma ta’ din il-belt. Is-salib ta’ San Ġorġ inżamm iħda fuqu ddaħħlet faxxa ħamra bi tleit naħliet tad-deheb fuqha. Sa mill-1099 San Ġorġ kien dikjart patrun ta’ Ġenova u għalhekk il-Ġenoviżi dejjem riedu li l-bandiera tal-qaddis tkun il-bandiera tagħhom.

Il-bandira tal-belt ta’ Milan hija wkoll il-bandiera ta’ San Ġorġ. Il-Milaniżi ikkupjaw lill-Ġenoviżi iżda jgħidu li l-bandiera taħghom hija dik ta’ Sant’ Ambroġ, il-qaddis patrun ta’ din il-belt. Ambroġ kien isqof ta’ Milan bejn is-sna 374 u s-sena 397. Il-bandiera bajda bis-salib aħmar ilha tintuża bħala banidra ta’ din il-belt mis-seklu X

L-arma tal-belt ta’ Bologna hioja maqsuma f’ erba partijiet. Tnejn minnhom juru l-bandiera ta’ san Ġorġ u t-tnejn l-oħra huma ta’ sfond ikħal bil-kelma LIBERTAS miktubha fuqhom. Oriġinarjament l-arma ta’ din il-belt kienet salib aħmar fuq sfond lewn il-fidda jew abjar. Din kienet l-arma tas-sena 1259. Il-Boloniżi jiftaħru li l-bandiera taħghom hija dik tal-kruċjati, iżda ma tantx nistħgu nibqgħu wisq fuq din it-tradizjoni għaleix sal-kruċjati Bologna kienet għadha ma hijiex stat awtonomu u għalhekk ma ħaditx sehem fihom bħala armata.

Il-belt tant famuża ma’ Sant Antnin għandha l-bandiera ta’ San Ġorġ bħala arma taħgha. Padova aktarx adottat din il-bandiera bħala rma taħgha fi żmien it-tmexxija ta’ Della Scale fis-seklu XIV. Tajjeb insemmu rabta oħra bejn Padova u San Ġorġ. Ħdejn il-bażilika ta’ Sant Antnin hemm l-oratorju ta’ San Ġorġ li fih freski li juru siltiet mill-ħajja u l-martirju ta’ dan il-qaddis.

Postijiet Taljani oħra li fl-arma taħghom naraw il-bandiera ta’ San Ġorġ huma Reggio Emilia, Mantova, Vercelli Alessandria, Alba, Lecco, Bobbio, Camposampiero, Chieri, Pontassieve, Varesi, Verċelli u bosta oħrajn.

Arma tal-Alfa Romeo

Arma tat-tim ta' Barċellona

Ejjew nieqfu hawn għax jekk nibdew insemmu ma nieqfu qatt, iżda tajjeb insemmu tal-aħħar. Fuq l-arma ta’ tliet timijiet tal-futbol insibu wkoll il-bandiera ta’ San Ġorġ, qed nirreferi għat-timijiet ta’ Barcellona fi Spanja u dawk tal-Milan u Ġenova fl-Italja. U forsi min qatt ma ta’ każ, anke l-arma tal-karozza Alfa Romeo fiha l-bandiera ta’ San Ġorġ fuqha.

Dawn huma ftit biss mill-postijiet li nsibu tperper fihom il-bandiera ta’ San Ġorġ, dik il-bandiera, bajda bis-salib aħmar li tidher tant sabiha mal-arbli tar-raħal tagnħa fil-jiem tal-festa.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklui deher fuq il-programm tal-festa maħruġ mill-Kumitat Festi Esterni San Ġorġ Ħal Qormi, Festa2017

Il-bandiera

Bandiera ma hija xejn għajr biċċa drapp aktarx rettangulari li ħafna drabi tkun tperper ma’ arblu. Din hija l-bandiera – biċċa drapp, iżda s-sinifikat tagħha huwa kbir ħafna.

Frak ta’ storja

Minkejja li l-bandiera hija xi ħaġa antika ħafna l-użu tagħna kif nafuh illum mhux antik wisq. Il-leġjuni tal-armata tal-Imperu Ruman kien ikollhom biċċa drapp b’ arma fuqha, bħal ajkla jew dragun, simbolu tal-leġjun. Dawn kienu jittajjru bħalma aħna ntajru tajra (dik li hawn min isejjaħ ħamiema jew manuċċa), biss din lanqas nistgħu ngħidlu li kienet sewasew bandiera. Kienu l-kruċjati li taw bidu għall-bnadar bl-użu li nafu llum. Dawn kienu jġorru biċċa drapp ikkulurita b’ salib fuqha. Din kienet tindika minn fejn ikunu s-suldati. Fil-Medju evu bdew jidhru bnadar bl-arem tal-familja li kienu jitwaħħlu ma’ lasta biex jindikaw it-territorju ta’ xi nobbli. Fil-bidu tas-seklu XVII daħlet id-drawwa li x-xwieni jġorru bandiera li turi minn liema pajjiż ikun  dak ix-xini. Aktar tard din il-ħaġa saret obbligu u dawk il-bnadar kienu l-antenati tal-bandar nazzjonali.

Il-bandar bdew jintużaw ukoll għall-messaġġi. Qabel ma nħolqot it-tekonoloġija moderna, messaġġ kien seta’ jitwassal permezz ta’ bnadar. Inħoloq l-alfabett semaforiku li permezz ta’ żewġt ibnadar u l-pożizzjoni tal-idejn, dak li jkun jista’ jibgħat messaġġ lil ħaddieħor li jkun qed jarah mill-bogħod.

L-użu tal-bandiera lil hinn mill-ambjent militari jew marittimu beda lejn tmiem is-seklu XVIII meta beda jikber in-nazzjonaliżmu. Daħlet id-drawwa li kull stat sovran ikollu bandiera tiegħu. Biss dan ma jfissirx li qabel dan iż-żmien ma kinux jeżistu bnadar nazzjonali. Aktarx li l-ewwel bandiera nazzjonali hija dik tad-Danimarka. Il-bandiera bi sfond aħmar b’ salib abjad fuqha bdiet tintuza fl-1478 u għadha tintuża sal-lum. Din il-bandiera, bil-forma tagħha, kienet omm il-bnadar fl-Iskandinavja u pajjiżi Nordiċi oħrajn. Fuq il-mudell tagħha nħolqu l-bnadar tal-Isvezja, tan-Norveġja, tal-Finlandja, ta’ Iceland, ta’ Shetland u ta’ Orkney.

Mudell popolari ta’ bandar huma dawk bi tliet kuluri, it-trikolor. Dawn insibu minnhom kemm bl-istrixxi mindudin bħal dik ta’ Spanja kif ukoll weqfin bħal dik Taljana. L-aktar trikolor antik huwa dak Olandiż. Aktarx li kien mogħti minn Karlu Manju fis-seklu IX.

Bajda u ħamra

Aħna l-Maltin għandha t-tradizzjoni li tgħid li l-bandiera tagħna ngħatat lilna mill-Konti Ruġġieru fl-1091. Li nafu fi żgur hu li sa mill-qedem l-ilwien abjad u aħmar kienu l-ilwien marbuta ma’ artna. Il-George Cross żdied mal-bandiera Maltija wara li dan ingħata lil Malta fl-1942. Dan kien tpoġġa fuq il-bandiera f’ rokna ta’ fuq in-naħa tal-arblu. Kellu sfond kwadru ikħal taħtu. FL-1964 mal-kisba tal-Indipendenza, dan il-kwadru ikħal tneħħa u l-bandiera Maltija saret dik li nafuha llum.

Malta għandha bnadara oħra, bħal dik navali. Dih hija ħamra bis-salib tal-Kavallieri abjad f’ nofsha. Bandiera Maltija oħra hija dik tal-President tar-Repubblika. Din turi l-arma ta’ Malta fin-nofs fuq sfond ikħal b’ erba’ slaleb ta’ Malta lewn id-deheb fil-ponot tal-bandiera. Din bdiet tintuża fl-1988.

Dil-biċċa drapp!

Tabilħaqq li hija biċċa drapp imma llum hija s-simbolu tan-nazzjon sovran. Kull nazzjon jissielet biex il-bandiera tiegħu tkun tidher tperper fuq il-bini ċivili tiegħu għax din turi sovrantià u dinjità.

Bandiera hija wkoll simbolu ta’ ferħ. Għadna kemm għaddejna minn kampanja elettorali. Kemm rajna bnadar tal-partiti fil-meetings - mijiet ta’ bandar tal-partiti u bnadar Maltin jixxejru. Għax il-bandiera tagħtik ukoll identità. Niftakar meta sar il-konklavi li fih intgħażel il-papa Franġisku jien kont Ruma, qrib ħafna tal-Vatikan. Segwejt dik il-grajja minn Pjazza San Pietru. Kont ħadt il-bandiera ta’ Malta li kelli fil-kamra tiegħi u waħħaltha mal-umbrella u mat-tħabbira tal-għażla tal-Papa xejjirtha ma’ mjiiet ta’ bnadar oħra. Ghax bandiera turi wkoll is-sentimenti li nkunu qed inħossu.

Bandiera turi wkoll in-niket. B’ sens ta’ luttu l-bnadar jittajru mezz’ asta, ma jittellgħux sa fuq nett tal-arblu iżda jibqgħu sa nofsu. B’ dan il-mod jittajru l-bnadar fil-Ġimgħa l-Kbira u f’ Sibt il-Għid jew f’ jiem ta’ luttu nazzjonali. Dan huwa l-mod kif permezz ta’ bandiera nuru n-niket tagħna.

Il-bandiera tista’ wkoll tintuża bħala offiża. Dawn il-każi jseħħu meta bandiera ta’ xi nazzjon jew istituzzjoni tinħaraq, issir l-awrina jew ħmieġ uman fuqha, titqatta’ tiġi garatha l-ġebel jew jiġu sparati tiri lejha. Dawn l-atti kollha huma insulti lejn il-bandiera li tirrappreżenta nazzjon. Hemm xi postijiet fid-dinja li ħaġa bħal din hija meqjusa bħala att gravi u hija llegali biss hemm pajjiżi oħrajn li mhux illegali twettaq din il-ħaġa. Hi x’inhi hija dejjem offiża.

Forma u lewn

Ħafna drabi l-bandiera hija rettangolari b’ ratio ta’ 2:3, iżda mhux il-bnadar kollha għandhom din il-forma. Il-bnadar tal-Iżvizzera u tal-Vatikan huma kwadri anke jekk bosta drabi narawhom rettangolari bħall-oħrajn. Dik tan-Nepal għandha forma ta’ żewġ triangli fuq xulxin.

Fejn jidħlu lwien, l-aktar komuni fil-bandar huma l-aħmar, l-abjad u l-ikħal. Għal xi żmien kien hemm bandiera b’ lewn wieħed, dik tal-Libja sakemm saret ir-revoluzzjoni tal-2011. Illum l-aktar bandiera nazzjonali li fiha lwien hija dik tal-Afrika ta’ Isfel. Fiha nsibu l-iswed, l-isfar, l-aħdar, l-abjad, l-aħmar u l-ikħal.

Tiskanta kemm daqxejn ta’ ċaruta tista’ jkollha stejjer warajha!

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 10 ta' Ġunju 2017