Il-Pietà ta’ Michelangelo

 

Meqjusa bħala l-kapolavur tal-iskultura rinaxximentali, l-istawta tal-Madonna bi Kristu mejjet fi ħdanha inħademt minn Michelangelo Buonarroti bejn l-1498 u l-1499. L-iskultur kien għad kellu biss 24 sena. Ma tistax tidħol fil-bażilika ta’ SanPietru fil-Vatikan u ma tarahiex. Tinsab fl-ewwel kappella tan-navi fuq in-naħa tal-lemin tiegħek jekk tkun qiegħed tħares lejn l-artal maġġur.

Kummissjoni

Din l-istatwa saret fuq talba tal-Kardinal Franċiż Jean de Billheres li għex bejn  l-1435 u l-1499, sabiex titpoġġa fuq il-qabar tiegħu fil-kappella ta’ Santa Petronilla, il-kappella  tar-Re ta’ Franza fil-Bażilika tal-Vatikan. Fis-seklu XVIII din l-istatwa tneħħiet minn postha u tpoġġiet fil-post li narawha llum.

Din l-istatwa nħadmet fl-irħam Carrara u turi lil Ġesù f’ħoġor Marija wara li tniżżel minn fuq is-salib. Ta’ min jgħid li din il-pożizzjoni kienet għal kollox ġdida fl-Italja imma kienet aktarx komuni fi Franza ta’ fuq, fil-Ġermanja u fil-Polonja. Din hija statwa rfinuta ħafna li turi lill Madonna aktarx għadha żgħira u l-marki tal-passjoni fuq Ġesù ma jidhrux wisq. Hija wkoll ix-xogħol waħdieni li l-iskultur Buonarroti ffirma. Fuq il-faxxa li tgħaddi minn fuq l-ispalla x-xellugija ta’ Marija u tinżel fuq ġenbha tal-lemin, l-artist naqax il-kliem: MICHAELAGELUS BONAROTUS FLORENTIN FACIEBA, li tfisser li Michelangelo Buonarroti minn Firenze ħadimha.  Jingħad li l-iskultur wara beda jqis din il-ħaġa bħala nuqqas ta’ umiltà u għalhekk qatt aktar ma ffirma xi biċċa xogħol oħra tiegħu.

Tibdel postha

Meta din l-istatwa inġarret mill-kappella ta’ Santa Petronilla għal fejn tinsab illum kien sarilha xi ħsara, ma ninsewx li l-mezzi ta’ dak iż-żmien kienu limitati. Erbat iswaba minn id ix-xelluġija tal-Madonna kienu miksurin. Fl-1736 kienet restawrata minn Giuseppe Lirioni. Illum xi studjużi jemmnu li r-restawratur biddel xi ftit mid-dehra oriġinali tal-istatwa, ħaġa li kienet aktarx komuni f’dawk iż-zminijiet meta r-restawraturi kienu jieħdu l-libertà li jbiddlu, iżidu jew inaqqsu mill-opra oriġinali. Illum ħaġa bħal din lanqas biss tgħaddi minn moħħ restawratur professjonali, biss sa ftit snin ilu anke f’pajjiżna kienu jsiru stejjer bħal dawn!

Aktar ħsara

Fil-21 ta’ Mejju, 1972, din l-istatwa ġarrbet ħsarat konsiderevoli. Kien il-Ħadd, Għid il-Ħamsin u n-nies fil-Bażilika tal-Vatikan kienu deħlin bħal xmara. Fost dawk li daħlu kien hemm Laszlo Toth, Ungeriż li studja l-geoloġija ġewwa l-Awstralja. Ħin bla waqt huwa daħal fil-kappella fejn tinstab din l-iskultura, ħareġ martell u waqt li ta ħmistax-il daqqa fuq l-istatwa beda jgħajjat “Jiena Ġesù Kristu imqajjem mill-mewt”.  Xi rħam li tar u nxtered mal-art, inġabar mit-turisti preżenti u ttieħed bħala tifkira. Wara kien hemm min ta lura l-biċċa tal-irħam li kien ħa imma ħafna biċċiet oħra baqgħu ma nstabux. Il-ħsara ma kienitx żgħira, id-drigħ,il-minkebb, l-imnieħer u l-kappell ta’ għajn il-Madonna kienu mxellfin. Biex jerġa’ jsir l-imnieħer kellha tittieħed biċċa rħam mid-dahar tal-istatwa. Intant Toth instab li kien marid mentalment u għalhekk ma ttiħdux proceduri kriminali kontrih imma ġie mogħti l-kura fi sptar mentali Taljan għal ftit aktar minn sentejn. Meta nħeles mill-isptar fi Frar, 1975, huwa ntbagħat lejn l-Awstralja. Wara dan l-attakk  tpoġġiet ħġieġa pullet-proof quddiem din l-istatwa.

Barra mill-Vatikan

Ir-replika f'Tal-Pietà Malta

Ta’ min jgħid li darba din l-istatwa ħalliet il-Vatikan. Kienet is-sena 1964 meta fil-padiljun tal-Vatikan ġewwa l-Fiera Dinjija ta’ New York 1964/1965 kienet esebita din l-istatwa kapolavur ta’ Buonarroti. Hemm kienu marru jżuruha miljuni ta’ nies. Kienet l-attrazzjoni prinċipali mhux biss tal-padiljun tal-Vatikan imma tal-fiera kollha. F’Ottubru 1965 kien żar din il-fiera il-Papa Pawlu VI. Sabiex ikun żgurat li din l-istatwa ma ssiriliex ħsara fil-ġarr lejn l-Amerika kienet intbagħtet replika qabel. Illum din ir-replika tinstab fis-seminarju ta’ San Ġużepp fi New York.

Repliki

F’Malta nsibu l-istatwa tad-depożizzjoni fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira taż-Żejtun li hija maħduma fuq il-Pietà ta’ Michelangelo. Din saret minn Angelo Capoccio fl-1965 ġewwa Lecce l-Italja. Fil-lokalità Maltija msejħa Tal-Pietà, dan l-aħħar saret niċċa ġdida qrib il-qasam tad-djar. F’din in-niċċa tpoġġiet statwa tad-Duluri replika ta dik ta’ Michelangelo. Madwar id-dinja hemm bosta kopji ta’ din id-duluri famuża. Insibu għexieren ta’ kopji fi knejjes u katidrali l-aktar importanti. Biss biss fil-kontinent Amerikan insibu madwaqr ħamsin replika ta’ din l-istatwa famuża u maħbuba. F’bosta djar insibu statwetti li juru din ix-xbieha.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 12 ta' Frar 2022

Il-knisja ta’ Santu Wistin fil-Belt

Qisu f’nofs Triq l-Ifran ġewwa l-Belt insibu l-knisja ddedikata lil Santu Wistin. Din hija gawhra oħra minn dawk li bihom hija mimlija l-belt kapitali tagħna, fiha wkoll storja u anke kurżitajiet marbutin magħha li tajjeb wieħed ikun jafhom jew tal-inqas ikun jaf xi ħaġa żgħira minnhom.

Oriġini

Fl-1571, waqt li l-belt il-ġdida fuq l-Għolja Xiberras kienet qed tinbena, il-patrijiet Agostinjani ġew mogħtija biċċa art mill-Kavallieri ta’ San Ġwann biex fuqha tinbena knisja biex isservi lill-poplu li aktar tard kellu jmur jgħammar f’dik ix-xaqliba tal-belt u kunvent ħdejha sabiex fih jgħixu l-patrijiet li kollhom jagħtu servizz f’din il-knisja. Kien fi żmien il-Gran Mastru Pietro del Monte, mexxej li ħadem kemm felaħ biex il-ħolma tas-suċċessur tiegħu Jean de la Valette isseħħ. Il-pjanti tal-knisja kif ukoll tal-kunvnet saru mill-Malti Ġlormu Cassar, arkitett li ħalla bosta opri minn tiegħu f’din il-belt.

Maż-żmien inħasset il-ħtieġa li jinħattu kemm il-knisja kif ukoll il-kunvent u jerġgħu jinbnew mill-ġdid. Il-bini beda fl-1765. Il-knisja tbierket u nfetħet uffiċjalment għall-fidili sewwasew għoxrin sena wara l-bidu tal-bini tagħha. Din il-knisja Barokka kienet ikkonsagrata fl-1906. Fl-1968 din il-knisja saret parroċċa u ħadet il-konfini tagħha minn dik tal-Portu Salvu u San Duminku.

Devozzjonijiet

Tabilħaqq li din il-knisja hija ddedikata lil Santu Wistin iżda fiha nsibu d-devozzjoni lejn il-Madonna taċ-Ċintura, titlu Marjan marbut sewwa mal-Ordni Agostinjan u nsibu wkoll id-devozzjoni lejn Santa Rita, il-qaddisa tal-każi impossibli li kienet soru Agostinjana. Ma jistax jonqos li la nsibu d-devozzjoni nsibu wkoll l-istatwi.  Fil-knisja nsibu statwa tal-Madonna taċ-Ċintura xogħol Karlu Darmanin u statwa ta’ Santa Rita xogħol Vincenzo Cremona.

Arti

Fil-knisja nsibu bosta pittura li tirrakkonta xi siltiet mill-ħajja tal-qaddis ta’ Ippona, Wistin. Ħafna minn din il-pittura hija tal-artist Malti Ġanni Vella. Hekk kif tidħol fil-knisja tolqtok id-dehra ta’ statwa ta’ Santu Wistin li nsibu fin-nofs wara l-artal maġġur. Din kienet inħadmet minn Ċikku u Glormu Fabri tal-Kottonera. Fil-ġnub tal-kor insibu żewġ kwadi xogħol tal-artist minn Perugia Domenico Bruschi. Tajjeb ngħidu li ta’ dan l-artist insibu fost oħrajn il-kwadru tal-Lunzjata fil-Katidral tal-Imdina. Fuq l-artal ta’ San Nikola ta’ Tolentino nsibu kwadru mpitter minn Mattia Preti. Dan kien jinstab fil-knisja l-qadima.

Opra tal-arti mill-isbaħ huwa l-pulptu u ta’ min jinnota wkoll il-kwadri tal-Via Sagra tal-mużajk li nsibu. Insomma f’din il-knisja wieħed isib x’jara!

Il-mużika titqies ukoll bħala arti u għalhekk tajjeb hawnhekk insemmu l-orgni li nsibu f’din il-knisja. Dan inbena mid-ditta Taljana Mascioni. Dawk li għadhom ċerta awtorità f’dan il-qasam għandhom kliem ta’ tifħir għal dan l-orgni tal-kanen. Dan kien irrsetawrat ftit tas-snin ilu u llum wieħed jista’ jgawdi kemm id-dehra sabiħa tiegħu kif ukoll il-ħoss li joħroġ minnu. Dan huwa gojjel ieħor f’din il-knisja.

Statwa titulari

Wara li din il-knisja saret parroċċa, inħasset il-ħtieġa li ssir statwa titulari għall-festa tal-qaddis patrun. Din kienet tal-injam, saret fi Spanja mid-ditta Ruffina u waslet Malta fl-1972. L-abbozz għal din l-istatwa kien sar mill-iskultur Ċensu Apap iżda bosta jsostnu li bejn l-abbozz u l-istawa hemm differenza kbira.  Din l-istatwa daret it-toroq tal-parroċċa fil-festa titulari li ssir kull sena imma issa saret oħra ġdida mill-artisti Alfred Camilleri Cauchi u ibnu Aaron. L-istatwa l-ġdida hija minquxa fl-injam u sejra tieħu post il-qadima. Illum nissogra ngħid li din il-parroċċa għandha waħda mill-isbaħ vari titulari f’pajjiżna.

Kurżitajiet

Meta bdiet tinbena l-ewwel knisja, il-mexxej tal-patrijiet Agostinjani f’Malta kellu l-permess tal-bini mingħand il-Gran Mastru iżda ma kienx talab il-permess tal-Isqof tad-djoċesi. Dan ġie proċessat u nstab ħati li naqas mill-obbligi tiegħu li jitlob il-permess mingħand il-kap spiritwali ta’ Malta. Il-permess mingħand il-kap ċivili ma kienx biżżejjed. Il-patri spiċċa ħallas qares ta’ dan l-iżball għax kien issentenzjat tmien xhur ħabs.

Kurżità oħra hija marbuta mal-istatwa ta’ Santa Rita. Jingħad li din saret minn Ċensu Cremona bħala radd ta’ ħajr wara grazzja li kien qala’ bl-interċessjoni ta’ din il-qaddisa. Huwa ħadem l-istatwa u kellu f’moħħu li jgħaddiha lill-knisja ta’ Stella Maris ġewwa tas-Sliema. B’xi mod din l-istatwa ngħatat lil Agostinjani tal-Belt Valletta.

Żgur li biex wieħed igawdi dak kollu li fiha din il-knisja jrid iżurha matul il-jiem tal-festa li ssir ta’ kull sena fix-xahar ta’ Mejju. Hemmhekk dak li jkun ikun jista’ jara l-artali kollha armati, id-damask u nsomma dak kollu li wieħed jistenna li jsib fi knisja Barokka ġewwa belt Barokka bħalma hi l-Belt Valletta.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 14 ta' April 2018

Statwa ta’ San Ġorġ fil-katidral ta’ Stokkolma

Ġewwa l-katidral Luteran tal-belt kapitali Żvediża, Stokkolma nsibu statwa ġganteska ta’ San Ġorġ fuq in-naħa tal-lemin tal-altar maġġur. Il-katidral huwa ddedikat lil San Nikola u mal-poplu Żvediż huwa aktar magħruf bħala Storkyrkan, li tfisser “il-knisja l-kbira” milli bħala l-katidral. Din il-knisja aktarx inbniet minn  Birger Jarl, il-fundatur tal-belt ta’ Stokkolma. L-ewwel riferenzi li nsibu għal din il-knisja jmorru lura sas-sena 1279 u jingħad li kienet l-unika parroċċa fuq il-ġżira Gamla Stan. (Stokkolma hija belt mibnija fuq għadd ta’ ġżejjer b’ numru ta’ pontijiet li jgħaqqduhom ). Fl-1527 din il-knisja għaddiet f’ idejn il-Knisja Protestanta Luterana u saret katidrali.

Din l-istatwa li qegħdin insemmu hija meqjusa fost l-aktar teżori famużi li fih dan il-katidral. Hija minquxa fl-injam aktarx xogħol ta’ Bernt Notke, skultur Ġermaniż li għandu bosta xogħol tiegħu fi knejjes ġewwa d-Danimarka, l-Estonja u kif qegħdin ngħidu fl-Iżveżja. Din l-istatwa inħadem fis-sena 1489 biex tfakkar il-battalja ta’ Brunkeberg li ġrat fl-10 ta’ Ottubru 1471 bejn is-suldati Żvediżi taħt it-tmexxija tal-Viċi Re Sten Sture il-kbir u l-armata Daniża taħt il-kmand tas-Sultan Christian I. Il-battalja intrebħet mit-truppi Żvediżi. Skont it-tradizzjoni, il-figura ta’ San Ġorġ hija dik ta’ Sten Sture li ta’ r-rebħa lill-art Żvediża filwaqt li d-dragun jissimbolizza lis-Sultan Christian I tad-Danimarka. Il-prinċipessa hija figura allegorika tal-Iżveżja.

Il-kavallier

Il-ġellied fuq dahar iż-żiemel huwa żagħżugħ imlibbes korazza tad-deheb. Jidher li għadu kemm qasam il-lanza tiegħu fil-ġlieda mad-dragun u għalhekk issa qiegħed jiġġieled bix-xabla. L-istatwa turi kif San Ġorġ sejjer jagħti d-daqqa mortali lid-dragun. Madwar għonq il-ġellied hemm katina b’ kaxxa ċkejkna mdendla magħha. F’ din il-kaxxa hemm relikwi fosthom ta’ San Ġorġ kif ukoll insibu nota ta’ meta din l-istatwa kienet imbierka. L-elmu tas-suldat jinsab fl-art, fuq quddiem tal-istatwa u jingħad li oriġinarjament kien hemm ukoll tarka iżda din illum ma għadiex tinstab mal-istatwa. L-istatwa tal-kavallier ma hijiex imwaħħla maż-żiemel u jingħad li kien hemm żmien li din kienet tinħareġ purċissjoni waħedha.

Iż-żiemel u d-dragun

Taħt il-kavallier jidher żiemel imlibbes xedd għani ħafna, jixbaħ l-armar taż-żwiemel li kienu jservu lir-rejiet. Fl-armar tal-bhima nsibu skulturati bosta xeni mill-Bibbja. Iż-żiemel, ixheb, jinsab fuq saqajh ta’ wara.

Id-dragun jinstab mindud minn tulu fl-art fuq dahru taħt iż-żiemel, imdawwar bi fdalijiet umani u fdalijiet ta’ ħrief li kienu jiġu offruti lilu. Id-dragun għandu kemm ġenitali maskili kif ukoll femmini, dan huwa simbolu li jfisser li l-ħażen jista’ jiġġenera lilu nnifsu. Id-dragun jidher jaqbad il-lanza maqsuma b’ siequ ta’ wara filwaqt li saqajh ta’ quddiem qegħdin jinbuttaw il fuq liż-żiemel. B’ dan il-mod il-piż taż-żiemel qiegħed jinżamm minn saqajn id-dragun.

Il-prinċipessa

Il-prinċipessa tidher liebsa l-libsa tat-tieġ u ħdejha tidher ħarufa. Kieku l-kavallier kellu jitlef din il-ġlieda, hi u dik il-ħarufa kienu jispiċċaw ikel għad-dragun. Din il-figura ma tagħmilx parti mill-istatwa iżda tinsab fuq pedestall għaliha mal-ġenb tal-istatwa l-prinċipali.  Il-pedestall tal-prinċipessa huwa forma ta’ kastell.

Pedestal

Il-pedestall tal-istatwa ta’ San Ġorġ jissielet mad-dragun fih bosta skultura li turi siltiet mill-ħajja u mill-martirju ta’ San Ġorġ. Jingħad li l-pedestall orġinali kien ħafna akbar u fih kien indifnu Sten Sture u martu kif ukoll kien fih artal.

Ftit storja

L-ispiża għal din l-istatwa laħqet is-somma ta’ 4,000 Mark, somma enormi għal dak iż-żmien. Kien ħallas għaliha  il-Viċi Re Sten Sture stess, iżda biex jilħaq is-somma mitluba kellu bżonn l-għajnuna finanzjara mingħand xi qraba. Din l-istatwa tpoġġiet f’ din il-knisja u kienet imbierka fis-sena 1489. Sten Sture miet fis-sena 1503 u ndifen fil-pedestall tal-istatwa, iżda ftit snin wara il-fdal tiegħu ttieħed minn hemm u tpoġġa fil-kjostru tal-knisja ta’ Mariefred.

Aktarx li l-ewwel post ta’ din l-istatwa kien fil-korsija tan-nofs, iżda minħabba l-qies tagħha tneħħiet minn hemm. Aktarx li daret aktar minn post wieħed f’ l-istess knisja sakemm fl-1866 tneħħiet għal kollox u tpoġġiet f’ mużew. Iżda fil-bidu tas-seklu XX din l-istatwa reġgħet sabet postha fil-katidral, fejn għadha sal-lum.

Kopji tal-bronż u tal-ġibs

Fuq l-istess gżira fejn jinsab dan il-katidral b’ din l-sitatwa, hemm pjazza li fiha kopja tal-istatwa tal-bronż. Din il-kopja inħadmet minn Otto Meyer, artist u propjetarju ta’ funderija Żvediż, fis-sena 1912. Minkejja li din hija kopja ma nistgħux ngħidu li hija replika għax xi dettalji bejn iż-żewġ statwi ma humiex l-istess, fosthom f’ din il-kopja il-kavallier huwa liebes l-elmu ġewwa rasu u l-fdalijeit tal-umani taħt id-dragun huma differenti.

Ġewwa l-knisja ta’ Santa Katerina ta’ Lixxandra f’ Lübeck fil-Ġermajna ta’ fuq, insibu kopja tal-ġibs ta’ din l-istatwa. Din inħadmet fuq ix-xewqa tal-istoriku Carl Georg Heise. Dan biddel il-knisja ta’ Santa Katerina f’ mużew li fih kopji tal-ġibs ta’ opri kbar. F’ dan il-mużew-knisja nsibu l-kopja ta’ San Ġorġ. Din inħadmet fis-sena 1926.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher fil-programm tal-Festa ta' San Ġorġ 2017 maħruġ mill-Banda San Ġorġ Martri Ħal Qormi

Il-Madonna tar-Rużarju qrib il-Vatikan

Il-Knisja tal-Madonna tar-Ruzarju fi Prati - Ruma

Meta wieħed ikun Ruma ma jistax jonqos li jmur iżur iċ-ċentru tal-Kristjaneżmu, l-ikbar knisja fid-dinja, il-Bażilika ta’ SanPietru fil-Vatikan. Bosta drabi meta nkunu Ruma u mmorru nżuru l-Vatikan iwassluna b’ xi coach, imma għandna mnejn naslu hemmhekk bil-metrò. Wieħed jieqaf fl-istazjon Ottaviano u jimxi ftit metri u jsib ruħu taħt is-swar tal-Belt Stat tal-Vatikan. Tul dawn il-ftit passi wieħed jiltaqa’ ma’ knisja waħda biss. Din il-knisja tinsab fil-bidu ta’ triq li taqsam it-triq prinċipali li tieħdok mill-istazzjon sal-Vatikan. Hija l-knisja parrokkjali ddedikata lil Madonna tar-Ruzarju. Hija l-unika parroċċa ġewwa Ruma li tinsab f’ idejn il-patrijiet Dumnikani. Il-knisja kienet ikkonsagrata fil-25 ta’ Ġunju, 1916 mill-kardinal Basilio Pompili. Il-knisja fiha 44 metru tul u 21 metru wisa’.

Il-knisja għandha stil neo gotiku. Il-bini tagħha beda fil-bidu tas-seklu XX u kien lest fl-1912. It-tiżjin ta’ ġewwa beda dlonk wara li kien lest il-bini u kien lest sal-1916. Il-perit tagħha kien Giuseppe Ribaldi.

Il-Knisja minn ġewwa

Quddiem il-knisja hemm kanċell tal-ħadid mill-isbaħ u kif tidħol issib ruħek fil-korsija prinċipali. Minbarra l-korsija hemm ukoll żewġ navijiet. Il-korsija fiha ħames arkati u fuq kull arkata hemm tieqa bi stained glass li juru nisa bibliċi. Fin-navata tax-xellug hemm il-fonti tal-magħmudija, l-istatwa titulari flimkien mal-istatwi ta’ anta Rita u Santa Luċija, l-altar ta’ Sant-Antnin, l-orgni tal-kanen u navata vojta imma faċċata hemm l-altar tal-Qalb ta’ Ġesù li fit-trittiku tiegħu jidhru San Piju V u San Albert il-Kbir. Fin-navata tax-xellug insibu kurċifiss kbir u statwa ta’ Marija addolorata, statwa ta’ Padre Piju, l-altar tal-Madonna, l-Altar ta’ San Duminku, il-bieb tas-sagrisitja u faċċata l-altar ta’ San Ġużepp li fit-trittiku tiegħu insibu wkoll lil San Tumas ta’ Akwinu u lil San Vincenz Ferreri. 

Nerġgħu lura għall-korsija tan-nofs. Fuq il-bieb minn ġewwa hemm xbieha tal-Madonna ta’ Pompeimaħduma fil-mużajk u fuq din ix-xbieha tieqa tonda bl-istained glass, tipika tal-knejjes gotiċi. 

Il-kwadru titulari

F’ nofs il-kursija naraw il-pulptu tal-irħam interzjat bil-mużajk tad-deheb. L-altar maġġur joffri xena mill-iktar suġġestiva. Fil-faċċata naraw tliet twieqi kbar u kull waħda mit-twieqi għandha stained glass ta’ ħames misteri tar-Rużarju, ħamsa tal-ferħ, ħamsa tat-tbatija u ħamsa tal-glorja. L-ambone u l-altar mejda huma tal-irħam b’interzjatura tad-deheb fihom. L-altar maġġur fih ukoll it-tabernaklu u fuqu insibu l-kwadru titulari, trittiku bix-xbiha tal-Madonna fin-nofs u bix-xbiehat ta’ San Duminku u ta’ Santa Katerina ta’ Siena fil-panewijiet tal-ġnub. 

L-istatwa tal-Madonna tar-Rużarju

Il-ħitan kollha tal-knisja huma affreskati u mpittra b’ mod mill-isbaħ. Dan huwa xogħol tal-artist Ruman Giovanni Battista Conti. Dan huwa l-istess artist li għandu xogħol tiegħu Malta wkoll, fosthom il-koppla u s-saqaf tal-Bażilika ta’ San Ġorġ tar-Rabat ta’ Għawdex. It-trittiku titulari kif ukoll iż-żewġ trittiki l-oħrajn huma tal-artist Roberto Gagliardi. L-art tal-knisja hija mużajk maħdum b’ sengħa kbira fejn wieħed jara opra ta’ arti maħduma b’dedikazzjoni u paċenzja kbira. L-istatwa titulari tal-Madonna tar-rużarju hija tal-ġibs u saret ġewwa Ruma stess. Hija statwa maħduma fuq forma u kopja preċiża tagħha insibuha Malta imma mhux bħala Madonna tar-Rużarju imma bħala tal-Karmnu. Qiegħed nirreferi għall-istatwa tal-Fleur de lys. Meta wieħed ikun quddiem l-istatwa tal-Madonna tar-Rużarju ta’ Ruma dlonk jintebaħ li hija l-istess bħal dik ta’Fleur de Lys.

Minkejja li din hija knisja ġdida fejn il-knejjes li naraw Ruma, hija knisja tassew ħelwa u mibnija fuq stil li tabilħaqq jiġbrok. F’ ħinijiet tal-ġurnata meta r-raġġi tax-xemx jgħaddu mit-twieqi bl-istained glass wieħed ikun jista’ jgawdi xena li ma tintesa qatt. Billi din l-inħawi hija l-parti moderna taċ-ċentru tal-kapitali Taljana, ftit li xejn insibu knejjes u b’hekk hija knisja imfittxiha kemm mill-parruċċjani kif ukoll mill-bosta ħaddiema li jaħdmu fil-qrib. 

Fr Reno Muscat OP

Dan l-artiklu deher fil-programm tal-festa tal-Madonna tar-Rużarju 2013 maħruġ mis-Soċjeta Filarmonika La Stella Gudja