Ħobb – u agħmel li trid!

Santu Wistin

Wieħed mis-sentimenti tal-bniedem li l-aktar nisimgħu jew nitkellmu dwaru huwa l-imħabba. Wieħed mill-aktar suġġetti popolari fil-kitba tar-rumanzi jew fil-produzzjoni tal-films huwa l-imħabba. L-imħabba nistgħu ngħidu wkoll li tgħin fit-tidwir tar-rota tal-ekonomija għaliex jintefqu bosta flejjes biex jiġi muri dan is-sentiment; minn warda jew kartolina sa ċurkett tad-djamanti jew rigali oħra li jiswew il-belli liri. Hu x’inhu l-imħabba hija sentiment li kulħadd għandu u kulħadd għandu l-modi tiegħu kif juriha.

L-imħabba iżda tista’ tkun vera jew falza. Imħabba vera tibqa’ għal dejjem, dik falza ma ddumx ma tintemm. Santu Wisitn għandu frażi famuża ħafna dwar l-imħabba: Ħobb u agħmel li trid. Xi jrid ifisser bil-kliem “Agħmel li tird”? Dan il-qaddis kbir jaf li jekk l-imħabba tkun ġenwina, dak kollu li tagħmel huwa sewwa. Huwa qiegħed jirreferi għal imħabba vera umhux waħda kosmetika jew egoistika.

Xi tħobb?

Kemm-il darba niġu wiċċ imb wiċċ ma’ din il-mistoqsija? Xi tħobb tiekol, xi tħobb taqra, xi tħobb tagħmel fi tmiem il-ġimgħa, xi tħobb tara fuq it-televiżjoni? Elf mistoqsija! Din hija tip ta’ mħabba li lkoll għandna minnha. Hija l-gosti ta’ dak li jkun. Billi aħna lkoll differenti allura anke l-gosti tagħna ma jistgħux ikunu l-istess. Il-gosti jidħlu f’kollox – fl-ikel, fil-moda, fid-divertiment u nsomma f’dak kollu li għandu x’jaqsam mal-bniedem. U mnalla huwa hekk għax bis-saħħa tal-gosti, kif jgħid il-Malti: il-baqra tinbiegħ kollha!

Imħabba oħra hija dik li tissejjaħ passatemp: min iħobb iġemma l-bolli min iħobb imur għall-kaċċa, min iħobb il-futbol u min iħobb it-tiġrijiet taż-żwiemel. Hawn tajjeb niġbdu l-attenzjoni; mhux sewwa li wieħed biex igawdi l-passatemp tiegħu jdejjaq lil ħaddieħor. Kull passatemp hemm ħinu u postu. Meta wieħed jeżerċita l-passatemp tiegħu f’post mhux adattat jew fi żmien jew ħin mhux propizju, ikun qed juri l-arroganza tiegħu. Ħalli nerġa’ lura lejn il-kliem tal-Isqof ta’ Ippona, Wistin. Mela jekk tħobb tista’ tagħmel li trid, imma ma tistax tkun tħobb passatemp imma ma tħobbx aktar minnu lil għajrek. Il-grad tal-imħabba lejn għajrek għandu jkun bil-wisq aktar minn l-imħabba lejn il-mogħdija taż-żmien tiegħek. Għalhekk jgħidlek “Agħmel li trid” għax qiegħed jassumi li lill-bnedmin tħobbhom aktar minn kollox.

Uża u armi

Illum qegħdin ngħixu f’dinja tad-disposables, uża u armi. Tassew li dan l-aħħar snin intbaħna li ma jistax ikun li nibqgħu nużaw u narmu u għalhekk daħlet l-idea li nerġgħu nużaw jew li nirriċiklaw. Imma kemm ilħaqna nġarrejna mill-idea tal-uża u armi? Illum kif titwieled tarbija tiddaħħal fid-dinja tal-uża u armi. Fejnhom dawk il-ħrieqi ta’ dari? U tgħid il-mara tal-lum mhux sejra toqgħod tgħalli u tħasel dawk il-ħrieqi bojod bħalma kienu jagħmlu l-ommijiet ta’ madwar nofs seklu ilu! U biex ngħidu d-dritt lanqas fadlilha ħin illum il-mara tagħmel dak ix-xogħol. Allura l-ewwel ilbies li jitpoġġa fuq tarbija tat-twelid ikun ħarqa  disposable!

U x’ma nsibux disposable illum? Lanqas irrid insemmi għax ma nieqaf qatt. Biss din il-mentalità daħlet ukoll fejn tidħol l-imħabba. Uża u armi, biddel meta tixba’, ixtri l-ġdid u l-antik warrbu, eħles minnu, neħħih minn quddiem għajnejk. Din hija t-tendenza tal-bniedem tat-tielet millenju. U sfortunatment il-mentalità ta’ uża u armi daħlet ukoll fejn jidħlu l-bnedmin. Il-proprjetarju, id-direttur ma għadux iħares aktar lejn il-ħaddiem bħala xi ħadd li għandu jħobb għax qiegħed imexxilu l-intrapriża tiegħu il quddiem imma bħala biċċa għodda li la ma taqdix xogħolha sewwa jibdilha. U viċi versa, anke l-impjegat ma għadux iħobb lill-imgħallem tiegħu u jara fih bħala dak li qed jipprovdilu l-ħobża ta’ kuljum imma bħala bniedem li qed jistgħana minn fuq dahru. Iż-żewġ każijiet huma żbaljati għaliex ma fihomx imħabba ġenwina imma mħabba eġoċentrika, imħabba li ddur fuq il-persuna nnifisha bla ma tati kont ta’ dak li hemm lil hinn mill-persuna.

Il-kunċett ta’ uża u armi sar ukoll popolari fost il-koppji. Fejn tispiċċa l-imħabba li darba jkunu ħolmu biha, li jkunu wegħdu lil xulxin? Possibbli li mħabba vera tista’ tmut għal kollox? Hawn nikwota qaddis ieħor, San Pawl. Dan jgħidilna li l-imħabba taf tistabar u tħenn u fost ħwejjeġ oħra fuq kollox jgħid li l-imħabba ma tintemm qatt. (kantiku tal-imħabba, 1Kor:13:1-8) Hawn Pawlu wkoll bħal Wistin qed jitkellem dwar imħabba vera, dik li jekk ikollok minnha tista’ tagħmel li trid għax żgur mhux ser tagħmel xi ħaġa kontra tagħha.

Ħobb u agħmel li trid għax ma tistax tgħix bla mħabba. Dan huwa sentiment għani li kull bniedem għandu ġewwa fih, imma sfortunatament mhux dejjem jitħaddem sewwa.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 29 ta' Settembru 2018

Imħabba

Kull sena fl-14 ta’ Frar niċċelebraw il-festa tal-maħbubin, dik li nsejħulha l-festa ta’ San Valentinu. Bħal bosta festi u tifkiriet oħrajn, dan il-jum sar wieħed ikkummerċjalizzat u minħabba f’ hekk hemm lok li jintilef is-sens veru tal-jum: l-imħabba!

X’ inhi l-imħabba?

Il-kelma “Mħabba” hija wżata bosta drabi u f’ kuntesti diversi. L-imħabba fiha nnifisha hija wkoll abbużata għaliex hemm min jinqeda biha biex jilħaq skopijiet ulterjuri. L-imħabba hija sentiment vast. Hemm bosta tipi ta’ mħabba; imħabba fil-familja, imħabba bejn il-ħbieb, imħabba bejn żewġ persuni li jkollhom ix-xewqa li ma jinfirdu qatt minn xulxin, l-imħabba lejn l-oġġetti sbieħ bħall-arti u l-kultura, l-imħabba lejn id-dinja u dak kollu li fiha, l-imħabba lejn l-ikel favorit tiegħi, l-imħabba lejn dak li jagħtini sodisfazzjon u gost. Dawn huma kollha tipi ta’ mħabba iżda ma hemmx għalfejn ngħidu li huma kollha tipi differenti. Bniedem ma jistax iħobb bniedem ieħor bħalma jħobb il-karozza. Huwa proprju hawn fejn isir l-abbuż mill-imħabba meta niżbaljaw fl-għażla ta’ mħabba lejn l-oġġett jew l-essere partikolari.

Eros jew Kupidu

Il-funtana bl-istatwa ta' Eros
 f' Piccadilly Circus Londra

Fil-mitoloġiji antiki niltaqgħu mal-alla tal-imħabba. Għall-Griegi antiki l-imħabba fiha diversi livelli kif ukoll diversi ismijiet bħal Eros, Filija, Storġe, Xenija u aktar tard Agape. L-imħabba Eros li ħadet ukoll isem l-alla tagħha, hija imħabba passjonali li tressaq lil dak li jkun għal xewqat senswali. Għall-imħabba mhux passjonali kienet tintuża l-kelma Filija, kunċett studjat tajjeb mill-filosfu Aristotile. Dan jgħidilna li din hija l-imħabba bejn il-ħbieb, imħabba sinċiera li wieħed ikun jixtieq il-ġid lil sieħbu mhux għal xi interess personali iżda għax dak li jkun huwa sieħbu. Storġe kienet l-imħabba fil-familja, bejn il-membri tal-familja u Xenija kienet tirreferi għal dak li llum insejħulha solidarjetà jew ġenerożità. Agape daħlet fi żmien li beda l-Kristjaneżmu u hija l-ogħla forma ta’ mħabba, dik li nistgħu nsejħulha karità.

Iżda ejjew naraw naqra lil Eros. Għall-Griegi dan kien l-alla tal-imħabba fiżika u l-ġibda passjonali. Kien rappreżentat bħala tfajjel bil-ġwieneħ li f’ idu jġorr qaws u vleġeġ. Fejn jolqot bil-vleġġa tiegħu tinbet l-imħabba. Għal-Latini dan l-alla kien Kupidu. Hawn ukoll narawh bħala anġlu bil-qaws f’ idejh.

Xbieha famuża ta’ dan l-alla insibuha ġewwa Londra sewwasew f’ Piccadilly Circus. Hawnhekk insibu funtana b’ dan l-anġlu bil-qaws f’ idu fuqha. Din ma hijiex xi funtana antika ta’ żmien il-Griegi jew ir-Rumani iżda saret mill-iskultur Ingliż Sir Alfred Gilbert u żżanżnet fl-1893.

Imħabba u twemmin

Tista’ tgħid li r-reliġjonijiet kollha iħeġġu l-imħabba. Mhux kull fidi hija l-istess u lanqas tħares lejn l-imħabba bl-istess mod. Il-Lhud jitrattaw l-imħabba lejn il-proxxmu u l-imħabba lejn Alla. L-imħabba tal-miżżewġin hija meqjusa bħala essenzjali għall-ħajja tal-bniedem. Għall-Insara l-imħabba hija l-milja tat-twemmin kollu. Ma jista’ jsir xejn bla mħabba. Għal Kristu l-akbar kmandament huwa li tħobb lil Alla u ta’ warajh jixbħu: li tħobb lill-proxxmu tiegħek. Għall-Musulman l-imħabba wkoll ħija ħaġa importanti. Fil-Koran insibu li min ma jurix imħabba ja jistenniex li jsib imħabba. L-Induisti jiddistingwu bejn imħabba senswali u mħabba f’ forma ta’ karità filwaqt li għall-Buddist l-imħabba tfisser li tkun trid li ħaddieħor ikun ferħan. Naraw li f’ dawn ir-reliġjonijiet kbar, minkejja li hemm modi differenti kif jiddefinixxu l-imħabba, xorta nsibuha bħala element qawwi fihom.

Fl-arti

L-imħabba dejjem kienet art fertili għall-artisti ta’ kull tip. Mhux qed nirreferi għall-artisti li jagħtuna pitturi jew skulturi iżda wkoll għal dawk li jagħtuna opri bil-kitba. Alessandro Manzoni jagħtina storja ta’ mħabba mill-isbaħ fir-rumanz ċelebri tiegħu I Promessi Sposi. U la qed insemmu l-kotba ċelebri, nistgħu ma nsemmux ix-xogħol ta’ William Shakespeare Romeo u Ġuljetta? Ma ninsewx li anke f’pajjina kien hawn kittieba li ħallewlna rumanzi mill-aqwa bit-tema tal-imħabba. Fost oħrajn Ġużè Chetcuti tana r-rumanz Nirien ta’ Mħabba, Wistin Born ukoll tana rumanz qawwi li l-imħabba hija l-fus tal-ġrajja tiegħu. Qed nirreferi għar-rumanz Is-Salib tal-Fidda.

Joe u Helen jinterpretaw id-diska"L-Imħabba"

Kemm films inġibdu dwar xi storja ta’ mħabba! Bil-mijiet li jekk tibda ssemmi lanqas qatt tispiċċa. U  jekk films hawn bil-mijiet, xi ngħidu għad-diski! L-aktar tema popolari fid-diski hija l-imħabba. Kull xorta ta’ diski , kull tip ta’ mużika, dejjem sabet l-imħabba bħala art għammiela biex timraħ fiha. Din it-tema hija għall-qalb il-kompożituri Maltin, tant li fl-1972 Malta ħadet sehem fil-Eurovision bid-diska li propju ġġib l-isem “L-Imħabba”, diska miktuba minn Albert Cassola, mużika ta’ Charles Camilleri u kantata minn Helen Micallef u Joe Cutajar.

U San Valentinu

San Valentinu aktarx daħal fin-nofs bħal Pilatu fil-kredu. Forsi għax fl-14 ta’ Frar niċċelebraw il-festa ta’ dan il-qaddis martri? Forsi għax dan il-qaddis għamluh patrun tal-maħbubin? Hu x’ inhu llum ftit li xejn jaħsbu fuq il-qaddis iżda jaħsbu fl-imħabba. Biss tajjeb li dakinhar wieħed jirrifletti ftit fuq l-imħabba, il-vera mħabba li ma tafx b’ limiti, ma tara xejn quddiemha, dik l-imħabba li kulħadd jixtieq li jsib, min b’ mod u min b’ ieħor.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 11 ta' Frar 2017