Vokazzjonijiet femminili

 

Meta nitkellmu dwar vokazzjonijiet femminili nkunu qed nirreferu għas-sorijiet. Spiss tqum xi diskussjoni, l-aktar illum meta l-media soċjali għandu aċċess għaliha kulħadd, dwar jekk wasalx iż-żmien li jew is-saċerdoti jitħallew jiżżewġu jew jibdew ikunu ordnati saċerdoti nisa. Dwar dawn iż-żewġ punti tkellimt fuq fuq jew ser nitkellem fl-artikli li jmiss, biss illum ser nagħti ħarsa lejn il-kwistjoni ta’ saċerdoti ta’ sess femminili. Tajjeb ngħidu li fi Knejjes Kristjani, iżda mhux fil-Knisja Kattolika, is-saċerdotessi jeżistu. Minkejja li ma kinux minn dejjem.

Il-pożizzjoni tal-Knisja Kattolika

Il-pożizzjoni uffiċjali tal-Knisja Kattolika dwar il-kwistjoni tas-saċerdoti nisa hija bbażata fuq it-tagħlim ta’ Ġesù Kristu, li għażel biss l-irġiel bħala l-appostli tiegħu. Skont din id-duttrina, is-saċerdozju Kattoliku huwa riservat biss għall-irġiel, għax dawn jirrappreżentaw lil Kristu, li kien raġel. Barra minn hekk, il-Knisja Kattolika ssostni li din il-prattika nżammet b’mod konsistenti fit-tradizzjoni tal-Knisja sa minn żminijiet appostoliċi. Il-Knisja temmen li m’hemm l-ebda setgħa li tinbidel din il-linja ta’ tagħlim, peress li ġiet istitwita minn Kristu nnifsu. Il-Knisja Kattolika għandha storja twila u tradizzjoni li ma tħallihiex tordna n-nisa bħala qassisin.

Liġijiet

Fil-fidi hemm il-liġi diretta u l-liġi pożittiva. X’jiġifieri? Il-liġi diretta hija dik il-liġi, jew ordni li ġejja direttament mingħand Alla, bħalma huma l-Kmandamenti. Pereżempju ladarba hemm il-kmandament li jgħidlek “la toqtolx” il-Knisja ma tista’ qatt tibdel il-pożizzjoni tagħha dwar l-ewtanasja jew l-abort minkejja li l-liġijiet ċivili jkunu jippermettuhom. Iżda fil-każ ta’ liġi pożittiva il-Knisja tkun tista’ tbiddel il-pożizzjoni tagħha għax din ma tkunx ordni li taha Alla, pereżempju li s-saċerdoti ma jistgħux jiżżewġu. Imkien fil-Kelma ta’ Alla ma hemm din l-ordni imma din hija liġi li għamlitha l-Knisja stess għax ħasset li hekk ikun jaqbel. Fejn jidħol is-saċerdozju femminili ma hemmx liġi diretta.

Papiet riċenti

L-aħħar tliet papiet, konxji minn nuqqas kbir ta’ vokazzjonijiet u mill-kurrenti fi ħdan il-Knisja stess favur is-saċerdozju femminili, tkellmu fuq dan.  Il-Papa San Ġwanni Pawlu II, fl-ittra appostolika tiegħu tal-1994 “Ordinatio Sacerdotalis,” stqarr li l-Knisja m’għandhiex l-awtorità li tordna n-nisa bħala qassisin. Dan il-papa afferma li s-saċerdozju Kattoliku huwa riservat biss għall-irġiel u li l-Knisja m’għandhiex is-setgħa li tbiddel din il-prattika. F’omelija tiegħu waqt il-quddiesa tal-Griżma f’San Pietru, f’April 2012, il-Papa Benedittu XVI saħaq li hemm “sitwazzjoni drammatika” fil-Knisja u li hija diffiċli ħafna. Huwa kien qed jindika grupp ta’ saċerdot mill-Awstrija li talbu aktar bilanċ bejn is-sessi fi ħdan il-Knisja u fost oħrajn kienu favur is-saċerdozju tan-nisa. Dakinhar Ratzinger fakkar fil-pożizzjoni “irriversibbli” li ħareġ il-Papa Wojtyla dwar din il-kwistjoni. Skont il-Papa Freanġisku s-saċerdozju femminili huwa “problema teoloġika”. Mara ma tistax tersaq għas-saċerdozju “għax għaliha ma jgħoddx il-prinċipju Petrin, iżda dak Marjan, li huwa iktar importanti. Għalhekk, il-fatt li n-nisa ma jaċċessawx il-ħajja ministerjali mhuwiex deprivazzjoni, għax posthom huwa ferm iktar importanti.” “In-nisa huma ta’ servizz kbir bħala nisa, mhux bħala ministri fi ħdan l-Ordnijiet Sagri,” qal il-Papa Franġisku f’intervista ma’ CBS News f’Mejju tas-sena 2024, fejn tenna il-“le” ferma tiegħu għad-djakonat femminili u, konsegwentement ukoll għas-saċerdozju għan-nisa.

Din hija l-pożizzjoni tal-Knisja Kattolika dwar is-saċerdozju femminili u jidher li ftit hemm tama li tinbidel. Hemm ħafna Nsara favur din il-pożizzjoni imma hemm ukoll kurrenti, anke jekk huma f’minoranzi, li huma kontra dan il-ħsieb tal-Knisja.

Fr Reno Muscat

 Il-Mument - 20 ta' April 2025

 

Vokazjonijiet li jintemmu

 

Minbarra n-nuqqas ta’ vokazzjonijiet saċerdotali u reliġjużi spiss niltaqgħu ma’ każi fejn persuni jkunu bdew din il-mixja u wara xi żmien jieqfu. Tajjeb naħsbu ftit dwar dan il-fatt.

Inkunu ċari

Qabel ma persuna tidħol għal ħajja bħal din trid tara sewwa jekk tabilħaqq hemmx vokazzjoni jew le. Mill-banda l-oħra min ikun qed jinkoraġġihom biex jaqbdu din it-triq għandu jkun ċar u jispjega sewwa din il-ħajja x’titlob. Ġieli jiġri li xi żgħażagħ jgħaddu xi jiem ta’ esperjenza f’xi kunvent biex jaraw b’għajnejhom kif inhi l-ħajja hemm ġew. Hekk għandu jkun, iżda spiss dawk il-jiem li fihom f’kunvent ikun hemm dawn it-talin, il-ħajja tiġi pproġettata b’mod differenti għal kollox milli kif tabilħaqq tkun fil-jiem l-oħra. Dan jista’ jwassal biex xi ħadd jitħajjar jidħol fl-ordni u wara ftit li jidħol jinduna li dak li kien qed jaħseb li jsib ikun biss illużjoni u għalhekk jiddeċiedi li jerġa’ lura. Il-kunvent jew is-seminarju ma huwiex xi stabbiliment fejn għandu xi ħaġa xi jbigħ u jagħmel minn kollox biex ibigħha.

Età

Forsi problema oħra ta’ dawn il-persuni li jduru lura lejn il-ħajja sekulari hija li dawn jidħlu f’din il-ħajja ta’ età żgħira wisq. Nemmen li qabel ma’ persuna taqbad din it-triq għandha tagħmel żmien taħdem u tgħix il-ħajja bħal kull żagħżugħ u żagħżugħa oħra. B’hekk ikollha f’moħħha idea ċara ta’ xi trid tagħmel b’ħajjitha. Id-dinja tax-xogħol hija dinja għal kollox differenti mid-dinja ta’ wara l-bieb tal-kunventi u tal-knejjes. Għalhekk ikun tajjeb li qabel wieħed jieħu deċiżjoni jkun matur biżżejjed.

Miċ-ċokon

Hawn min jirraġuna li kif jgħid il-qawl Malti: Ix-xemx minn filgħodu turi! Tabilħaqq imma jekk tifel ikun minn ċkunitu jilgħab bl-istatwi u bil-mudell ta’ knisja ma jkunx ifisser li dan għandu vokazzjoni. Kien hemm każi fejn xi talin daħlu għall-ħajja reliġjuża jew saċerdotali għax il-ġenituri tagħhom qalulhom li dik hija ħajjithom. Biss il-logħob u d-delizju tal-mudelli tal-knisja jew tal-istatwi ma huwiex indikazzjoni ta’ vokazzjoni. Din il-ħaġa tajjeb inżommuha f’moħħna. Hawn mhux qed ngħid li kull min hu dilettant tal-mudelli tal-knejjes jew tal-istatwi f’minjatura mhux tajjeb għal din il-ħajja imma rrid ngħid li dan id-delizju mhux il-barometru tal-vokazzjonijiet. Hemm min hu dilettant ta’ dawn l-affarijiet u tabilħaqq ikollu vokazzjoni u hemm oħrajn li huma dilettanti biss.

Skandli

Xi wħud iħallu din il-ħajja għax jippreferu li jitilqu milli jagħtu skandlu b’ħajjithom. Hekk għandu jkun. Illum nisimgħu b’ħafna skandli fid-dinja sekulari u donnhom in-nies drawhom u aċċetawhom, imma skandlu minn reliġjuż jew reliġjuża mhux aċettat. Din hija ħaġa tajba ħafna għax filwaqt li naċċettaw politiku li jitħammeġ bi skandlu, tal-anqas għadna nippretendu li bniedem fil-ħajja reliġjuża ma jagħtix skandli.

Dwar dawn l-iskandli, il-Knisja trid toqgħd ftit bilqegħda u taħseb ftit xi jkun qed jikkawżahom. Il-persuna reliġjuża qed issib ħajja diċenti? Snin ilu kien kellimni żagħżugħ li kien qabad il-mixja għall-ħajja reliġjuża. Kien qalli li kien xeba’ jiekol ħobż bil-butir kull filgħaxija. Din dinjità? Beda joħroġ jixtri xi ħaġa x’jiekol u ltaqa’ ma’ tfajla li llum hija martu. Min ilumu? U din hija storja waħda li smajt u li ma nistax ngħid li hija gravi. Kultant telf ta’ vokazzjoni tkun tort ta’ min imexxi. Ngħid ukoll li kien hemm żgħażagħ oħra ma’ dan il-ġuvni li ma telqux.

Tajjeb li kulħadd iżomm f’moħħu kliem San Pawl: “Dan it-teżor qiegħed għandna f'ġarar tal-fuħħar, ħalli b'hekk jidher sewwa li l-kobor ta' din il-qawwa ġej minn Alla, u mhux minna.” [2Kor:4:7]  U ġarra tal-fuħħar malajr tinkiser!

Fr Reno Muscat

Il-Mument - 30 ta' Marzu 2025

Vokazzjonijiet u l-qagħda attwali

 

Wara li rajna fit-tul xi tfisser vokazzjoni saċerdotali jew reliġjuża, rajna xi ftit il-kariżmi differenti u missejna fuq fuq il-problema tan-nuqqas ta’ vokazzjonijiet, xieraq issa naraw ftit il-qagħda f’pajjiżna. Meta qed ngħid qagħda, ma rridx nifhem li rrid nagħti xi statistika, għax nafu li ma tantx għandna fejn nimirħu fin-numru ta’ vokazzjonijiet, imma rrid nagħti ħarsa in ġenerali biex nifhmu l-problema tan-nuqqas ta’ vokazzjonijiet.

Parroċċi

Fl-Arċidjoċesi ta’ Malta nsibu 71 parroċċa filwaqt li fid-Djoċesi ta’ Għawdex insibu 15-il waħda. Filwaqt li l-parroċċi Għawdxin huma kollha mmexxijin minn saċerdoti djoċesani, f’Malta l-istorja hija differenti. Mill-parroċċi Maltin, 13-il waħda huma mmexxijin minn saċerdoti reliġjużi, jiġifieri patrijiet u mhux qassisin. Dan ifisser li aktar minn 18 fil-mija tal-parroċċi f’Malta huma tal-patrijiet. U dan illum, għax sa ftit ilu kien hemm 3 parroċċi oħra li llum għaddew f’idejn l-Arċidjoċesi Maltija.

Nistħajjilkom tgħiduli: “X’differenza tagħmel jekk parroċċa tkunx f’idejn il-qassisin djoċesani jew f’idejn il-patrijiet?” Il-problema hija li l-kariżma tal-patrijiet hija li jgħixu f’komunità u komunità ma tistax issir minn persuna waħda biss. F’għadd ta’ parroċċi li jitmexxew minn saċerdoti djoċesani nsibu lill-kappillan waħdu, imma jekk il-parroċċa tkun ta’ xi provinċja tal-patrijiet dan ma jistax iseħħ għax primarjament il-patri jrid jgħix flimkien ma’ patrijiet oħra.

Il-qagħda geografika

Ejjew issa naraw kif inhuma mifruxin il-parroċċi li jitmexxew mill-patrijiet. Insibu lil San Pawl il-Baħar, Burmarrad, il-Qawra, Santa Venera, il-Marsa (Trinità), Gwardamanġa, Il-Belt Valletta (San Duminku u Santu Wistin), Ta’ Xbiex, San Ġwann, Tas-Sliema (Sacro Cuor u Nazzarenu) u l-Fgura. Issa tajjeb ngħidu li dawn il-parroċċi huma ta’ diversi ordnijiet reliġjużi differenti. Huma maqsumin hekk: 3 tal-Franġiskani Konventwali, 3 tad-Dumnikani, 2 tal-Franġiskani Kapuċċini, 2 tal-Karmelitani, 1 tal-Franġiskani Minuri, 1 tal-Agostinjani u 1 tat-Tereżjani. Xi parroċċi li jkunu qrib u li jkunu jitmexxew minn patrijiet tal-istess ordni tista’ b’xi mod tinstab soluzzjoni, bħalma seħħ f’Burmarrad fejn il-parroċċa titmexxa minn patrijiet li jgħixu fil-komunità tal-Qawra, imma mill-bqija ftit hemm soluzzjonijiet. Ma hemmx parroċċi oħra tal-istess ordnijiet b’konfini jmissu ma’ xulxin.

F’idejn l-Arċisqof

Għaddejna minn fażi fejn 3 parroċċi li kienu tal-patrijiet għaddew f’idejn id-djoċesi (Marija Reġina l-Marsa, ta’ Fleur de lys u tal-Balluta). Id-djoċesi ħadet l-impenn li tmexxi dawn il-parroċċi imma kemm tiflaħ tilqa’ iżjed? Diġà għandha parroċċi b’nuqqas ta’ qassisin, tista’ tkompli żżid il-piż li diġà qed iġġorr? Bin-nuqqas ta’ vokazzjonijiet u bl-età tas-saċerdoti dejjem tikber, din il-problema ser teskala b’mod allarmanti fil-ġejjieni qrib. Tassew li saċerdot ma jieqafx mill-ħidma tiegħu mal-età tal-pensjoni, imma jasal żmien ukoll li s-saħħa tiegħu tbatti u ma jkunx jista’ jibqa’ jagħti servizz. U la jwarrab mhux ser ikun hemm min jissostitwih.

Mhux biss il-parroċċa

Għażilt li nikteb dwar il-qagħda tal-parroċċi għax din aktarx hija l-aktar entità reliġjuża qrib tan-nies, imma ma rridux ninsew bosta knejjes oħra, kemm dawk tal-patrijiet u oħrajn b’saċerdot djoċesan, li minkejja li ma humiex parroċċi joffru servizz lill-poplu. Immaġinaw lin-nies tal-Baħrija kieku ma għandhomx knisja b’qassis li jieħu ħsiebha! Hemm mhux parroċċa u jagħmel ma’ San Pawl tar-Rabat. Dawn il-knejjes ukoll għad jibdew jaffaċċjaw l-istess problemi li għandhom quddiemhom il-parroċċi. Din hija l-qagħda attwali, il-qagħda tas-sena 2025 f’Malta. Min jaf kif ser tkun sa għaxar snin oħra?

Fr Reno Muscat

Il-Mument - 6 ta' April 2025

Vokazzjonijiet u kawża tan-nuqqas tagħhom

 

Ilna nitkellmu dwar in-nuqqas ta’ vokazzjonijiet saċerdotali u reliġjużi u f’dawn il-kitbiet tiegħi ppruvajt nindaga ftit x’inhu jwassal biex inqas żgħażagħ illum jagħżlu din il-ħajja. Din hija kwistjoni li ma naħsbux fuqha aħna biss imma tippreokkupa lil kull membru tassew fil-Knisja.

X’qal il-Papa

Il-Papa Franġisku, waqt diskors lill-Kurja Rumana fl-okkażjoni tal-Milied tas-sena 2019, qal li ninsabu f’sitwazzjoni ta’ wara l-Kristjaneżmu (il-kelma li uża l-Papa kienet: post-Kristjanità), u li forsi għadna m’ aħniex konxji biżżejjed tagħha: “M’aħniex aktar fil-Kristjaneżmu! […]. Għalhekk neħtieġu bidla fil-mentalità pastorali, li ma jfissirx li mmorru għal pastorali relattiva. M’għadniex ngħixu f’reġim tal-Kristjaneżmu għax il-fidi – speċjalment fl-Ewropa, iżda mhux biss, anke f’ħafna pajjiżi tal-Punent – il-fidi​​m’għadhiex tikkostitwixxi prerekwiżit ovvju għall-ħajja komuni, anzi ħafna drabi saħansitra tiġi miċħuda, imqarrqa, emarġinata u ridikolata.”

Solitudni

Għandu mnejn waħda mir-raġunijiet għal nuqqas ta’ vokazzjonijiet hija li saċerdot għandu mnejn jgħix ħajja ta’ solitudni minħabba li ma jkollux familja. Imma tajjeb niftakru li hemm dimensjoni ta’ solitudni f’kull stat tal-ħajja, kif jafu sew il-miżżewġin, jista’ jiġi żmien li bniedem iħossu vojt tant li xejn u ħadd ma jista’ jimla dan il-vojt. Din il-possibbiltà, jekk ma tiġix aċċettata, tista’ twassal għall-falliment tar-relazzjoni. Mela s-solitudni ma hijiex sinonimu mas-saċerdozju. Ma’ dan kollu hemm ukoll ir-rivoluzzjoni diġitali u l-miġja tan-netwerks soċjali , speċjalment għall-ġenerazzjonijiet iż-żgħar, fejn il-kapaċità li jintużaw teknoloġiji ġodda ħafna drabi ma tikkorrispondix għal sens kritiku adegwat, speċjalment meta wieħed jixtieq ifittex fihom rimedju għas-solitudni. U s-solitudni tista’ twassal għall-fatalitajiet. Għal xi żmien kien hemm żieda impressjonanti ta’ suwiċidji fost il-qassisin fil-Brażil. Matul l-2018, 17-il qassis neħħew ħajjithom u 10 oħra fl-2021.

Stress

Jekk wieħed jifli bir-reqqa l-ħajja ta’ saċerdot għandu mnejn jinduna li din tista’ tkun ħajja b’ħafna stress. Biss biss is-saċerdot ma għandux tmiem il-ġimgħa bla xogħol, anzi dawn il-jiem ikunu aktar impenjattivi. Saċerdot ma jirtirax mal-età tal-pensjoni. U ma’ dan kollu wieħed għandu mnejn jara l-ammont ta’ xogħol li din il-ħajja titlob. Hawn min jaħseb li s-saċerdot kemm iqaddes quddiesa u lesta l-ġurnata, imma jinsa x-xogħol l-ieħor kemm pastorali kif ukoll xogħol klerikali kif ukoll manwali li dan il-bniedem ikollu jagħmel matul il-jum. Qassis żagħżugħ f’pajjiż fejn hemm nuqqas ta’ saċerdoti, fejn jista’ jsib ruħu ffaċċjat b’ħafna – anzi b’wisq – xogħol pastorali, jista’ jasal għal attitudni iper-responsabbli, li faċilment twassal għal attiviżmu żejjed, li mbagħad jinbidel fi stress, u dan f'ansjetà u dipressjoni. U spiss dan ikun jgħix  waħdu u ma jkunx jaf jieħu ħsieb tiegħu nnifsu. Nerġa’ nsemmi l-Brażil. Fl-2008 saret riċerka fejn inġabru madwar 1,600 intervista ta’ qassis u reliġjużi irġiel u nisa. Minn dan l-istudju kien innotat li l-kawża ewlenija ta’ stress fil-ħajja reliġjuża kienet in-nuqqas ta' privatezza,  nuqqas ta’ ħin u spazju għall-kura personali. Dan mhux xi sigriet, dawn huma ċifri li ġew ippubblikati u li kulħadd għandu aċċess għalihom. Għalhekk jekk żagħżugħ jew żagħżugħa jkunu qed jiddixxernu biex jidħlu għall-ħajja saċerdotali jew reliġjuża għandhom mnejn jaqtgħu qalbhom. Biss hawn tajjeb niftakru li l-istress, in-nuqqas ta’ ħin, privatezza u spazju ma jeżistux biss fil-ħajja tal-qassis, tal-patri u tas-soru imma f’kull stat ta’ ħajja.

Fr Reno Muscat

Il-Mument - 9 ta' Marzu 2025

Vokazjonijiet u n-nuqqas tagħhom

 

Spiss ngħidu li l-vokazzjonijiet saċerdotali u reliġjużi naqsu ħafna. Spiss ngħidu li pajjiżna, li darba kien jibgħat bosta missjunarji madwar id-dinja, għad jispiċċa hu fuq il-lista tal-pajjiżi tal-missjoni. Ikollna nammettu li tabilħaqq in-numru ta’ dawk li llum jagħżlu li joffru ħajjithom għas-servizz tal-poplu bħala saċerdoti jew reliġjużi naqas qatigħ meta mqabbel man-numru ta’ għexieren ta’ snin ilu. Il-fatt li bosta minna jħossuhom preokkupati b’dan il-fatt juri li għad hemm numru sostanzjali ta’ Maltin li mhux biss japprezzaw il-ħidma ta’ dawn it-talin imma wkoll iħossu l-ħtieġa tal-ħidma li jwettqu.

Sa mill-bidu

Elfejn sena ilu, meta kienet imwaqqfa l-Knisja, ma kienx hemm din il-problema? It-tweġiba għal din il-mistoqsija nistgħu nsibuha fil-paġni tal-Evanġelju. Ara ftit din is-silta, li għandna mnejn smajnieha kemm-il darba imma qatt ma rriflettejna dwarha jew qatt ma fhimna sewwa xi tfisser. Is-silta hija din: “Il-ħsad huwa kbir, imma l-ħaddiema ftit. Itolbu mela lil Sid il-ħsad biex jibgħat ħaddiema għall-ħsad tiegħu." (Lq 10:2)

Jekk nifhmu sewwa din is-silta ma ndumux ma nintebħu li sa mit-twaqqif tal-Knisja, ix-xogħol kellu jinqasam bejn ftit nies. Il-ħsad huwa l-ħidma filwaqt li l-ħaddiema huma s-saċerdoti u r-reliġjużi. Jekk nifhmu dan dlonk nindunaw li dak li qed naraw bħala problema kbira llum kienet diġà teżisti elfejn sena ilu. Minkejja kollox il-Knisja baqgħet wieqfa.

Żmien sabiħ u mhux

Kien hemm epoki fl-istorja tal-Knisja fejn din il-problema ftit kienet tinħass, imma dan kien meta l-ħajja kienet totalment differenti minn dik li ngħixu llum. Meta l-familji kienu numerużi aktar kien hemm probbabiltà li xi iben jew bint jagħżlu l-ħajja ta’ servizz fil-Knisja. Kien hemm żmien ukoll li familji nobbli kienu jaraw li xi ħadd minn uliedhom jagħżel il-ħajja reliġjuża. Insomma ma nkunx korrett meta ngħid il-kelma “jagħżel” għax fil-verità kien hemm żmien fejn il-ġenituri kienu jagħżlu huma din il-ħajja għal uliedhom. Kien hemm żmien fejn kien hemm dawk li jissejħu “donati”. Dawn kienu jkunu tfal ta’ familji, aktarx għonja, li jagħtu xi wieħed jew waħda minn uliedhom lil xi monasteru biex isiru raħeb jew soru tal-klawsura. Pereżempju San Tumas ta’ Aquino kien mogħti lill-monasteru ta’ Monte Cassino meta kellu 5 jew 6 snin. Meta kiber telaq u aktar tard ingħaqad mad-Dumnikani. Qegħdin nitkellmu fl-ewwel nofs tas-seklu 13. B’sistema bħal din, il-monasteri kienu jkunu mimlijin, imma kemm tabilħaqq kien ikun hemm membri li verament kien ikollhom vokazzjoni?

F’Malta

Xi snin ilu kont qed nitkellem ma’ persuna li għamlet xi żmien bħala ajk, jew fra. Din il-persuna qaltli li kienu ħafna aħwa u missieru kien webblu biex jidħol fra. Qalli li biex iħajru, missieru kien jgħidu li jekk jidħol il-kunvent jibda’ jiekol il-laħam mhux bħad-dar li l-laħam fuq il-mejda kien skars minħabba n-numru kbir ta’ wlied. Dan it-tali daħal b’dan il-ħsieb f’moħħu imma ftit wara ntebaħ li ħafna patrijiet kienu mżaqqin mhux għax kienu jieklu ħafna laħam imma għax kienu jieklu ħafna għaġin u ħobż. Wara xi snin ħareġ minn fra u żżewweġ.

Intant, inkompli dwar in-nuqqas ta’ vokazzjonijiet li qed naffaċċjaw illum. Qegħdin naraw parroċċi b’saċerdot wieħed, kunventi jingħalqu, kappelli li ma għadux isir quddies fihom u elf ħaġa oħra. X’nagħmlu? Mhux faċli twieġeb! Mill-esperjenza tiegħi ngħid li tabilħaqq illum, aktar minn qatt qabel, jgħodd għalina l-qawl Ingliż: Where there is a will there is a way!

Fr Reno Muscat

Il-Mument - 2 ta' Marzu 2025

 

Vokazzjonijiet u kariżmi

 

Sa issa naħseb li fhimna li hemm differenza bejn irħieb u patrijiet, bejn sorijiet tal-klawsura u sorijiet ta’ ħajja attiva. Spiss nisimgħu riferimenti żbaljati għalihom. Fil-fatt, spiss inkun qiegħed naqra, anke f’gazzetti prestiġjużi jew f’siti mill-aktar awtorevoli u nsib espressjonijiet bħal: “patri Benedittin” jew “raħeb Franġiskan”, kif ukoll “abbazija Franġiskana” jew “kunvent Benedittin”. Dawn l-iżbalji spiss insibhom f’kitbiet Taljani fejn fi lsienhom għandhom termini speċifiċi aktar minna l-Maltin. Il-Benedittini huma rħieb filwaqt li l-Franġiskani huma patrijiet filwaqt li raħeb joqgħod f’abbazija jew monasteru u patri joqgħod f’kunvent. Veru li l-użu ta’ dawn it-termini b’mod mhux xieraq ma jikkawża l-ebda disgrazzja, imma l-preċiżjoni m’għandhiex tkun dmir ta’ min jipprovdi l-informazzjoni? Intant id-differenzi li jeżistu bejn dawn ma hijiex biss fit-terminoloġija iżda fuq kollox hija fil-kariżma.

Ordnijiet Kontemplattivi

It-terminu “kontemplattivi” jirreferi għal dawk ir-reliġjużi kollha, ġeneralment irħieb, li għandhom it-talb u l-istudju tal-Iskrittura Mqaddsa bħala l-karatteristika primarja ta’ ħajjithom u jgħixu f’abbaziji jew monasteri bħalma diġà għidna. Il-Benedittini, tal-familji u l-kongregazzjonijiet kollha, iċ-Ċisterċensi, it-Trappisti, il-Kartużjani, il-Bażiljani tat-tradizzjoni Orjentali u l-Kanonċi Regolari tat-tradizzjoni Agostinjana huma ordnijiet kontemplattivi. Karatteristika komuni ta’ dawn il-familji kollha hija l-importanza tat-talb korali. Il-jum tal-irħieb kontempattivi huwa fil-fatt immarkat mil-Liturġija tas-Sigħat u talb komunitarju li jingħad fil-kor tal-knisja, ġeneralment permezz tal-kant Gregorjan.

Ordnijiet Mendikanti

It-terminu "ordnijiet mendikanti" jidentifika dawk l-ordnijiet reliġjużi kollha, imwielda bejn is-sekli 13 u 15 bħalma huma d-Dumnikani, il-Franġiskani, il-Karmelitani, is-Servi ta’ Marija eċċetra, dawk li jgħixu l-aspirazzjonijiet antiki tagħhom stess, bħall-faqar evanġeliku, il-predikazzjoni itineranti, il-libertà mill-kontroll episkopali u l-ħajja ta’ fraternità assoluta fost il-membri tal-ordni u għalhekk jissejħu “fra” minn Fratello bit-Taljan. Fost dawn insibu d-differenzi fil-kariżma tal-ordni. In-nukleu oriġinali tal-mendikanti huwa ffurmat mid-Dumnikani u l-Franġiskani, iż-żewġ ordnijiet li bdew din il-forma ta’ ħajja reliġjuża u warajhom imxew ordnijiet oħra. Fi ħdan l-ordnijiet mendikanti nsibu familji reliġjużi mwielda b’karatteristiċi u skopijiet differenti iżda li lilhom l-awtoritajiet pontifikali riedu jagħtuhom status legali komuni, speċjalment fir-rigward tal-possibbiltà li jipprietkaw, jiġbru l-elemosina (jittalbu) u jkunu eżenti mill-ġurisdizzjoni episkopali. Il-Knisja llum għandha sbatax-il ordni definiti bħala Mendikanti, filwaqt li tqis ukoll ir-riformi interni ta’ kull ordni. Pereżempju, hemm erba’ ordnijiet ta’ Franġiskani (Osservanti Minuri, Konventwali, Kapuċċini u Terzjarji), tlieta ta’ Agostinjani (Osservanti, Skalzi u Rikoletti), tnejn Karmelitani (Osservanti u Skalzi jew Tereżjani).

Kleriċi Regolari

Imbagħad hemm il-Kleriċi Regolari bħall-Ġiżwiti, il-Barnabiti, u t-Teattini. Karatteristika komuni ta’ dawn l-ordnijiet il-ġodda, li twieldu f’nofs is-seklu 16 u huma definiti bħala “Kleriċi Regolari”, huwa l-fatt li huma magħmula prinċipalment minn saċerdoti li ma għandhomx il-ħajja riġida tal-komunità. Huma jilbsu libsa simili bħal dik tas-saċerdoti djoċesani. Aktarx li dawn jipprattikaw forom ġodda ta’ talb bħalma huma l-Eżerċizzji Spiritwali ta’ Sant’ Injazju. L-edukazzjoni, il-predikazzjoni, il-missjoni u id-devozzjoni popolari huma fost il-kariżmi ta’ dawn il-Kleriċi.

Oħrajn

L-era moderna rat it-twelid ta’ Kongregazzjonijiet Reliġjużi li huma differenti mill-Kleriċi Regolari biss f’materji ġuridiċi u huma fil-biċċa l-kbira orjentati lejn għanijiet speċifiċi bħalma huma tagħlim, kura tal-morda jew missjonijiet. Minn dawn insibu ħafna madwar id-dinja, fost l-aktar magħrufin insibu lis- Salesjani, imwaqqfa minn San Ġwann Bosco. F’Malta għandna wkoll Soċjetà ta’ patrijiet imwaqqfa minn Malti bħalna. Dawn huma s-Soċjetà Missjunarja ta’ San Pawl, imwaqqfa minn Monsinjur Ġużeppi De Piro.

Fr Reno Muscat

Il-Mument - 23 ta' Frar 2025

Vokazzjonijiet attivi u kontemplattivi

 

Fil-ħajja reliġjuża nsibu ordnijiet jew istituti ta’ ħajja attiva u oħrajn ta’ ħajja kontemplattiva. Dawn huma kollha persuni li jikkonsagraw ħajjithom lil Alla, imma hemm differenza bejn ħajja u oħra. Il-ħajja attiva hija dik ta’ patrijiet u sorijiet, li jgħixu f’kunvent u li jaħdmu direttament mal-poplu. Għall-kuntrarju il-membri ta’ ordni, kongregazzjoni jew istitut ta’ ħajja kontemplattiva jgħixu f’monasteru jew abazija u ħajjithom hija aktar inklinata għat-talb milli għall-attivitajiet mal-pubbliku. Il-membri tal-ħajja kontemplattiva jissejħu rħieb il-fergħat maskili filwaqt li dawk femminili jissejħu sorijiet tal-klawsura. Malta ma għandniex irħieb, għalkemm bosta snin ilu kien hemm tentattiv li jitwaqqaf monasteru f’Malta imma l-pjan ma seħħx. Dan ma jfissirx li ma hemmx rħieb Maltin. Imma dawn qegħdin f’xi monasteru barra minn pajjiżna. Fejn jidħlu sorijiet tal-klawsura l-istorja hija differenti u nsibu numru ta’ monasteri f’Malta: tnejn il-Belt Valletta, wieħed fil-Birgu, wieħed Bormla, wieħed l-Imdina u wieħed San Ġiljan. F’Għawdex illum ma hemmx sorijiet tal-klawsura imma kien hemm żmien fejn kien infetaħ monasteru tas-Sorijiet Dumnikani u aktar qrib tagħha kien twaqqaf monasteru tal-Klarissi.

Ħajja kontemplattiva

Illum rari nisimgħu b’xi xebba li tingħaqad mas-sorijiet tal-klawsura u meta dan iseħħ tiġbed l-attenzjoni tal-media. Fiż-żminijiet li qed ngħixu fihom, imdawrin bil-media soċjali, taslilna l-aħbar u dlonk jibdew il-kummenti. Ħafna jqisu li jekk xebba tidħol f’monasteru tkun qed tarmi ħajjitha, tindifen ħajja, Oħrajn jgħidu li din hija ħajja moħlija u ladarba riedet tidħol soru setgħet daħlet soru ma’ xi kongeegazzjoni li tgħin lit-tfal, lix-xjuħ jew lill-morda. Min jirraġuna hekk ikun qed juri kemm ma jafx kemm jiswa t-talb u għandu mnejn għalih it-talb huwa ħin mitluf. Mhux bilfors hekk.

Tajjeb ngħidu li qabel ma San Duminku waqqaf l-ordni tal-patrijiet tiegħu, huwa waqqaf lis-sorijiet tal-klawsura biex jitolbu għal ħuthom il-patrijiet li billi l-kariżma tagħhom kellha tkun il-predikazzjoni, ma kienx ser ikollhom ħin daqs is-sorijiet biex jitolbu. Dan huwa s-sens ta’ ħajja f’monasteru tal-klawsura.

Ħafna jaħsbu li l-membri ta’ monasteru jkunu maqtugħin għal kollox mid-dinja. Dan huwa żball kbir. Nassigurakom li dawn il-membri jkunu jafu x’qed jiġri fid-dinja daqsna u kultant aktar minna. Dan juri kemm ikun żbaljat min jaħseb li dawk li jidħlu fil-klawsura jkunu donnhom mejtin u maqtugħin mill-kumpament tad-dinja. Huma għażlu din il-ħajja biex jitolbu għad-dinja, imma billi d-dinja tal-lum tilfet is-sens tat-talb, dawn jidhru li ramew ħajjithom.

Ħajja attiva

Mill-banda l-oħra hemm sorijiet ta’ ħajja attiva, li minkejja li n-numru tagħhom naqas sewwa, aħna aktar familjari magħhom. Dawn huma xebbiet li jagħżlu li jgħixu ħajjithom bil-voti tal-faqar, kastità u ubbidjenza imma jkollhom kuntatt kontinwu mad-dinja. Għalhekk insibu ħafna minn dawn is-sorijiet li jieħdu ħsieb tfal li ġejjin minn familji bi problemi, anzjani u morda. Ħajjithom issir talba. F’pajjiżna nsibu diversi kunventi ta’ sorijiet, xi wħud minnhom ta’ kongregazzjonijiet imwaqqfa minn Maltin stess bħal ngħidu aħna d-Dumnikani, imwaqqfa minn Carolina Cauchi u Fortunata Spiteri, is-Sorijiet Franġiskani tal‑Qalb ta’ Ġesù imwaqqfa minn Dun Ġużepp Diacono u Virginia Debrincat li mbagħad ħadet l-isem ta’ Suor Margerita tal-Qalb ta’ Ġesù, is-Sorijiet Ursolini, li twaqqfu minn Monsinjur Isidoro Formosa u Ulied Marija Ewkaristika li waqqafhom is-Superjur Ġorġ Grima. Dawn huma kollha sorijiet ta’ ħajja attiva li spiss niltaqgħu magħhom fil-ħajja tagħna.

Fr Reno Muscat

Il-Mument - 16 ta' Frar 2025

Vokazzjonijiet reliġjużi

 

Bit-twelid u l-formazzjoni tal-Muniċipalitajiet li seħħ fl-Ewropa lejn nofs is-seklu 12, is-soċjetà in ġenerali nistgħu ngħidu li ttrasformat ruħha. Il-monakiżmu tradizzjonali beda jidħol fi kriżi u bdew jitwieldu movimenti reliġjużi ġodda, l-aktar importanti minnhom huma dawk imwaqqfa minn San Franġisk ta’ Assisi u San Duminku ta’ Gużman.

Ordnijiet reliġjużi

L-Ordni Franġiskan u dak Dumnikan, imwielda fl-ewwel għoxrin sena tas-seklu tlettax, għandhom ħafna karatteristiċi komuni bejniethom li jiddistingwuhom mill-ħajja monastika. Dawn il-patrijiet jiċħdu kull tip ta’ ġid u ma jiddependux fuq ix-xogħol agrikolu biex jgħixu, bħalma kienu sa issa l-ordnijiet ta’ oriġini Benedittina, iżda fuq il-karità tal-fidili; għalhekk jissejħu Ordnijiet Mendikani, jiġifieri ordnijiet ta’ tallaba. Il-Franġiskani u d-Dumnikani jsejħu lilhom infushom patrijiet, aħwa, u mhux irħieb, jiġifieri rġiel solitarji, u jgħixu f’kunventi, postijiet fejn jinġabru, u mhux fil-monasteri, jiġifieri postijiet li fihom jiżolaw lilhom infushom. Hawn naraw ukoll li l-isem tad-djar fejn jgħixu dawn il-patrijiet kien element ġdid ukoll. Il-kelma “monasteru” turi fiha nnfisha is-solitudni: mono stare – tibqa’ waħdek, filwaqt li l-kelma “kunvent” ġejja minn con vivere: tgħix flimkien. Hawn naraw waħda mill-ħafna differenzi li jeżistu bejn l-irħieb, jew il-monaċi u l-patrijiet. Il-kunventi m'għadhomx jinbnew f'postijiet imbiegħda miċ-ċentri abitati, iżda fis-subborgi tal-bliet u wkoll it-tqassim arkitettoniku tal-knejjes ta’ dawn il-kunventi jkunu maħsub biex jilqgħu fihom bosta fidili. Dawn huma żewġ differenzi oħra li nsibu bejn il-ħajja monastika u dik f’ordni reliġjuż. Filwaqt li l-irħieb kienu jibnu l-monasteri tagħhom kemm jista’ jkun bogħod mill-ibliet, il-patrijiet bdew jibnu djarhom fil-qalba jew qrib l-ibliet. Il-knejjes tal-monasteri oriġinarjament kienu maħsuba biex fihom isir it-talb komunitarju tal-irħieb imma l-knejjes tal-patrijiet inbnew biex mal-komunità jingħaqdu wkoll il-fidili. Differenza oħra notevoli bejn il-Benedettini u l-membri tal-Ordnijiet Reliġjużi huwa l-vot tal-istabilità. Jekk raħeb jidħol f’monasteru jagħmel vot li jibqa’ fih ħajtu kollha, filwaqt li fl-ordnijiet mendikani dan il-vot ma jeżistix u patri jista’ jiġi trasferit minn kunvent għal ieħor skont il-ħtieġa jew fuq ordni tas-superjur, ġeneralment imsejjaħ “provinċjal.”

Riforma

Wara l- Konċilju ta’ Trento li sar bejn is-sena 1545 u l-1563, ġew ristrutturati ħafna ordnijiet reliġjużi tradizzjonali u twaqqfu oħrajn ġodda biex jiġġieldu l-ereżiji u biex jerġgħu jħabbru l-veritajiet tal-fidi lill-poplu Nisrani. L-istituti reliġjużi l-ġodda, bħalma huma t-Teatini, il- Barnabiti u l-Ġiżwiti huma nvoluti b’mod attiv fis-soċjetà billi jwettqu attivitajiet ta’ assistenza, appostolat u ta’ tagħlim mal-poplu. F’xi wħud minnhom hemm mentalità u dixxiplina militari, ta’ ġellieda lesti li jieħdu azzjoni. Dawn il-kongregazzjonijiet jissejħu Kumpanniji u s-superjuri tagħhom jissejjaħ Ġeneral.

Mhux irġiel biss

Sa issa aktarx trattajna l-ordnijiet jew l-istituti ta’ reliġjużi maskili imma nafu li jeżistu wkoll nisa reliġjużi, is-sorijiet. Hawn irridu niddistingwi bejn is-sorijiet tal-klawsura u s-sorijiet ta’ ħajja attiva. San Franġisk u Santa Kjara ta’ Assisi waqqfu s-sorijiet tal-klawsura li jissejħu Klarissi wara il-fundatur kien ġabar miegħu l-ewwel aħwa. Mill-banda l-oħra San Duminku waqqaf sorijiet tal-klawsura qabel waqqaf l-ordni tal-patrijiet li tissejjaħ Ordni tal-Predikaturi. Semmejt lil dawn iż-żewġ qaddisin għax kienu huma li biddlu r-rotta tal-ħajja komunitarja, minn persuni monastiċi għal persuni f’ordni reliġjuż. B’danakollu ma jfissirx li ma kienx hemm fundaturi oħra li waqqfu patrijiet u sorijiet.

Xi wħud mill-kongregazzjonijiet reliġjużi femminili twaqqfu minn fundaturi li għażlu r-regola ta’ xi ordni reliġjuż. Għalhekk insibu s-sorijiet Franġiskani u Dumnikani, imma dawn ma kinux imwaqqfa la minn San Franġisk u lanqas minn San Duminku.

Din hija l-istorja, fil-qosor ħafna, tal-bidu tal-ħajja reliġjuża.

Fr Reno Muscat

 Il-Mument - 9 ta' Frar 2025

Vokazzjonijiet monastiċi

 

L-ewwel tip ta’ ħajja komunitarja b’għan reliġjuż ma kinux il-patrijiet u s-sorijiet li nafu bihom illum. Kienu dawk li jissejħu “rħieb” li bdew din it-tip ta’ ħajja. Rħieb hija kelma Maltija li ma għadhiex tintuża u li tfisser dak li bit-Taljan jissejjaħ “monaco”, speċi ta’ patri tal-klawsura. Biex ngħidu kollox dan l-istil ta’ ħajja ma jeżistix biss fil-fidi Kristjana għax insibuh f’reliġjonijiet oħra bħalma huma l-Buddiżmu u l-Induiżmu. Imma billi aħna qegħdin nitrattaw il-vokazzjonijiet reliġjużi li aħna mdorrijin bihom ejjew niffukaw fuq il-monakiżmu Kristjan. Malta ma għandniex irħieb imma għandna għadd ta’ monasteri ta’ sorijiet tal-klawsura, li nistgħu ngħidu hija l-fergħa femminili tal-irħieb.

Tifsira u oriġini

Wara l-paċi Kostantinjana, il-martirju mdemmi tal-Insara sar rari ħafna. Din il-forma erojka ta’ qdusija tal-bidu tal-Kristjaneżmu ġiet sostitwita minn triq ta’ qdusija professata minn grupp ġdid ta’ Nsara, ħerqana għal spiritwalità aktar profonda, li jappartjenu biss lil Alla u għalhekk jgħixu waħedhom fil-kontemplazzjoni tal-misteri divini. Hekk twieled il-monastiċiżmu, il-ħajja fil-monasteru.

Il-kelma monastiċiżmu ġejja mill-kliem Grieg monos (waħdu) u oikia (dar). Din il-kelma tindika fenomenu partikolari, komuni għar-reliġjonijiet aktarx antiki, fejn xi individwi jinqatgħu mill-ħajja soċjali tas-soltu biex jgħixu  esperjenza ta’ fidi u jgħixu kull attività tal-ħajja tagħhom bħala att ta’ mħabba lejn Alla. Il-fenomenu tal-monastiċiżmu Kristjan beda madwar is-sena 280 fl-Eġittu u l-Lvant tas-Sirja. L-aktar raħeb famuż ta’ dan il-perjodu huwa Anton, żagħżugħ Eġizzjan li llum nafuh bħala San Anton Abbati jew magħruf ukoll ma’ ħafna bħala San Anton tal-ħanżira. Huwa wieħed mill-aktar eremiti illustri fl-istorja tal-Knisja. Ta’ għoxrin sena, dan Anton, abbanduna kollox biex jgħix l-ewwel maqtugħ mid-dinja, f’żona abbandunata u mbagħad fuq ix-xatt tal-Baħar l-Aħmar, fejn għex għal aktar minn 80 sena. Miet, fil-fatt,  ta’ ’l fuq minn mitt sena fis-sena 356. Bosta kienu dawk li mxew fuq il-passi tiegħu u ngħaqdu miegħu f’dan l-istil ta’ ħajja.

Monastiċiżmu tal-Punent

Bis-saħħa ta’ San Benedittu ta’ Norcia, li għex bejn is-sena 480 u s-sena 546, il-monastiċiżmu nfirex mal-Punent kollu. Benedittu ta l-ħajja lil monakiżmu fl-Ewropa u introduċa n-novità tal-istabbiltà tar-raħeb fil-komunità. Fi żmien qasir ir-regola tiegħu, ammirata għall-għerf, il-bilanċ u d-diskrezzjoni tagħha, ġiet adottata minn bosta monasteri li twieldu fil-kontinent tagħna. Bejn is-sekli 9 u 12, il-monakiżmu Benedittin sar il-pedament tal-kultura u ċ-ċivilizzazzjoni Ewropea.

Il-monasteri antiki tal-Ewropa jissejħu Benedittini imma ma jfissirx li dawn twaqqfu minn San Benedittu. Hemm fatt kurjuż dwar dan. Fis-sena 816 Luwiġi l-Piju, iben Karlu Manju, bl-għajnuna tar-raħeb Franċiż Benedittu ta’ Aniane, laqqa’ l-mexxejja tal-monasteri kollha. Il-mexxej ta’ monasteru jissejjaħ abbati u f’monasteru femminili tissejjaħ badessa.  F’din il-laqgħa kien deċiż li l-monasteri kollha jadottaw ir-regola ta’ San Benedittu bħala l-unika waħda valida għall-imperu Karolingju kollu. Minn dakinhar l-abbaziji kollha tal-imperu, irġiel u nisa, saru Benedittini u madwarhom l-Ewropa bdiet tibni mill-ġdid l-istruttura tagħha wara l-waqgħa tal-Imperu Ruman.

Ir-riformi

Il-monastiċiżmu Benedittin, filwaqt li baqa’ l-istess fil-linji fundamentali tiegħu, addatta ruħu għall-bżonnijiet storiċi u ġedded lilu nnifsu permezz ta’ ħafna riformi. Fl-1893 il-Papa Ljun XIII għaqqad mill-ġdid il-Kongregazzjonijiet Benedittini kollha f’Konfederazzjoni (mhux «Ordni»), taħt il-gwida ta’ Abbati Primat (magħżul mis-Superjuri Benedittini kollha) b’setgħat legali limitati ħafna, iżda b’influwenza morali għolja ħafna.

Fr Reno Muscat

Il-Mument - 2 ta' Frar 2025

Vokazzjoni

 

Minkejja li l-kelma “Vokazzjoni” bl-ebda mod ma hija marbuta mal-Knisja, ħafna drabi nassoċċjawha ma’ vokazzjonijiet saċerdotali u reliġjużi, jiġifieri ma’ qassisin, patrijiet u sorijiet. Fil-verità il-vokazzjoni hija dik is-sejħa li ġġiegħel lill-bniedem jagħmel ċerti għażliet fi ħdan id-diversi stati possibbli tal-ħajja. Hawn min iħossu msejjaħ li jsir avukat, tabib jew xi professjoni oħra, hawn nisa jħossuhom imsejħin biex ikunu nisa tad-dar u iva. hawn persuni li jħossuhom imsejħin għall-ħajja ta’ saċerdot, patri jew fra f’każ ta’ raġel jew soru f’każ ta’ mara. Mela nistgħu ngħidu li kulħadd għandu xi vokazzjoni, iżda dan it-terminu aktarx li nużawh l-aktar għal dawk li jagħżlu l-ħajja ta’ saċerdot jew il-ħajja reliġjuża. Aħna hawnhekk sejrin nitrattaw il-vokazzjonijiet fi ħdan il-Knisja, u allura bla ma rridu nitrattaw in-nuqqas tagħhom, ta’ dawk li għażlu din it-triq għal ħajjithom.

Bidu

Bosta reliġjonijiet, anke dawk antiki ħafna, kellhom u għad għandhom il-qassisin tagħhom. Eżempju ta’ dan huma l-Lhud. Fit-Testment il-Qadim insibu bosta riferenzi għal xi qassis tal-fidi Ebrajka. Fit-Testment il-Ġdid insibu wkoll, imma l-enfasi ddur fuq Kristu, il-Qassis il-Kbir għal dejjem u fuq is-saċerdozju istitwit minnu.

Il-Knisja Kattolika Rumana, dik Ortodossa kif ukoll dik Anglikana japplikaw it-terminu saċerdozju kemm għall-ministeru tal-isqfijiet kif ukoll għall-presbiteri. Minkejja d-differenzi storiċi u teoloġiċi fost dawn il-Knejjes, hemm xebh kbir fit-tifsira u l-funzjoni tas-saċerdozju. Biex nifhmu dan ix-xebh u d-differenzi, jeħtieġ naraw l-oriġini tas-saċerdozju Kristjan fil-kuntesti storiċi u reliġjużi tiegħu, id-diverġenzi kbar, u l-iżviluppi u l-kontroversji kontinwi. L-idea u l-prattika tas-saċerdozju fil-Kristjaneżmu bikri kien iffurmaw madwar żewġ punti: ix-xebh mad-drawwiet Lhud minħabba li l-Kristjaneżmu twieled mill-fidi Ebrajka u s-saċerdozji ċiviċi u reliġjużi fid-dinja Greko-Rumana kienu karatteristiċi sinifikanti tal-kuntesti li fihom bdiet tikber u tinfirex il-Knisja meta l-appostli ħallew Iżrael u nxterdu mad-dinja biex iwasslu t-tagħlim ta’ Kristu. Allura hawn dlonk nifhmu li ma setax jonqas li l-fidi l-ġdida jkollha wkoll is-saċerdoti bħalma kienu mdorrijin bihom sew il-Lhud kif ukoll dawk imsejħin “pagani” ta’ dak iż-żmien.

Żvilupp

Il-ministeru saċerdotali kien istitwit minn Ġesù Kristu nnifsu waqt l-aħħar ikla tiegħu meta qal: “Agħmlu dan b’tifkira tiegħi.” Is-saċerdozju żviluppa ftit ftit fil-Knisja Kristjana tal-bidu hekk kif l-ewwel isqfijiet u mbagħad ix-xjuħ, jew “presbiteri,” bdew jeżerċitaw ċerti funzjonijiet saċerdotali, l-aktar b’rabta maċ-ċelebrazzjoni tal-Ewkaristija. Sal-aħħar tat-tieni seklu, l-isqfijiet tal-Knisja kienu jissejħu saċerdoti, kelma meħuda mil-Latin: sacerdos. Għalkemm l-uffiċċju saċerdotali kien jappartjeni primarjament għall-isqof, il-presbiteru kien jaqsam il-funzjonijiet saċerdotali tiegħu u fin-nuqqas tiegħu seta’ jeżerċita xi wħud minnhom bħala delegat tiegħu.

Bit-tixrid tal-Kristjaneżmu u t-twaqqif tal-knejjes parrokkjali, il-presbiteru, jew kappillan, adotta aktar mill-funzjonijiet tal-isqof u sar iċ-ċelebrant prinċipali tal-Ewkaristija. Bħala presbitru jew kappillan b’għadd ta’ Kristjani taħt il-ħarsien tiegħu, adotta wkoll is-sagrament tal-qrar u s-setgħa li jagħti l-assoluzzjoni. Eventwalment, is-saċerdot assuma r-rwol ta’ rappreżentant ewlieni ta’ Alla għall-poplu.

Biż-żmien

Għall-fini tal-istorja ngħidu li filwaqt li fix-xiżma ta’ bejn il-Kattoliċi Latini u dawk tal-Orjent, iċ-ċelebrazzjoni ewkaristika nżammet nistgħu ngħidu intatta fil-qofol u s-sinifikat tagħha, mhux l-istess nistgħu ngħidu li seħħ fir-riforma protestanta fejn issa minkejja li s-saċerdot baqa’ jinstab fil-Knisja, it-teoloġija dwar il-ministeru tiegħu ma baqgħetx l-istess.

Illum hemm diversi differenzi bejn is-saċerdot Kattoliku, dak Ortodoss u dak jew dik Protestant jew Protestanta, imma x-xebh huwa li dawn kollha huma ministeri ta’ Alla.

Fr Reno Muscat

Il-Mument - 26 ta' Jananr 2025

 

San Paolo Fuori le Mura

 

Il-Bażilika ta’ San Pawl f’Ruma hija it-tieni l-akbar Bażilika Papali wara dik ta’ San Pietru fil-Vatikan. Din tinsab fuq Via Ostiense, fuq ix-xatt tax-xmara Tevere, madwar żewġ kilometri bogħod mis-swar li l-Imperatur Awreljanu kien bena madwar il-belt ta’ Ruma bejn is-snin 270 u 275 sabiex iħarsu l-belt mill-attakki tal-barbari. Minn hawn ħadet isimha din il-Bażilika, fuori le mura tfisser il barra mis-swar tal-belt.  Hawnhekk tradizzjonalment huwa l-post fejn kien jinstab il-qabar tal-Appostlu San Pawl. Fil-fatt din il-knisja tinstab madwar tliet kilometri bogħod mill-kumpless ta’ knejjes imsejjaħ Tre Fontane, il-post fejn il-qaddis kien sofra l-martirju. Il-qabar tal-Appostlu jinstab sewwasew taħt l-altar  Papali fil-Bażilika. Għal din ir-raġuni, matul is-sekli, hawn dejjem kien post ta’ pellegrinaġġ.

Ftit storja

Qabel ma nbniet l-ewwel knisja f’dan il-post konna nsibu ċimiterju li kien jintuża bejn l-ewwel u t-tielet seklu wara Kristu. Bħalma ġara fil-kaz tal-Appostlu Pietru hekk ġara fuq il-qabar ta’ Pawlu. Hawn ukoll dlonk wara l-martirju sar post ta’ devozzjoni kbira mill-ewwel Insara ta’ Ruma. Fuq il-qabar inbena monument żgħir. lnsibu li l-post fejn indifen Pawlu kien sar wieħed devozzjonali ħafna u għalhekk kienet inbniet daqxejn ta’ knisja, jew aħjar Bażilika.

Il-Bażilika biż-żmien saret ċkejkna wisq biex taqdi l-ħtiġijiet tal-pellegrini li bdew iżuru dan il-post. Għalhekk dik twaqqgħet u minflokha bdiet tinbena oħra. Il-Bażilika kellha ħames navati u kien fiha tmenin kolonna. Ix-xogħol kollu tal-bini intemm fis-sena 395. Biż-żmien din il-knisja kompliet tissebbaħ. Il-Papa Ljun il-Kbir beda d-drawwa li fil-Bażilika jsiru xbiehat tal-Papiet maħdumin fil-mużajk. Dawk kienu jitpoġġew fuq in-navi tal-kursija ċentrali. Fis-seklu XI inbena l-kampnar tal-Bażilika. Fl-1285 il-bażilika kompliet tissebbaħ billi saritilha it-tribuna mill-iskultur Arnolfo di Cambio. Dik is-sena wkoll kien iżżanżan il-gandlier tal-irħam li jżomm il-blandun fi żmien il-Għid. Dik is-sena wkoll inbena il-kjostru tal-knisja.

Nar

Matul il-lejl tal-15 ta’ Lulju tas-sena 1823 nar kbir ħakem lill-Bażilika. Dan in-nar  qered tista’ tgħid din il-knisja għal kollox. Kien ħtija ta’ ħaddiem li kien qiegħed isewwi s-saqaf tal-knisja li seħħet din id-diżgrazzja. Huwa kien nesa n-nar li kien kebbes biex jaħdem, telaq lejn daru bla ma tfiegħ u seħħ dak li seħħ. F’dak il-lejl kien hemm ragħaj li ra n-nar u mar malajr javża lill-patrijiet tal-abatija ta’ ħdejn il-Bażilika. Fi żmien li la kien hemm il-mezzi ta’ komunikazzjoni u lanqas il-mezzi tat-trasport li għandna llum, minn x’ ħin ir-ragħaj ittenda bin-nar sakemm waslu l-pumpieri tat-tifi tan-nar kienu laħqu għaddew madwar sagħtejn. Bosta opri inqerdu, imma fortunatament it-tribuna, il-gandlier tal-blandun u l-apside ħelsuha ħafif.

Ġbir u bini mill-ġdid

Fl-1825 il-Papa Ljun XII kiteb l-enċiklika Ad plurimas u fiha ħeġġeġ lill-isqfijiet sabiex jagħmlu ġabra mingħġand il-fidili bl-iskop li tinbena mill-ġdid il-Bażilika ta’ San Pawl. L-appell tal-Papa intlaqa’ tajjeb ħafna u bdew jaslu flus kbar mingħand l-Insara tad-dinja kollha. Fost id-dinjitarji li taw sehemhom għall-bini mill-ġdid ta’ din il-knisja insibu r-Re Karlu Feliċ ta’ Sardenja, ir-Re Karlu X ta’ Franza, ir-Re Franġisku I tar-Renju ta’ Napli u Sqallija kif ukoll iż-Żar Nikola I tar-Russja u Ibraħim Pascia viċire tal-Eġittu.

Is-sena ta’ wara inbeda ix-xogħol tal-bini mill-ġdid tal-bażilika. Fl-1840 il-Papa Gregorju XVI ikkonsagra l-altar tal-Bażilika imma kellu jkun il-Beatu Papa Piju IX biex nhar l-10 ta’ Settembru, 1854 ikkonsagra il-Bażilika. Għal din l-okkażjoni kienu attendew bosta kardinali u isqfijiet. Ftit wara kellha titħabbar id-domma tal-Immakulata Kunċizzjoni  u għalhekk bosta dinjitarji tal-Knisja kienu marru Ruma. Madankollu ix-xogħol fil-Bażilika baqa’ sejjer sal-1874. Fit-23 ta’ April, 1891 splodiet il-fabbrika tal-polvri Forte Portuense li kienet tinsab fil-qrib. Bl-isplużjoni tkisser il-ħġieġ ikkulurit u ddisinjat tat-twieqi li kien sar fl-1830. Minflok il-ħġieġ wara tqiegħdu folji rqaq tal-alabastru li kienu ingħataw mir-Re Fuad tal-Eġittu. Fl-1928 tlesta l-kjostru meraviljuż li hemm quddiem il-knisja. Fl-2006 sar xogħol biex il-qabar tal-Appostlu Pawlu jkun jista’ jidher minn dawk li jżuru l-Bażilika.

Hekk kif wieħed jidħol mill-kjostru ffurmat minn 150 kolonna li jinsab quddiem il-Bażilika jara statwa fin-nofs. Bla dubju din hija statwa ta’ San Pawl. Hija xogħol fl-irħam tal-iskultur Giuseppe Obici Il-Porta Santa, li kull bażilika Papali għandha huwa tal-bronz indurat bid-deheb u sar fl-okkażjoni tal-Ġublew tas-sena 2000. Interessanti għalina l-Maltin hija l-pittura tal-qaddis Pawlu meta ħeles mill-għarqa u ġie pajjiżna.

F’din il-Bażilika indifnu żewġ papiet, il-Papa San Feliċ III u l-Papa Ġwanni XIII.

Hawn insibu wkoll mużew li għalkemm ma huwiex kbir wisq, madanakollu fih biċċiet ta’ interess x’ wieħed jara. Ħdejn is-sagristija hemm sala b’bosta kwadri ta’ artisti varji. Hemm ukoll il-monasteru tal-patrijiet Benedittini li ilu mwaqqaf mijiet kbar ta’ snin. Fil-kumpless  wieħed isib ukoll post fejn jista’ jiekol jew jixrob xi ħaġa.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 22 ta' April 2023

San Silvestru

L-aħħar jum tas-sena l-Knisja Kattolika tiddedikah lil wieħed mill-papiet, sewwasew it-tlieta u tletin wieħed. Forsi fostna ftit li xejn hu magħruf biss fl-Italja mhux hekk. Jekk xejn fl-aħħar jum tas-sena t-Taljani jagħmlu dik li jsejħulha cenone di San Silvestre. Ċena Taljana diġà ġġiegħlek timraħ fl-immaġinazzjoni tiegħek aħseb u ara meta minflok ċena tkun cenone, ċena mill-kbar nett. Intant qabel xejn ejjew naraw min kien dan il-papa qaddis.

Il-qaddis

Silvestru twieled f’Ruma lejn tmiem is-seklu III. Missieru kien jismu Ruffinu u ommu Justa. Il-Papa San Marċellinu li mexxa l-Knisja mis-sena 296 sas-sena 304, kien ordnah saċerdot. Bħala saċerdot hu għex taħt erba’ papiet: Marċellinu li kien ordnah, Marċellu, Ewsebju u Mizjade li miet fil-11 ta’ Jannar tas-sena 314. Fil-31 ta’ Jannar ta’ dik is-sena Silvestru kien magħżul biex imexxi l-Knisja u dam fuq it-tron ta’ Pietru sal-31 ta’ Diċembru tas-sena 335. Kellu papat twil kważi tnejn u għoxrin sena u nistgħu ngħidu li sa dak iż-żmien kien l-aktar papa li dam imexxi l-Knisja jekk neskludu lil San Pietru. Sal-lum ukoll għadu fil-klassifika tal-itwal papati għax insibuh fid-disa’ post.

Fi żmien il-papat tiegħu seħħet ġrajja ferm importanti fil-Knisja. Fis-sena 313 l-Imperaturi Kostantinu u Liċinju kienu taw il-ħelsien sħiħ lill-kult reliġjuż Nisrani b’dak li jissejjaħ l-editt ta’ Milan u għalhekk kienet intemmet l-era tal-persekuzzjonijiet. Għalhekk kien fi żmien il-Papa Silvestru li l-Knisja bdiet tgħix fis-sliem, ħarġet fil-beraħ b’hekk ħalliet il-katakombi u kompliet tikber u tinfirex. Fi żmien dan il-papa wkoll iltaqa’ il-Konċilju ta’ Arles fis-sena 314, li kien ikkundanna l-ereżija tad-Donatisti u beda jgħodd bħala validi s-sagramenti li kienu amministraw l-eretiċi. Huwa approva l-Konċilju ta’ Niċea fis-sena 325, li kien ikkundanna l-ereżija ta’ Arju li kienet tgħid li Ġesù mhux Alla u għalhekk il-Madonna mhix Omm Alla, Konċilju li tana l-l-Kredu magħruf bħala dak ta’ Niċea. Billi issa kienet intemmet il-persekuzzjoni kienu bdew jinbnew bosta knejjes. Inbniet l-ewwel Bażilika ta’ San Pietru, dik ta’ Santa Croce u ta’ San Lawrenz fuori le mura, kollha fil-belt ta’ Ruma. L-Imperatur Kostantinu kien għadda l-palazz tal-Lateran lil dan il-papa fejn ħdejh aktar tard inbniet il-bażilika ta’ San Ġwann, li llum huwa il-katidral tad-djoċesi ta’ Ruma.

Silvestru miet fil-31 ta’ Diċembru tas-sena 335, wara li kien ilu Papa 21 sena u ħdax-il xahar u kien midfun fiċ-ċimiterju ta’ Prixxilla, fit-Triq Salarja, dejjem f’Ruma.

F’Malta

Minkejja li f’pajjiżna dan ma huwiex xi qaddis popolari xorta waħda nsibu kappella ddedikata lilu. Min jaf kemm-il darba ngħaddu minn ħdejha bla ma nafu li għandha lil dan il-qaddis bħala patrun. Din tinsab fil-Mosta, sewwasew fi Vjal l-Indipendenza. Fil-faċċata ta’ din il-kappella nsibu rħama li tgħid li din inbniet min-Nobbli Silvestru Fiteni, membru fl-Ordni ta’ San Ġwann, fl-1664. Il-kwadru titulari li juri lill-qaddis huwa mill-isbaħ u huwa attribut lil Stefano Erardi. Hija kappella ħelwa ħafna u miżmuma tajjeb ħafna wkoll. Fil-qrib insibu wkoll triq imsemmija għal dan il-qaddis.

Minn sena għal oħra

Billi dan il-jum huwa l-aħħar wieħed tas-sena u lejlet l-ewwel jum ta’ sena ġdida jsiru bosta festeġġjamenti. Billi semmejt lil San Silvestru tajjeb ngħidu xi ħaġa dwar l-ikla jew aħjar l-iklun li biha jiffesteġġjaw il-maġġoranza tat-Taljani.

Fl-Italja hemm id-drawwa li bħal-lum tkun imħejjija l-hekk imsejħa ċena jew ikla tal-ewwel tas-sena jew ta’ San Silvestru, ikla abbundanti, li fiha l-aktar platt tradizzjonalment karatteristiku huwa ż-zampone jew il-cotechino bl-għads. Ġeneralment hija drawwa li kulħadd jibqa’ mqajjem sa wara nofsillejl, biex jiċċelebra l-wasla tas-sena l-ġdida. Normalment din il-lejla titqatta’ mal-familja jew mal-ħbieb f’xi pjazza fejn jiġu organizzati kunċerti jew diversi festin, iżda ħafna jippreferu jgħadduha d-dar. Iċ-cenone tkun tikkonsisti f’madwar erbatax-il platt, aktarx fuq bażi ta’ ħut u frott tal-baħar, minbarra naturalment iż-zampne li huma roti tas-saqajn tal-majjal imsajrin fl-għads. Billi l-festeġġjamenti fid-djar jew fir-risturanti jibqgħu għaddejjin sas-sebħ, għall-ħabta tal-erbgħa ta’ filgħodu hemm min jerġa’ joffri platt spagetti, biex taf int, dak li jkun ma jibdiex is-sena l-ġdida u jkun debboli jew fjakk!

F’dan il-lejl żgur li jinxtorob l-akbar ammont ta’ xampanja, għax din id-drawwa hija mifruxa mad-dinja kollha. Kurjuż il-fatt li jseħħ fi Spanja bħal-lum. In-nies miġbura fil-pjazza jieħdu magħhom tnax-il għenba u mat-tokki ta’ nofsillejl jieklu għenba ma’ kull tokk. L-Ispanjoli jekk iżommu din it-tradizzjoni ma tantx jitgħabbew bl-ikel dakinhar mhux bħat-Taljani. Biss din hija drawwa Spanjola u żgur li dak li jkun ma jtemmx is-sena bi tnax-il għenba biss, żgur li jsib fejn jimla l-ħawsla qabel jew wara.

U l-festa ta’ San Silvestru tintemm hekk, b’festeġġjamenti kullimkien, u nissopponi li ftit huma dawk li jaħsbu fil-qaddis!

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 31 ta' Diċembru 2022

Il-liri tal-Knisja

Spiss nisimgħu min jgħid li l-Knisja hija entità sinjura u li jmissha tbigħ ir-rikkezzi li għandha biex tqassamhom lill-foqra. Jien ngħid mill-ewwel li ma nafx x’għandha l-Knisja universali, la naf x’ġid għandu l-Vatikan u lanqas naf x’tippossedi l-kurja ta’ Malta, imma ser nikteb dwar realtà li ngħixha kuljum.

Patrimonju

Tabilħaqq li f’bosta knejjes naraw opri tal-arti li jiswew il-miljuni ta’ ewro. Imma kemm minnhom tista’ tiddisponi l-Knisja biex bi flushom ittaffi tant tbatija li hawn madwar id-dinja? Dawn l-opri llum huma patrimonju tad-dinja u għalhekk ħadd ma jista’ jmiss xejn minnhom aħseb u ara jbigħ! Min jaf kemm tiswa il-Pietà ta’ Michelangelo kieku kellha tinbiegħ? Imma l-Vatikan ma jistax ibigħha għax dik hija patimonju ta’ kull bniedem u ma għandha tkun qatt f’xi kollezzjoni privata. Mur erġa’ agħmilha llum! Mur erġa qajjem lil Michelangelo mill-qabar biex jerġa’ jisklopiha!

U dan il-patrimonju ma jinsabx biss fil-Vatikan. Anke l-knejjes ta’ pajjiżna fihom bosta rikkezzi, biss l-ebda opra minnhom ma tista’ tinbiegħ. Ħa nġib eżempju wieħed biss. Ħa nsemmi statwa titulari li naħseb il-Maltin kollha jammettu li hi waħda mill-isbaħ li nsibu f’pajjiżna. Timmaġina li l-kapitlu ta’ Birkirkara jbigħ l-istatwa ta’ Santa Liena? Min ser jerġa’ jqajjem lil Salvu Psaila minn ġewwa qabru biex jerġa’ jagħtina opra oħra bħal dik? Allura jkollna nammettu li minkejja r-rikkezzi u l-opri imprezzabbli li naraw fil-knejjes, kemm ta’ pajjiżna kif ukoll fi knejjes madwar id-dinja kollha, ma jiswew xejn fejn jidħol l-argument li l-Knisja għandha tbigħ id-dehbijiet u l-fided tagħha biex tqassam flushom lill-fqar għax fil-verità ma għandha l-ebda setgħa fuqhom imma hija biss tieħu ħsiebhom.

Djar u bini

Hemm xi wħud li jgħidu li l-knisja sinjura għax għandha bosta bini. Tajjeb wieħed ikun jaf li llum f’Malta, il-bini li ma jintużax għal skopijiet ekleżjastiċi ma għadux f’idejn il-Knisja imma d-dħul minnu jmur biex jitħallsu l-għalliema tal-iskejjel tal-Knisja – anzi parti mill-pagi tal-għalliema għax id-dħul minn dawn il-binjiet u djar ma jlaħħaqx mas-somma li hija meħtieġa biex iżżomm daqstant għalliema.

Hawn forsi hawn min jgħid li minn dan id-dħul qed igawdu biss parti mill-poplu Malti, dawk li għandhom uliedhom imorru fi skola tal-Knisja. U hawn huma wkoll żbaljati. L-iskejjel tal-Knisja qed jiffrankaw lill-gvern Malti miljuni ta’ ewro fis-sena. Kieku ma jkunux dawn l-iskejjel l-istat ikollu jaħseb hu għall-edukazzjon i ta’ tant eluf ta’ tfal. Dan ifisser li l-pagi tal-għalliema jibda jkollu jaħllashom il-gvern u allura dan irid iġib il-flus mit-taxxi taċ-ċittadini. Mela anke jekk indirettament, kull Malti qed igawdi mill-kirjiet tad-djar li għandha l-Knisja għax kieku l-istorja mhux hekk ikollu jħallas hu għall-edukazzjoni ta’ dawk l-istudenti li jattendu xi skola tal-Knisja.

Ħajja ta’ lussu

Forsi hawn min jaħseb li s-saċerdoti jgħixu ħajja ta’ lussu. Is-saċerdot djoċesan għandu l-paġa imma s-saċerdot reliġjuż, li jappartjeni għal xi ordni reliġjuż għandu biss pocket money. Jiena bħala saċerdot reliġjuż nista’ nitkellem dwari u ma nafx x’għandu ħaddieħor. Il-pocket money tiegħi huwa ta’ €50 fix-xahar, iva ħamsin ewro fix-xahar li jiġu €1.64, ewro u erba’ u sittin ċenteżmu kuljum. Dik ħajja ta’ lussu li jista’ jgħaddi bniedem b’€1.64 kuljum! Jekk ikollok karozza trid timliha bil-petol, tħallsilha l-insurance u l-liċenzja, toħodha għas-service u meta tinqala’ ħsara toħodha għand il-mekkanik. Illum lanqas tifel ma tagħtih €1.64 biex jgħaddi bihom ġurnata.

Ma rridux ninsew li l-kontijiet jaslu wkoll lis-saċerdoti u lill-kunventi tal-patrijiet ukoll. Naf parroċċi li l-kont tad-dawl biss jaqbeż il-ġbir li jsir fil-knisja. Barraminnhekk hemm spejjeż oħra li ftit jaħsbu li jeżistu. Mhux se nsemmi l-ostji u l-inbid, ix-xemgħat u issa anke s-sanitizer li jridu jinxtraw, imma nsemmi manutenzjonijiet li binjiet kbar bħalma tkun knisja jirrikjedu. Akbar ma tkun il-binja akbar ikun il-kont. U la fil-bidu semmejt l-opri tal-arti, ir-restawr tagħhom ma jsirx b’xejn, anzi llum ħafna minn dan ix-xogħol qed jiġi ffinanzjat, jew tal-anqas parti kbira minnu mill-Unjoni Ewropea.

Imbagħad hemm id-donazzjoni tal-quddies. Biex tagħmel quddiesa tagħti €5 fid-djoċesi ta’ Malta. Din l-elemosina, (għax ma hijiex tariffa, għax min ma jagħtihiex xorta ssirlu l-quddiesa) ilha hekk xi għoxrin sena. Kemm għoliet il-ħajja f’għoxrin sena? Kemm żdiedet il-paga f’għoxrin sena? Imma d-donazzjoni biex issir quddiesa baqgħet l-istess naħseb mill-millenju l-ieħor.

Illum qbadt argument li nemmen li bosta saċerdoti jafu bih imma jibżgħu jitkellmu dwaru. Biss min huwa barra ma jibżax jgħid li l-knisja hija sinjura. Illum ridt nuri kemm min jgħid dan il-kliem ikun żbaljat.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 10 ta' diċembru 2022

Santa Caterina a Magnanapoli

 

Darba meta kont għadni ngħix Ruma, darba waħda kont għaddej minn quddiem knisja li spiss kont naraha minn barra imma qatt ma kont sibtha miftuħa. Dakinhar rajt il-bieb miftuħ u għalhekk dħalt biex nagħti titwila. Hija l-knisja li tissejjaħ Santa Caterina a Magnanapoli. L-ewwel ma laqatni kien kartellun fuq ġewwa tal-knisja li fuqu kien hemm stampa tal-istatwa ta’ San Pawl tal-Belt Valletta. Il-kurżità aktar kibret ġewwa fija. X’kien qed jagħmel dak ir-ritratt b’tant prominenza hekk kif tidħol f’din il-knisja? Ngħidilkom jew aħjar tindunaw waħedkom aktar ’l isfel. It-tieni ħaġa li baqgħet imwaħħla f’moħħi kienet li dak il-ħin li dħalt fil-knsija kien hemm quddiesa li kieent qed tiġi mqaddsa minn żewġ saċerdoti u kien hemm persuna waħda biss tisma’ l-quddiesa. Fhimt xi jfisser meta ngħidu More chiefs than Indians!

Fejn?

Semmejtilkom din il-knisja imma ma għidx fejn qegħda sewwa. Hekk kif tintemm Via Nazionale insibu fetħa bl-isem Largo Magnanapoli. Aktarx li dan l-isem ġej minn Magnus Neapolitani Regni Connestabilis  it-titlu Latin li jfakkar il-fundatur tas-saltna ta’ Napli. Hawnhekk insibu l-knisja iddedikata lil Santa Katarina ta’ Siena imsejħa f’Magnanapoli. Jekk ma fhimtnix sa issa ngħidlek li dan il-post jinsab tefgħa ta’ ġebla bogħod mill-munument imsejjaħ Altare della Patreia, dak il-monument famuż li kull min iżur Ruma jgaddi minn quddiemu żgur.

Storja

L-ewwel knisja hawnhekk  nbniet għall-ħabta tal-1575. Fil-bidu kienet il-knisja tal- kunvent tas-sorijiet Dumnikani li kien inbena fl-1568 mill-Papa Piju V (1566 - 1572). Il-bini tal-knisja preżenti beda fl-1608 inizjalment bi spejjeż tal-Kardinal Scipione Borghese (1577 –1633) fuq disinn ta’ Carlo Maderno (1556  – 1629). Ix-xogħol tal-bini waqaf fl-1613 u kompla fl-1628. F’ dawn is-snin is-sorijiet kienu akkwistaw it-Torri tal-Milizia li għadna naraw illum fil-qrib.

Sena wara li kompla l-bini miet Carlo Maderno u għalhekk kien inkarigat l-arkitett Giovanni Battista Soria (1581 –  1651) biex ikompli x-xogħol. Soria għamel xi tibdil fil-pjanta oriġinali imma ma nafux sewwasew x’ inhu dan it-tibdil billi l-pjanta ta’ Maderno intilfet. Bejn l-1631 u l-1641 inbniet il-faċċata.  Fiha naraw arem tal-familja Chigi. Din hija l-arma ta’ Fabio Chigi, dak li mbagħad sar il-Papa Alessandru VII (1655 – 1667). Dan Fabio Chigi kien delegat Apostoliku ta’ Malta bejn l-1634 u l-1639.

Il-kunvent li kien imiss mal-knisja twaqqa fl-1924.  Illum din il-knisja sservi lill-Ordinajru Militari. Dan huwa isqof li jmexxi lill-kappillani militari. Billi s-sorijiet ma għadhomx aktar hemmhekk, il-knisja hija mexxija mill-kleru djoċesan. Fl-1992 il-knisja kienet irrestawrata.

Il-knisja fiha taraġ doppju quddiem. Dan sar fl-1924. Il-faċċata fiha żewġ ordnijiet, portiku isfel bi tliet arkati u t-tieni ordni b’ tieqa fin-nofs u żewġ niċeċ vojta. Il-fontispizju huwa triangualri. Il-knisja minn ġewwa fiha navata waħda bi tliet kappelli fuq kull naħa.

Aqta’ l-kurżità!

Hekk kif tidħol fil-knisja tara l-artal maġġur bi prospettiva li juri l-estasi ta’ Santa Katarina ta’ Siena. Din l-iskultura hija xogħol il-Malti Melchiore Gafà (1636 – 1667). Gafà twieled il-Birgu imma ftit li xejn nafu dwaru. Nafu żgur li ħadem l-istatwi ta’ San Pawl tal-Belt Valletta (c 1658) u dik tal-Madonna tar-Rużarju tal-knisja tad-Dumnikani tar-Rabat Malta (1660 - 1661). Minkejja li ma nafux bl-eżatt meta ħadem l-estażi ta’ Santa Katarina, aktarx li kienet lesta fl-1667 jew xi ftit qabel. Dan huwa meqjus bħala l-kapolavur ta’ dab l-artist Malti. Għal xi żmien kien maħsub li dan kien xogħol ta’ Bernini. Issa nemmen li kulħadd fehem għalfejn kien hemm dak il-kartellun hekk kif tidħol fil-knisja.

Artkitettura u arti

Il-knisja fiha ħafna tiżjin barokk. Il-koppla tagħha turi l-Glorja tal-Missier etern tal-pittur Francesco Rosa (1638 - 1687). Is-saqaf huma mpitter minn Luigi Garzi (1638 – 1721) u juri l-glorja ta’ Santa Katarina. It-tabernaklu huwa maħdum minn irħam rikk lapis lazuli u ndurat bil-bronz. Dan kif ukoll l-altar maġġur huma xogħol ta’ Carlo Marchionni  (1702 –  1786). Il-ħitan tal-knisja huma ddekorati bi stukko ta’ Pietro Bracci (1700–1773) u juru lil Santa Roża ta’ Lima u lil Sant’ Anjeże ta’ Montepulciano.

Minħabba li din il-knisja sservi lill-Ordinarju Militari ftit li xejn tkun miftuħa. Ħasra. Insomma Ruma hemm  bosta knejjes li messithom din ix-xorti jew waħda agħar. Illum xtaqt naqsam magħkom da nit-tagħrif għax naf li bosta Maltin iżuru Ruma u forsi jekk wieħed jinzerta f’dik l-akwata u jara din il-knisja miftuħa tajjeb jittawwal waħda ġewwa. Jekk xejn jara kapolavur ta’ artist Malti bħalna.

Fr Reno Muscat

 Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 13 ta' Awwissu 2022