Il-Liżar ta’ Kristu

 Dokumentarju xjentifiku ġdid dwar din ir-relikwija

Bla dubju ta’ xejn, waħda mill-egħeżeż relikwiji li għandha l-Knisja Kattolika huwa l-liżar li fih huwa maħsub li kien imkeffen Sidna Ġesù Kristu. Dan jinsab fil-katidral ta’ Turin, l-Italja u miegħu hemm marbuta storja twila, interessanti u misterjuża.

Sa issa

Fl-1988, testijiet  tal-karbonju biex jistabbilixxu l-qedem tal-kefen ta’ Turin ikkonkludew kien falzu li kien ta’ xi 700 sena qabel. Ħamsa u tletin sena wara, ix-xjenza tas-seklu XXI qed tindika konklużjoni differenti. It-testijiet tal-karbonju li kienu saru mill-British Museum u l-Università ta’ Oxford minn dakinhar ġew skreditati. Dak iż-żmien, għal raġunijiet li ma ġewx spjegati, ir-riċerkaturi kienu analizzaw biss kampjun żgħir tal-fibra meħud minn xifer tal-liżar li ġie f’kuntatt man-nar fl-1532 u kien ġie mraqqa mis-sorijiet Klarissi li kienu wkoll użaw xi żebgħa tal-ħwejjeġ.

Sadanittant, eżamijiet xjentifiċi dejjem aktar sofistikati tad-drapp, it-tbajja’ tad-demm, u x-xbieha tridimensjonali perfett tagħha qed joħorġu evidenza dejjem akbar li l-liżar ta’ Turin inħoloq fl-ewwel seklu minn “avveniment nukleari” li ma jistax jerġa’ jsir mit-teknoloġija tal-lum.

Dokumentarju

Il-produttur tal-films Robert Orlando jidħol fin-nofs tad-dibattitu dwar l-oriġini u l-awtentiċità ta’ da nil-liżar  b’dokumentarju ġdid, “The Shroud: Face to Face”, li f’Novembru 2023 beda jintwera. Orlando, li kiteb ktieb bl-istess isem, jifforma s-suġġett tiegħu bħala investigazzjoni kontemporanja ta’ “kriminalità vera”, billi juża xeni u effetti viżwali jagħtu lill-film atmosfera artistika.

Il-film fih intervisti ma’ esperti miż-żewġ naħat tad-dibattitu, inkluż l-istoriku Amerikan u professur tas-Seminarju Teoloġiku ta’ Princeton, Dale Allison, Cheryl White, mill-Assoċjazzjoni għall-Edukazzjoni u Riċerka tal-Liżar ta’ Turin, u Mark Goodacre, direttur tat-televiżjoni, studjuż tat-Testment il-Ġdid, u professur f’id-Dipartiment tar-Reliġjon ta' Duke University. Patri Andrew Dalton, LC, STD, professur tat-teoloġija fl-Università Pontifiċja Regina Apostolorum f’Ruma, li kiteb id-daħla għall-ktieb ta’ Orlando, jidher ukoll fil-film, kif jidher ukoll Patri Robert J. Spitzer, SJ, l-istudjuż Ġiżwita, awtur u l-mistieden popolari tat-televiżjoni EWTN.

Lejn tmiem Lulju, Spitzer ingħaqad ma’ Orlando għal viżjoni qasira ta’ 15-il minuta tal-film. Din il-viżjoni kienet segwita minn sessjoni ta’ mistoqsijiet u tweġibiet waqt il-konferenza annwali tas-sajf tan-Napa Institute f’Napa, California.

Dwar il-film Spitzer qal: “Hu aktar minn dokumentarju fis-sens li jinvolvi kollox: is-sens estetiku, l-eċċitament tal-investigazzjoni, il-multimedja, is-sensi kollha.” Spitzer jittama li x-xogħol ta’ Orlando jintroduċi l-Liżar ta’ Turin għal “udjenza ġdida” li x’aktarx li ma jżurux mużew ta’ din ir-relikwija u lanqas jaqra xi ktieb dwar is-suġġett. Huwa qal ukoll li jaħseb li dan huwa l-mod biex joħroġ il-messaġġ sewwa u b'mod konvinċenti li ma jġiegħelx lin-nies jieħdu deċiżjoni għalihom infushom bla ma jkunu jafu s-sewwa kollha.

Orlando, il-produttur tal-film, qal li l-proċess investigattiv tal-film jarrah ukoll bħala parti minn tfittxija aktar personali għal tweġibiet għall-“mistoqsijiet kbar” tal-ħajja.

Relikwa tal-Qawmien?

L-iskoperti xjentifiċi reċenti diskussi fil-film jinkludu s-sejba li r-raġel ta’ fuq il-liżar sofra ġrieħi f’rasu li kienu kkawżati minn “elmu” ta’ xewk, xi ħaġa li falsifikatur medjevali mhux probabbli li jimmaġina, peress li l-Evanġelji jirreferu biss għal “kuruna ta’ xewk” u qatt ma jsemmu elmu.

Minbarra dan, l-ispalla tal-lemin tar-raġel hija aktar baxxa minn dik tax-xellug, ħaġa li Spitzer jgħid li hija kawża ta’ dislokazzjoni tal-ispalla, probabbli kkawżata minn waqgħa. Dan jispjega għala s-suldati Rumani kienu ġiegħlu lil xi ħadd li kien jinsab fil-qrib, li nzerta Xmun taʼ Ċirene, biex jgħin lil Ġesù fil-ġarr tas-salib.

Sejba oħra konvinċenti hija li l-biċċa l-kbira tal-fossili tal-polline ta’ fjuri jew ħxejjex li tħallew fuq il-liżar huma ġejjin mit-Tramuntana tal-Lhudija, mhux minn Franza jew minn postijiet oħra fejn hu magħruf li d-drapp kien matul dawn l-aħħar 700 sena. Spitzer jikkonkludi li dan kollu juri l-qedem ta’ dan il-kefen.

Ibbażat fuq ir-riċerka tiegħu matul is-snin, Spitzer huwa konvint mill-awtentiċità tal-Liżar ta’ Kristu. Huwa joqgħod għat-teorija li “deġenerazzjoni nukleari spontanja f’temperatura baxxa” taʼ kull ċellula fil-ġisem tar-raġel imsallab ħolqot radjazzjoni intensa li ħalliet warajha evidenza fiżika tal-Qawmien.

Imma veru?

Il-mistoqsija tibqa’ dejjem: “Imma dan huwa veru l-liżar li fih tkeffen Ġesù?” Il-fidi tagħna ma għandhiex tkun ibbażata fuq affarijiet li naraw b’għajnejna jew immissu b’idejna. Dawn jistgħu biss jgħinuna fil-fidi tagħna imma qatt ma għandhom ikunu l-bażi tat-twemmin. Niftakru dejjem x’kien qal il-kittieb u l-ekonomista Stuard Chase: “Għal dawk li jemmnu, m’hemmx bżonn ta’ prova. Għal dawk li ma jemmnux, l-ebda prova mhi biżżejjed."

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 4 ta' Novembru 2023

IL-LIŻAR TA' TURIN

 

Nemmen li lkoll xi darba jew oħra smajna bil-liżar li jinsab ġewwa l-belt ta’ Turin li jingħad li huwa l-istess liżar li Ġużeppi minn Arimatea keffen il-ġisem ta’ Kristu mejjet fih. Mhux kulħadd jaqbel ma’ dan. Dan in-nuqqas ta’ qbil mhux xi ħaġa tal-lum imma kien argument ta’ dibattitu u kontroversji matul is-snin. Dawn il-kontroversji kienu jqumu l-aktar minħabba l-fatt li relikwi simili għal dan ta’ Turin kienu jinstabu  f’postijiet oħra imma dak ta’ Turin kien l-aktar wieħed famuż.

Storja

Id-dokumentazjoni li titratta dan il-liżar tista’ titqies awtentika biss min-nofs is-seklu XIV ‘l quddiem, Madanakollu it-tiftix storiku, xjentifiku, ikonografiku u arkeologiku jgħinna nibnu l-istorja ta’ dan il-liżar kemm jista’ jkun korretta. Fis-sena 544 fil-belt ta’ Edessa, li llum hija Urfa fit-Turkija, kienet tinstab immagini straordinarja “mhux magħmula bl-idejn”. Bosta esperti jqisu li din id-deskrizzjoni tirreferi għall-liżar. Tajjeb ngħidu li f’dak iż-żmien il-liżar kien mitwi b’mod li l-wiċċ biss kien jidher. Fis-sena 944 din ix-xbieha kienet meħuda Kostantinopoli, fejn għall-ewwel darba nsibu riferenzi għall-liżar li fih tkeffen Kristu. Fl-1204 il-kavallier Robert de Clari kiteb li fl-assedju ta’ Kostantinopoli sparixxiet mill-belt sakemm fl-1353 dan il-liżar instab ġewwa Lirey, fi Franza, għand Geoffrey de Charny. Sewwasew mitt sena wara, Margaret de Charney ċediet din ir-relikwa lid-Duka Luwigi I ta’ Savoia, li huwa żamm f’Chambéry. Fl-1506 il-Papa Ġulju II awtorizza l-venrazzjoni tal-liżar. Kien l-4 ta’ Diċembru, 1531 meta nar qawwi ħakem il-kappella ta’ Chambéry, propju fejn kien jinsab il-liżar, magħluq f’ kaxxa tal-fidda. In-nar tant kien qawwi li dewweb  xi ftit mill-fidda tal-kaxxa, tant li taqtira fidda waqgħet fuq il-liżar, li kien mitwi, u taqbitu. Sentejn wara s-sorijiet tal-istess belt raqqgħu it-toqob li din it-taqtira fidda kienet għamlet fil-liżar.

Kien Emanuele Filiberto ta’ Savoia li ħa l-liżar minn Franza għall-Italja, propjament f’Turin fl-1578. Fl-1694 il-liżar kien imqiegħed fil-kappella tal-palazz irjali. Kien fl-1898 li nġibed l-ewwel ritratt tal-liżar minn Secondo Pia u fl-1973 deher għall-ewwel darba fuq it-televiżjoni. L-istudji xjentifiċi baqgħu dejjem għaddejjin u fl-1988 ittieħdet parti mil-liżar għal aktar stħarriġ fuqu.

F’April, 1997 il-kappella tal-liżar inħakkmet min-nirien qawwija. Il-pumpiera ta’ Turin irnexxielhom isalvaw il-liżar min-nirien u jumejn wara il-kummissjoni responsabbli mill-liżar iddikjarat li l-ebda ħsara ma kienet saritlu.

Prorjetà

Minkejja li l-liżar jinstab f’ Turin, il-propjetà tiegħu hija tas-Santa Sede u huwa l-Papa li jiddeċiedi meta din ir-relikwa tkun għall-wiri. F’għeluq il-mitt sena minn l-ewwel ritratt tiegħu, jiġifieri fl-1998 saret espożizjoni u sentejn wara il-Papa Ġwanni Pawlu II iddeċieda li jerġa’ jkun espost sabiex ikun parti miċ-ċelebrazzjoni tal-Ġublew il-Kbir. Fl-2002 sar xogħol ta’ restawr fuq il-liżar. L-irqajja li kienu saru mis-sorijiet fl-1534 tneħħew u saret speċi ta’ nforra fuq wara tal-liżar.

Il-Liżar

Il-liżar huwa twil 4.2 metri b’ 1.3 wisgħa. In-nisġa tiegħu fiha għamla tax-xewket il-ħuta, nisġa popolari Palestinjana ta’ madwar elfejn sena ilu. Kif għidna aktar qabel kien fl-1898 li dan il-liżar kien iffotografat. Fil-proċess tal-iżviluppar ta’ dan ir-ritratt instab li n-negattiva turi sewwa l-persuna li kienet imkeffna fil-liżar. Jiġifieri n-negattiva turi r-ritratt u l-liżar jidher bħala negattiva. Fin-negattiva dehret sew il-figura ta’ raġel.

Fil-liżar insibu erba’ tbajja differenti : żewġ linji dritti it-tul kollu tal-liżar u 29 toqba magħmulin mit-taqtira fidda li waqgħet fuqu. Jinstabu wkoll marki tal-ilma li ntuża biex jintefa n-nar. Marka oħra hija x-xbieha umana, minn quddiem u minn wara, il-bniedem jidher mimdud għat-tul tal-liżar. Hawn l-effetti huma differenti. Il-moħħ, l-imnieħer, il-ġeddum u s-sider jidhru aktar skuri, filwaqt li partijiet oħra huma aktar ċari. It-tul tal-persuna huwa ta’ madwar 170 ċentimetru. L-aħħar forma ta’ tbajja huma dawk tad-demm, bħal dawk ta’ fuq ir-ras, l-għonq, il-polz, ir-riġlejn u l-kustat. Hawn it-tbajja huma ta’ kulur differenti mill-bqija, huma aktarx ħamranin. Minn studji li saru instab li dawn huma tassew tbajja tad-demm.

Studji

L-istudji xjentifiċi li saru fuq dan il-liżar taw dawn ir-riżultati:

Il-liżar m'huwiex impitter. Ma jistax ikun li dan sar minn xi persuna għax l-effett tan-negattiva tar-ritratt kien diġa' jinstab fuqu mijiet ta’ snin qabel kienet ivvintata l-fotografija. It-tbajja saru minn ġisem uman mejjet, imma l-ebda traċċa ta’ dekomposizjoni ma tinstab, dan iffisser li l-ġisem mejjet ma damx wisq imkeffen. It-toqob tal-imsiemer f’idejn ma jinstabux fil-pala tal-id imma fil-polz. L-eżamijiet li saru fuq il-liżar jindikaw li fuqu hemm traċċi ta’ demm uman. Analiżi moderna sabet li r-ritratti tal-liżar fihom infushom huma tri-dimensjonali, ħaġa li ma tinstabx f’pittura jew ritratti oħrajn. Eżamijiet oħra sabu trab ta’ ħxejjex u fjurili jikbru jew kienu jikbru fil-Palestina żmien twil ilu.

Il-mistoqsija tibqa’! Il-liżar ta’ Turin huwa awtentiku? Żgur li mhux ha nkun jiena li nagħti din it-twegiba.

 

Fr. Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon 26 ta' Marzu 2022

Il-liżar tal-kefen ta’ Kristu

It-tieni parti

Il-ġimgħa l-oħra tajna ħarsa ħafifa dwar l-istorja tal-liżar hekk imsejjaħ ta’ Kristu li jinsab ġewwa Turin, Illum sejrin inkomplu naraw xi tagħrif interessanti ieħor dwar dini r-relikwa.

Għall-wiri

2015 Papa Franġisku quddiem il-Liżar ta' Kristu

Minkejja li l-liżar jinstab f’Turin, il-propjetà tiegħu hija tas-Santa Sede u huwa l-Papa li jiddeċiedi meta din ir-relikwa tkun għall-wiri. F’għeluq il-mitt sena minn l-ewwel ritratt tiegħu, jiġifieri fl-1998 saret espożizzjoni u sentejn wara l-Papa Ġwanni Pawlu II ddeċieda li jerġa’ jkun espost sabiex ikun parti miċ-ċelebrazzjoni tal-Ġublew il-Kbir. Fl-2002 sar xogħol ta’ restawr fuq il-liżar. L-irqajja li kienu saru mis-sorijiet fl-1534 tneħħew u saret speċi ta’ nforra fuq wara tal-liżar. Fl-2010 il-liżar kien espost għall-ewwel darba fit-tielet millenju. Ħames snin wara reġa’ kien għall-wiri. Din is-sena intqal li sejjer jerġa’ jkun għall-wiri billi f’Turin sejra ssir laqgħa internazzjonali taż-żgħażagħ organizzata mill-Komunità ta’ Taize. Dwar dan għadna rridu nkunu nafu sewwa x’ser jiġri. Hemm ukoll il-possibilità li fil-2025 jerġa’ jkun espost għall-ġublew li jkun imfakakr dik is-sena.

Qies u materjal

Il-liżar huwa twil 4.2 metri b’metru punt tlieta wisgħa. In-nisġa tiegħu fiha għamla tax-xewket il-ħuta, nisġa popolari Palestinjana ta’ madwar elfejn sena ilu. Kien fl-1898 li dan il-liżar kien iffotografat mill-avukat Secondo Pia, mill-belt qrib Turin, Asti. Fil-proċess tal-iżviluppar ta’ dan ir-ritratt instab li n-negattiva turi sewwa l-persuna li kienet imkeffna fil-liżar. Jiġifieri n-negattiva turi r-ritratt u l-liżar jidher bħala negattiva (ma nafx jekk fhimtux eżatt!!) Fin-negattiva dehret sew il-figura ta’ raġel.

Fil-liżar insibu erba’ traċċi, jew marki jew tbajja differenti : żewġ linji dritti t-tul kollu tal-liżar u 29 toqba magħmulin mit-taqtira fidda li waqgħet fuqu fl-1532. Jinsabu wkoll marki tal-ilma li ntuża biex jintefa l-istess nar. Marka oħra hija x-xbieha umana, minn quddiem u minn wara, il-bniedem jidher mimdud għat-tul tal-liżar. Hawn l-effetti huma differenti. Il-moħħ, l-imnieħer, il-ġeddum u s-sider jidhru aktar skuri, filwaqt li partijiet oħra huma aktar ċari. It-tul tal-persuna huwa ta’ madwar 180 ċentimetru. L-aħħar forma ta’ tbajja huma dawk tad-demm, bħal dawk ta’ fuq ir-ras, l-għonq, il-polz, ir-riġlejn u l-kustat. Hawn it-tbajja huma ta’ kulur differenti mill-bqija, huma aktarx ħamranin. Minn studji li saru nstab li dawn huma tassew tbajja tad-demm.

Riżultati tal-eżamijiet

L-istudji xjentifiċi li saru fuq dan il-liżar dawn l-aħħar mitt sena taw dawn ir-riżultati:

Il-liżar m'huwiex impitter. Ma jistax ikun li dan sar minn xi persuna għax l-effett tan-negattiva tar-ritratt kien diġa' jinstab fuqu mijiet ta’ snin qabel kienet ivvintata l-fotografija. It-tbajja saru minn ġisem uman mejjet, imma l-ebda traċċa ta’ dekomposizjoni ma tinstab, dan iffisser li l-ġisem mejjet ma damx wisq imkeffen, lanqas biss iż-żmien li l-ġisem jibda jiddekomponi. It-toqob tal-imsiemer fl-idejn ma jinstabux fil-pala tal-id imma fil-polz. Kuntrarjament għal dak li naraw fl-arti, it-tislib kien isir billi jissammru msiemer fil-polz għax il-pala tal-id ma tiflaħx il-piż tal-ġisem. Kieku dan il-liżar kien xogħol ta’ pittur, żgur li t-toqob tal-imsiemer kienu jsiru fil-pala tal-id kif dejjem saru fl-arti. L-idejn juru biss erbat iswaba. Dan għaliex meta l-musmar jgħaddi mill-polz, is-subgħa l-kbir jingħalaq. Id-demm u l-ilma (serum) li jinstabu fil-parti tal-kustat huma tassew magħmulin minn ferita wara l-mewt tal-imsallab. Dan jaqbel perfettament ma’ dak li nsibu fl-Evanġelju skont San Ġwann li suldat nifidlu ġenbu b’lanza. L-eżamijiet li saru fuq il-liżar jindikaw li fuqu hemm traċċi ta’ demm uman. Analiżi moderna sabet li r-ritratti tal-liżar fihom infushom huma tri-dimensjonali, ħaġa li ma tinstabx f’pittura jew ritratti oħrajn. Id-dettall tri-dimensjonali jgħina naraw detallji li ma narawhomx jekk mhux b’dan il-mod. Eżamijiet oħra sabu fin-nisġa tal-liżar, trab ta’ ħxejjex u fjuri (pollen) li jikbru jew kienu jikbru fil-Palestina jew fil-lvant nofsani żmien twil ilu.

Favur u kontra

Minkejja dan kollu hemm oħrajn li jsostnu li dan il-liżar huwa impitter u huwa xogħol tas-seklu XV. Il carbon dating ma tantx jista’ jagħti dawl ċar minħabba li fin-nar tal-1532 kien twaddab bosta ilma sabiex jintefa u l-fatt li l-liżar kien ixxarrab sew jista’ jtellef lix-xjenzati. Il-bdil fil-kulur ukoll joħloq problema. Jekk kittieba tas-seklu XV isostnu li x-xbieha kienet hekk ħajja li d-demm kien jidher kważi frisk, kif allura fi ħmistax-il seklu r-relikwa baqgħet kważi dejjem l-istess, minkejja l-vjaġġi li għamlet u l-bidla fil-klima u f’ dawn l-aħħar ħames mitt sena x-xbieha saret kważi inviżibbli?

Il-mistoqsija mhux faċli li tiġi mwieġba! Il-liżar ta’ Kristu f’ Turin huwa awtentiku? Żgur li mhux ha nkun jiena li nagħti din it-twegiba, imma il-ħsieb personali tiegħi huwa dan: Kemm-il darba dan il-liżar huwa l-istess wieħed li fih kien imkeffen Ġesu, huwa ħaġa għażiża u qaddisa għal kull Nisrani. Mill-banda l-oħra jekk dan huwa xogħol ta’ xi artist, li jekk inhu hekk kellu jkun tassew artist tajjeb, żġur ma sarx b’qerq imma sar biex iressaq lill-poplu lejn id-devozzjoni tal-kefen ta’ Kristu.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 4 ta' April 2020

Il-liżar tal-kefen ta’ Kristu

L-ewwel parti

Fl-erba’ Evanġelji nsibu r-rakkont tal-passjoni, il-mewt u d-difna ta’ Ġesù u b’xi mod jew ieħor insibu wkoll imsemmi l-kefen, il-liżar jew il-faxex li fih jew fihom kien imkeffen Kristu. Araw sewwa x’jgħidlu dawn l-Evanġelji

Ġużeppi ħa l-ġisem u keffnu f’liżar nadif [San Mattew 27. 59]

Dan (Ġużeppi) xtara liżar tal-għażel, niżżel lil Ġesù mis-salib, keffnu fil-liżar u qiegħdu f'qabar imħaffer fil-blat; imbagħad gerbeb ġebla fid-daħla tal-qabar. [San Mark 15:46] 

(Ġużeppi) niżżlu mis-salib, keffnu f'liżar, u qiegħdu f'qabar maqtugħ fil-blat, li fih kien għadu ma tqiegħed ħadd. [San Luqa 23:53] 

Dawn it-tnejn (Ġużeppi minn Arimatija u Nikodemu) ħadu l-ġisem ta' Ġesù u kebbewh bil-faxex tal-għażel bil-fwejjaħ, kif soltu jagħmlu l-Lhud qabel id-difna. [San Ġwann 19:40]

Kemm-il darba smajniehom dawn is-siltiet mill-Evanġelji l-aktar fil-jiem tal-Ġimgħa Mqaddsa. Il-ħsieb tiegħi llum huwa dwar dak il-liżar jew aħjar il-kefen li jissemma f’dawn is-siltiet tal-Evanġelji. Mhux l-intenzjoni tiegħi li nidħol f’dak li jirrigwarda l-fidi, min isegwi l-artikli tiegħi jaf li dawn ikunu ta’ xejra kulturali jew informattiva u mhux ta’ laqta reliġjuża, biss ngħid mill-ewwel li jekk bniedem jemmen jew ma jemminx li dan il-liżar huwa tabiħaqq il-liżar li fih tkeffen Ġesù Kristu, la jnaqqas u lanqas iżid il-fidi ta’ dak li jkun. Naħseb indunajtu li ser nikteb dwar il-kefen li jinsab fil-katidral ta’ Turin fl-Italja. Dan huwa biss relikwa, tassew relikwa mill-aktar għażiża għall-Knisja iżda bl-ebda mod ma jorbot lil ħadd jemme li huwa awtentiku. Iżda tajjeb inkunu jafu xi ħaġa dwaru.

Nemmen li lkoll xi darba jew oħra smajna bil-liżar li jinsab ġewwa l-belt ta’ Turin li jingħad li huwa l-istess liżar li Ġużeppi minn Arimatea keffen il-ġisem ta’ Kristu mejjet fih. Mhux kulħadd jaqbel ma’ dan. Dan in-nuqqas ta’ qbil mhux xi ħaġa tal-lum imma kien argument ta’ dibattitu u kontroversji matul is-snin. Dawn il-kontroversji kienu jqumu l-aktar minħabba l-fatt li relikwi simili għal dan ta’ Turin kienu jinstabu  fost oħrajn f’Besançon u Cadouin fi Franza kif ukoll f’Xabregas fil-Portugall. Hu x’inhu,  jibqa’ l-fatt li l-liżar ta’ Turin dejjem kien l-aktar wieħed famuż.

Ftit storja

Id-dokumentazzjoni li titratta dan il-liżar tista’ titqies awtentika biss min-nofs is-seklu XIV ‘l quddiem, madanakollu t-tiftix storiku, xjentifiku, ikonografiku u arkeologiku jgħinna nibnu l-istorja ta’ dan il-liżar kemm jista’ jkun korretta. Fis-sena 544 fil-belt ta’ Edessa, li llum hija magħrufa bħala Urfa jew Şanlıurfa fix-Xlokk tat-Turkija, kienet tinsab xbieha straordinarja “mhux magħmula bl-idejn”. Bosta esperti jqisu li din id-deskrizzjoni tirreferi għall-liżar. Tajjeb ngħidu li f’dak iż-żmien il-liżar li qed insemmu kien mitwi b’mod li l-wiċċ biss kien jidher. Fis-sena 944 din ix-xbieha kienet meħuda Kostantinopoli, fejn għall-ewwel darba nsibu riferenzi għal-liżar li fih tkeffen Kristu. Fl-1204 il-kavallier Robert de Clari kiteb li fl-assedju ta’ Kostantinopoli sparixxiet mill-belt sakemm fl-1353 dan il-liżar instab ġewwa Lirey, fi Franza, għand Geoffrey de Charny. Sewwa sew mitt sena wara, Margaret de Charney ċediet din ir-relikwa lid-Duka Luwigi I ta’ Savoia, li huwa żamm f’ Chambéry. Fl-1506 il-Papa Ġulju II ta l-awtgorità li tibda ssir il-venrazzjoni ta’ dan il-liżar. Kien l-4 ta’ Diċembru, 1531 meta nar qawwi ħakem il-kappella ta’ Chambéry, propju fejn kien jinsab il-liżar, magħluq f’kaxxa tal-fidda. In-nar tant kien qawwi li dewweb xi ftit mill-fidda tal-kaxxa, tant li taqtira fidda waqgħet fuq il-liżar li kien mitwi u taqbitu. Sentejn wara s-sorijiet tal-istess belt raqqgħu t-toqob li din it-taqtira fidda kienet għamlet fil-liżar.

Minn Franza għall-Italja

Kien Emanuele Filiberto ta’ Savoia li ħa l-liżar minn Franza għall-Italja, propjament f’Turin fl-1578. Fl-1694 il-liżar kien imqiegħed fil-kappella tal-palazz irjali ddisinjata mill-abbati Guarino Guarini. Kien fl-1898 li inġibed l-ewwel ritratt tal-liżar minn Secondo Pia u fl-1973, sewwasew fit-23 ta’ Novembru, deher għall-ewwel darba fuq it-televiżjoni. L-istudji xjentifiċi baqgħu dejjem għaddejjin u fl-1988 ittieħdet parti mil-liżar għal aktar stħarriġ fuqu.

Il-kappella li kien fiha kellha bżonn ta’ restawr u fl-24 ta’ Frar, 1993 il-liżar sab ruħu fuq l-altar maġġur tal-katidral ta’ Turin. Ftit qabel dan ir-restawr kien lest, bejn il-11 u t-12 ta’ April, 1997 il-kappella tal-liżar inħakkmet min-nirien qawwija. Il-pumpiera ta’ Turin irnexxielhom isalvaw il-liżar min-nirien u jumejn wara l-kummissjoni responsabbli mill-liżar iddikjarat li l-ebda ħsara ma kienet saritlu.

Din hija biss daħla dwar dak li wieħed jista’ jikteb fuq dini r-relikwa għażiża. Billi hemm ħafna x’wieħed iżid, jekk Alla jrid bħal-lum ġimgħa nkompli ngħid xi ħaġa fuq dan il-kefen interessanti.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 28 ta' Marzu 2020