Sib il-ħin

Sib il-ħin biex taħseb, sib il-ħin biex titlob, sib il-ħin biex tidħaq għax dan huwa l-għajn tal-qawwa, huwa l-akbar qawwa fid-dinja, huwa l-mużika tar-ruħ.

Sib ħin għal-logħob, sib il-ħin biex tħobb u biex tkun maħbub, sib il-ħin biex tagħti. Dan huwa s-sigriet ta’ żgħożija eterna, huwa privileġġ mogħti mingħand Alla. Il-jum huwa qasir wisq biex inkunu egoisti.

Sib ħin biex taqra, sib ħin li tkun ħabib, sib ħin biex taħdem. Dan huwa l-qawwa tal-għerf, dan huwa t-triq tal-hena, dan huwa l-prezz tas-suċċess.

Sib ħin biex tagħmel karità għax din hija ċ-ċavetta tal-ġenna.

Din il-kitba ta’ hawn fuq ma hijiex tiegħi imma hija ta’ Santa Tereża ta’ Kalkutta jew kif għadna nafuha Madre Tereża. Il-kitba instabet miktuba fuq ħajt f’dar li din il-qaddisa kienet waqqfet għaż-żgħażagħ ġewwa Kalkutta l-Indja.

Ħadd ma għandu ħin

Illum sirna ngħixu fi żmien fejn kulħadd huwa mgħaġġel, ħadd ma għandu ħin għal ħadd u għal xejn. Sa mill-ewwel ftit snin ta’ ħajjet il-bniedem il-ħin sar ħaġa skarsa ħafna. L-ommijiet illum jaħdmu barra mid-dar u għalhekk ftit li xejn fadlilhom ħin għal uliedhom. Post l-omm ħaditu n-nanna, imma ma ndumux wisq ma jkollna sitwazzjoni fejn in-nanniet kollha jkunu jaħdmu wkoll. Inħolqu ċ-ċentri li jieħdu ħsieb it-tfal għaliex din il-problema teżisti digà u żgur li se tkompli tikber.

Ħalli nagħmel paretensi li fl-aħħar mill-aħħar ukoll għandha x’taqsam mal-ħin.  Qabel il-mara kienet tiżżewweġ u aktarx iva milli le kienet tibqa’ d-dar. Mara tad-dar ma jfissirx li ma taħdimx, anzi! Illum mara li tibqa’ d-dar donnha ma għandiex karriera. Personalment naħseb li x-xogħol ta’ omm u ta’ mara tad-dar huwa l-aqwa karriera. Biss mill-banda l-oħra lanqas inlum lil dawk in-nisa li baqgħu jistudjaw forsi sa tletin sena biex ġabu xi Masters u mbagħad ikollhom jabbandunaw kollox, dawk is-snin ta’ studju, ta’ eżamijiet u ta’ tertieq il-qalb. Mhux lakemm taqta’ linja f’każi bħal dawn!

Ħtija ta’ dan in-nuqqas ta’ ħin qed jiġu affettwati wkoll l-anzjani. Qabel, l-ulied kienu jieħdu ħsieb il-ġenituri xjuħ. Illum ħadd ma fadallu ħin għal ħadd u għalhekk bdew jinfetħu d-djar tal-anzjani. Qabel kien jeżisiti l-isptar San Vinċenz bejn il-Marsa u Ħal Luqa għax-xjuħ li ma jkollhomx familja, dak li kien jissejjaħ l-Ingieret u wara Ħas-Serħ. Ma’ dan l-isptar kien hawn xi djar tas-sorijiet li kienu jżommu xi xjuħ fihom. Illum djar tal-anzjani nsibu mxerdin ma’ kullimkien. Bilfors, illum ħadd ma fadallu ħin għal xejn.

Li kitbet Santa Tereża

Il-vrus li bdejna bihom jagħmlu sens illum aktar minn meta nkitbu u għoxrin sena oħra jagħmlu sens aktar mil-lum għax kull ma jmur il-ħin aktar qed isirilna rarità. Imma ħin biex taħseb titlob u tidħaq tista’ ssibu anke waqt li tkun qed tagħmel xi ħaġa oħra. Tabilħaqq li kultant trid tieqaf biex taħseb imma mhux dejjem. L-istess għat talb, tista’ toffri l-ħidma li tkun qed tagħmel bħala talba. Rigward id-daħq mhux dejjem possibbli ssieħbu ma’ attività oħra, imma tajjeb li jinstab ftit ħin għad-daħq għax hawn dwejjaq biżżejjed fid-dinja u ftit daħq ma jagħmilx ħsara anzi skont Madre Tereża dan huwa l-mużika tar-ruħ.

Il-qaddisa tkompli tgħidlina nsibu ħin għal-logħob. Il-logħob ma huwiex ħala ta’ ħin imma huwa mogħdija ta’ żmien. Ħin għal delizju jew passatemp jgħin lill-bniedem jirrikera ruħu, jerġa’ jiġi maħluq – ri kreat! Li tħobb u li tkun maħbub ukoll huma ħwejjeġ importanti. Ma hemmx sitwazzjoni aqwa milli bniedem iħobb u jħossu maħbub. Il-bniedem maħluq biex iħobb u jkun maħbub. Hemm diversi tipi ta’ mħabba. Sfortunatament illum anke l-imħabba donnha nbiddlet u saret biss tirreferi għal imħabba karnali, imma l-imħabba mhux hekk biss. L-imħabba hija l-altruiżmu, jiġifieri l-kuntrarju tal-egoiżmu. Madre Terza tgħidilna li ma għandniex naħlu l-jum fl-egoiżmu. Issemmilna wkoll il-ħbiberija li timxi id f’id mal-imħabba.

Ix-xogħol jokkupalna parti kbira tal-jum. Aħna ngħidu li x-xogħol huwa salmura tal-ġisem, bħalma l-melħ tas-salmura kien jippreseva l-ikel hekk ix-xogħol iżomm lill-ġisem attiv. L-għass huwa l-għadu tal-ġisem. Il-qaddisa ta’ Kalkutta ssemmi wkoll il-qari, ħaġa li llum naqset ħafna. Qabel konna naqraw ħafna aktar mil-lum. Rumanz kien ikun fih mijiet ta’ paġni, illum jekk trid li ktieb jinqara tiktibx aktar minn mitt paġna. Għax ma fadlilniex ħin! Fl-aħħar hija tgħidilna nsibu ħin għall-karità. Nemmen li llum l-akbar karità hija li ssib ħin għal xi ħadd, li tagħti ftit attenzjoni li min għandu bżonnha. Din tista’ tkun l-akbar karità li nistgħu nagħmlu

Sibt ħin taqra dan li ktibt jien, sib ħin għalik ukoll!

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon 24 ta' Frar 2018

Luteru u t-Torri ta’ Bormla

Il-qari fost il-Maltin

Meta Martin Luteru qaleb il-Bibbja għall-Ġermaniż, u kienet ippubblikata fl-1522, kellha impatt kbir kemm fuq il-Knisja kif ukoll fuq l-ilsien u l-kultura Ġermaniża. Issa kull min kien jaf jaqra kien jista’ jkollu kopja tal-Bibbja u jaqraha bl-aktar mod sempliċi u jifhimha għax kienet miktuba bi kliem li kien juża kuljum. Kuntrarjament għal-Latin li ħlief il-kjreriċi ma kienux jifhmuh. Il-Konċilju ta’ Trento li sar wara l-firda tal-Luterani mill-Knisja ta’ Ruma (1545 – 1563) tkellem dwar il-ħsieb li jiġi intordott il-vernikular, l-ilsien tal-post, fil-liturġija. Il-problema kienet li issa n-nies ma kienux sejrin jagħmlu differenza bejn il-Knisja Luterana u l-Knisja Kattolika jekk it-tnejn jużaw l-istess lingwa fil-liturġija tagħhom. Għalhekk baqa’ kollox kif kien, kollox bil-Latin u kellhom jgħaddu 400 sena biex saret il-bidla l-kbira tal-Konċilju Vatikan II (1962 – 1965).

.

Il-pajjiżi Luterani kellhom il-Bibbja fid-djar tagħhom u bis-saħħa ta’ dan bosta tgħallmu jaqraw. Il-Knisja Kattolika żammet il-Latin imma l-poplu tar-rit Latin ma tgħallimx il-lingwa li biha kienet issir il-liturġija. Min jaf kemm taħwid u ereżijiet intqalu bla ma ħadd induna. U min qalhom ma kellu l-ebda tort għax la ma kienx qiegħed jifhem ma tistax tlumu li jħawwad. Niftakar lill-bużnanna tiegħi wara r-rużarju tgħid il-litanija tal-Madonna bil-Latin. Ta’ tifel żgħir qatt ma stajt nifhem x’ kellu x’ jaqsam it-torri ta’ Bormla mal-litanija u t-talb l-ieħor li kienet tgħid. Kbirt u ndunajt waħdi li mhux ‘Torri ta’ Bormla’ riedet tgħid il-bużnanna imma ‘Turris Eburnea’ li tfisser ‘Torri tal-Avorju’. Imma l-bużnanna, u dawk kollha li kienu jgħidu bħalha, fejn kienu jafu msieken? Din waħda biss, min jaf kemm hemm oħrajn!

Dan l-aħħar qrajt li minn stħarriġ li sar dwar il-qari, fost 45 pajjiż, Malta ġiet il-35 post. Ma tanx huwa awgurju sabiħ. Ghad li m’aħniex fil-qiegħ nett xorta ta’ min jinkwieta. Pajjiż li ma jaqrax jinqata’ mir-realtà, ma jkunx jaf x’qiegħed jiġri la madwaru u inqas w inqas lil hinn minnu. Barra minn hekk, poplu li ma jħarriġx l-ilsien tiegħu jitilfu. Biżżejjed tara kummenti ta’ bosta Maltin li jiktbu fuq social network. Grammatika ma teżistix, l-għajn tilfet postha, akka saret ħaġa tal-imgħoddi u l-ie ndaħħluha meta niftakru fiha. Dan kollu juri nuqqas ta’ qari, nuqqas ta’ taħriġ. M’iniex ngħid li kulħadd għandu jkun kittieb tal-Malti perfett, imma tal-anqas kulħadd għandu jkollu il-bażi. Tassew li xi kliem fl-ilsien tagħna mhux faċli tiftakar kif jinkiteb għax ikun fih l-għajn jew l-akka. Imma naraw żbalji redikoli li jistgħu jiġu evitati bi ftit aktar attenzjoni. Araw il-bosta posters li jitwaħħlu fil-knejjes Maltin. Parti kbira minnhom ikunu mimlijin żbalji.

Jekk in-natura tagħna ma tgħiniex biex naqraw, nemmen li lanqas għandna l-meżżi meħtieġa biex nirbħu dan in-nuqqas. Id-dar ta’ ommi niftakar kien hemm żewġ kotba jisimgħhom ‘Ġabra ta’ Ward’. Dawn kienu il-kotba li fuqhom kienu jistudjaw il-Malti ommi u missieri meta kienu għadhom tfal tal-iskola. Kont nitgħaxxaq naqra xi ħaġa minnhon, u nistqarr li jekk jiġu f’ idejja issa ma niddejjaq xejn nerġa’ naqra xi ħaġa minnhom. Qrajtha kemm-il darba ‘Ir-rebħa ta’ Pupull’. Ġaħan kont narah simpatiku minkejja li qatel il-flieles ta’ ommu u għadni nimmaġinah sal-lum jiġbed i-bieb tar-remissa ta’ ommu warajh mid-dar sal-knisja. Naqrahom kemm naqrahom ma kont nixba qatt u kont kull darba donni nistenna tmiem ġdid minkejja li l-istorja kont inkun nafha. Min studja fuq il-kotba ‘Ġabra ta’ Ward’ jew min bħali qrahom jaf xi rrid ngħid. Min qatt ma sema’ bihom ikolli ngħid li tilef biċċa mill-folklor ta’ pajjiżna.

Illum kemm qegħdin insibu materjal li nieħdu gost naqrawh? Tassew li l-ħin liberu naqas u għalhekk naqas il-ħin li fih nistgħu naqraw. Il-mezzi ta’ komunikazzjoni komplew serqulna mill-ħin ħieles tagħna b’ detriment li spiċċajna ma naqraw xejn. Imma kemm taqbilħaqq għandna kotba ta’ mogħdija taż-żmien? Fejn spiċċa Fra Mudest u kemm ilhom li mietu Kunċett u Marinton? Wenzu u Rożi għadhom jiġġieldu u l-Kappillan ma għadux fl-istess parroċċa? (Għall-benefiċċju ta’ min ma fehmx min huma dawn il-personaġġi ngħid li Fra Mudest huwa karattru maħluq minn Charles Casha, Kunċett u Marinton huma karattri maħluqin minn Trevor Zahra, Wenzu u Rozi kopja xiħa li kiteb il-praspar tagħha Ġorġ Zammit u l-Kappillan kien karattru maħluq minn Tusè Costa.) Dawn kienu kotba li konna naqraw fi ċkuniti. Illum ma nafx għadhomx jinqraw.

Tajjeb li wieħed jaħseb fuq dan il-punt. Tajjeb ukoll li min hu kompetenti jippromwovi l-kitbiet bil-Malti, imma liż-żgħar tagħna rridu nagħtuhom għodda li ma jiddejqux juzawha. Bħal Luteru, għax kien reliġjuż huwa ta l-għodda reliġjuża lin-nies ta’ pajjiżu, liema għodda dak i­ż-żmien kienet tintuża mill-poplu bl-akbar entużjażmu. Ta’ min jerġa’ jrawwem l-imħabba lejn il-qari tal-Malti għax jekk nibqgħu sejrin hekk it-torri ta’ Bormla ser jispiċċa agħar mit-torri ta’ Babel. Għodda għandna, trid biss lil min isinnha, ejjew insinnuha!

Fr Reno Muscat OP

In-Nazzjon 16 ta' Mejju 2013