Sigurtà

Nisimgħu bosta drabi l-kelma sigurtà. Sigurtà fuq il-post tax-xogħol, sigurtà fit-toroq tagħna, sigurtà fejn tinvesti flusek, sigurtà fil-familja, sigurtà ’l hemm u sigurtà ’l hawn. Fi kliem aktar sempliċi, is-sigurtà ma hija xejn għajr is-serħan il-moħħ, il-garanzija li wieħed jgħix bla nkwiet żejjed.

Sigurtà fil-pajjiż

Kull gvern huwa obbligat jieħu ħsieb is-sigurtà taċ-ċittadini tiegħu. Is-sigurtà nazzjonali għandha tkun priorità ta’ kull gvern li jeżisti fid-dinja, iżda sfortunatament dan mhux dejjem huwa l-każ.

Huwa għalhekk li l-gvern jipprovdi l-forza għaż-żamma tal-ordni. Huwa għalhekk li l-gvern jorganizza l-korp tal-pulizija u l-armata għaliex dawn huma l-għodda li jassiguraw is-sigurtà fil-pajjiż.

Kull ċittadin għandu dritt jgħix b’ moħħu mistriħ f’ daru u f’ kull parti ta’ art twelidu. Kull gvern huwa obbligat li jassigura dan is-serħan il-moħħ lil kull min jgħix f’ pajjiżu kif ukoll lil dawk li jżuru lil pajjiż.

Snin taċ-ċomb

Aldo Moro

Sfortunatament ġieli nisimgħu b’ każi fejn is-sigurtà f’ xi pajjiż donnha tgħib u ċ-ċittadin jibda jgħix fil-biża’. Biex ma mmorrux wisq bogħod insemmu biss is-snin hemm imsjeħin “taċ-ċomb” li għaddiet minnhom l-Italja. Is-snin sebgħin u l-bidu tas-snin tmenin tas-seklu li għadda xejn ma kienu snin ta’ sigurtà fil-pajjiż ġar tagħna. Xi wħud jemmnu li kollox beda qabel, sewwasew fis-sena 1969 meta sar attakk terroristiku ġewwa Milan, imsejjaħ l-istraġi ta’ Piazza Fontana fejn inqatlu 17-il ruħ u kienu feruti 88 oħra. Atti terroristiċi oħra seħħew fl-1970 f’ Gioia Tauro fejn mietu 6 u ndarbu 66, fl-1972 f’ Peteano fejn inqatlu 3 u 2 indarbu, fl-1973 sar  attakk ieħor ġewwa Milan din id-darba fil-Questura fejn tilfu ħajjithom 4 persuni filwaqt li 52 oħra kienu feruti. Fl-1974 sar attakk terroristiku ieħor fi Piazza della Loggia ġewwa Brescia fejn inqtlu 8 min-nies u 102 ġew midrubin. Aktar tard dik is-sena seħħet splużjoni fuq ferrovija li kienet sejra minn Ruma lejn Brennero. 12 spiċċaw bla ħajja u 105 feruti. Fl-1978 it-terrosrimu fl-Italja miss il-quċċata meta nħataf lil Aldo Moro u wara 55 jum inqatel. Forsi l-akbar straġi f’ dawn is-snin imdemmija saret fl-istazzjon tal-ferrovija ta’ Bologna  fl-1980 fejn inqatlu 85 ruħ u mitejn spiċċaw korruti.

 Kemm demm inxtered, kemm nuqqas ta’ serħan il-moħħ għaċ-ċittadini u kemm uġiegħ ta’ ras għall-mexxejja tal-pajjiż biex tinstab triq li terġa’ ġġib is-sigurtà fin-nazzjon. U dan li semmejt seħħ biss fl-Italja!

Madwar id-dinja llum

It-terroriżmu llum ma għadx għandu fruntiera. Qegħdin ngħixu f’ dinja li donnha ma fiha sigurtà mkien. Il-fatti mhux hekk. Minħabba attakki terroristiċi li seħħew f’ dawn l-aħħar snin is-sigurtà qegħda tiżdied kullimkien imma t-terrorist dejjem ifittex xi toqba minfejn jgħaddi.

Dawn l-aħħar ġimgħat rajt b’ għajnejja kemm żdiedet is-sigurtà f’ ċerti pajjiżi li huma aktar fil-mira tat-terroriżmu modern. Billi t-terroriżmu llum huwa mmirat lejn postijiet fejn ikun hemm il-folol, il-gvernijiet qegħdin attenti biex il-kontrolli jiżdiedu sewwa f’ postijiet biex ngħidu hekk, jaħarqu.

Sa ftit snin ilu biex tidħol fil-bażilika tal-Vatikan kont tgħaddi minn metal detector u tibqa’ għaddej. Illum qed isir skrutinju akbar u dak li kont tagħmel f’ ħames minuti illum għandu mnejn joħodlok sigħat. Biex dħalt il-Vatikan il-Ħadd waranofsinhar kelli nistenna madwar sagħtejn. Veru li kien hemm bosta pellegrini għax kien wasal tmien il-ġublew tal-ħniena, iżda l-ħin biex wieħed jgħaddi mill-miżuri tas-sigiurtà żdied ħafna. Erġajt mort wara tmiem il-ġublew u xorta l-ħin biex tidħol kien twil. L-istess nista’ ngħid għall-bażiliċi prinċipali ta’ Ruma, San Giovanni tal-Lateran, Santa Maria Maggiore u San Paolo fuori le mura qabel kont taqbad u tidħol, illum le, illum trid tgħaddi minn post ta’ sigurtà biex tidħol.

Lourdes

L-istess ħaġa nista’ ngħid għas-santwarju ta’ Lourdes fi Franza. Hawnhekk tassew li ma hemmx metal detector biex tidħol iżda innutajt li barra l-gradi ewlenin biex tidħol fl-akwata tas-santwarju hemm blokki kbar tal-konkrit u l-gradi ma jinfetħux kollha iżda nofshom biss. Żgur li dawn huma miżuri ta’ sigurtàli l-gvern Franċiż qed jieħu biex jipproteġi liċ-ċittadini u lil dawk li jżuru dan il-post.

Jalla ma jdumx ma jgħaddi dan iż-żmien ta’ tensjoni li qegħdin ngħixu bħalissa, sewwasew kif għaddew is-snin taċ-ċomb fl-Italja. Jalla nitgħallmu minn dan iż-żmien, jalla dawk li tilfu ħajjithom fl-atti terrorisitċi li seħħew fl-Ewropa dawn l-aħħar snin ma jkunux tilfuha għalxejn. Jalla s-sigurtà tibqa’ tikber u tiżdied biex kull ċittadin iħoss li jkun jista’ jgħix fis-sigurtà, ikun jista’ jivjaġġa u jiddeverti bla biża’. Nemmen li għad jiġi dan iż-żmien għax is-sewwa dejjem joħroġ rebbieħ fuq il-ħażin, imma l-prezz tar-rebħa tas-sewwa huwa għoli.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 29 ta' April 2017

Tmewwiġ

Qatt kontu ħdejn il-baħar u qbadtu xi ftit ċagħaq u bdejtu twaddbuh fil-baħar waħda waħda? Kull ċagħqa li tmiss mal-ilma toħloq ċirku li għall-ewwel ikun ċkejken iżda jibda jikber sakemm jintilef fl-immensità tal-ilma. Dan l-effett li jsir fuq wiċċ l-ilma, bl-Ingliż jissejjaħ ripple effect. Bil-Malti għal ripple effect ġieli smajna min jgħid ‘effett anċillari’, imma jien se nsejjaħlu tmewwiġ għaliex hija kelma ġejja minn mewġ u għalhekk kulħadd jifhimha. Tiskanta kif bosta atti milli jseħħu f’ ħajjitna jkollhom l-effett ta’ tmewwiġ. Anke l-aktar ħwejjeġ bażiċi u li nagħmluhom spiss, jista’ jkollhom effett ta’ tmewwiġ.

Tmewwiġ  tal-kura

Anke fil-kura tal-aktar mard komuni nistgħu nsibu effett ta’ tmewwiġ. Jekk bniedem jieħu daqxejn ta’ riħ hemm ċerti mediċinali li ma jkunx jista’ joħodhom jekk ikollu xi kundizjoni oħra bħal ngħidu aħna pressjoni għolja jew diabete. Minħabba l-kura li dak li jkun  jieħu għal xi marda ma jkunx jista’ jieħu mediċina għall-marda l-oħra. Dan huwa każ komuni ta’ ripple effect.

Tmewwiġ taż-żwieġ

Koppja ħabiba tiegħi bdiet tfissirli kemm tinbidel il-ħajja mill-għada ta’ qamar il-għasel. Il-ġuvni u x-xebba kienu jsibu kollox lest id-dar. Ommu tgħajjatlu filgħodu biex tavżah li sar il-ħin biex iqum u jitlaq għax-xogħol, jinżel fil-kċina u kien isib il-kafè lest fuq il-mejda u l-basket bl-ikel għax-xogħol imħejji biex jieħdu miegħu. Hi kienet tiġi lura mix-xogħol u ssib l-ikel qiegħed isir. Huma marru qamar il-għasel u kienu qishom żewġ prinċpijiet. Kulħadd iservihom, filgħodu kolazzjon fil-kamra, f’ nofsinhar pranzu babaw fir-ristorant tal-lukanda fejn kienu u filgħaxija xi ħaġa ħafifa li wkoll kienu jsibuha lesta. Mal-ewwel jum li daħlu f’ darhom bħala koppja miżżewġa ħajjithom inbidlet u nqalbet ta’ taħt fuq. Hu bedajagħmel l-iżverjalin biex iqum, anzi għal wieħed tnejn għax ma huwiex dilettant tal-qawmien kmieni. Hi x’ ħin bdiet tiġi lura d-dar mix-xogħol bdiet tlesti l-borma għal filgħaxija. Jekk huwa jibqa’ rieqed ser ikollu l-inkwiet fuq ix-xogħol. Jekk hi ma ssajjarx, żaqqha u żaqq żewġha kienu jibqgħu vojta. Mhux għax hu ma jgħatix daqqa t’ id, imma hija s-sultana tal-kċina. Dawn huma effetti jew tmewwiġ li jġib iż-żwieġ. Forsi lanqas naħsbu dwarhom imma hemm qegħdin u min jgħaddi minnhom jgħidlek li mhux dawn biss huma l-effetti post matrimonjali.

Ħaġa li ġġib bosta effetti ta’ tmewwiġ hija s-separazzjoni ta’ koppja. Għall-ewwel iċ-ċirku jkun ċkejken, l-effett bejn hu u hi. Imma ma jdumx ma jikber, jidħlu l-ulied, il-ġenituri tal-koppja, in-nanniet, l-aħwa, il-ħbieb u ftit ftit iċ-ċirku li tkun għamlet iċ-ċagħqa f’ wiċċ l-ilma issir mewġa. In-nanniet jibdew jieħdu post il-ġenituri, meta jkun possibli għaliex illum għandna nanniet li jaħdmu u ma jkunux jistgħu jagħmlu dan u f’ każi bħal dawn jidħlu xi zijiet, aħwa jew ħbieb. Min ftit jew min ħafna kull min jiġi mdaħħal fiċ-ċirku, fit-tmewwiġ li jinħoloq minn din is-sitwazzjoni, ibati.

Tmewwiġ tal-biża’

Il-biża huwa emozzjoni li lkoll kemm aħna xi darba kellna esperjenza tagħha. Hemm biża’ u biża’. Hemm il-biża’ li tbażża’ biss lil xi ħadd, hemm ukoll biża’ li taffettwa lil kulħadd. Illum qegħdin ngħixu f’ biża’ tat-tieni tip li semmejt. L-attakki terroristiċi ta’ Pariġi ma affettwawx biss lill-Pariġini imma ħolqu biża’ madwar id-dinja kollha, anke eluf ta’ kilometri bogħod minn fejn ġraw l-attakki. Il-ħtif tal-lukanda fil-Mali ġimgħa wara l-attakki ta’ Pariġi jaffettwa mhux biss dik il-lukanda jew dik il-belt jew dak il-pajjiż iżda ċ-ċirku huwa wisq akbar. Dawn l-atti għandhom effett ta’ tmewwiġ kbir ħafna li mhux lakemm issib fejn hu l-limiti.

Dawn l-effetti negattivi jistgħu jkunu moħbijin, imma hemm ikunu. Ħabib tiegħi li jgħix Ruma qalli li l-folla għall-Udjenza Ġenerali tal-Papa, nhar l-Erbgħa ta’ wara l-attakki ta’ Pariġi kienet iċken minn dik li tkun is-soltu. Dan huwa wieħed mill-effetti: in-nies tibża’ tmur fejn hemm il-folol għaliex hemmhekk ikun hemm aktar ċans ta’ xi attakk. Din il-ħaġa għandha effett akbar minn dak li jidher. Kemm vjaġġi ma sarux għaliex dak li kien sejjer għall-udjenza biddel ħsiebu? Dan kollu jfisser telf ta’ flus.

L-atti terroristiċi ta’ Pariġi u ta’ Bamako jħallu effett negattiv fuq bosta oqsma. Issa li riesaq iż-żmien tas-safar, bosta jaħsbuha darbtejn jekk iħallux pajjiżhom fi żmien il-Milied u l-Ewwel tas-Sena. Tassew li fejn iridek isisbek, imma wieħed joqgħod attent aktar minn qatt qabel. Dan il-biża’ jwassal biex dak li jkun ma jsifirx bil-konsegwenza li l-linja tal-ajru tnaqqas mill-bejgħ, il-kmamar fil-lukandi jibqa’ minnhom battala, ir-ristoranti jkollhom imwejjed vojta u l-ħwienet l-oħrajn inaqqsu mill-bejgħ li jkollhom is-soltu f’ dak iż-żmein tas-sena. Nuqqas ta’ xogħol jissarraf f’ telf ta’ mpjiegi. Dan huwa kollu ripple effect ta’ dak li ġara fid-dinja dawn l-aħħar jiem, effett li beda minn bliet u nfirex kważi madwar id-dinja kollha. Sewwasew kif jagħmel l-effett taċ-ċagħqa li tintefa’ fil-baħar.

Fr Reno Muscat

Dan l-artilu deher f' In-Nazzjon, 28 ta' Novembru 2015

Terrur

Riflessjoni fuq il-preżent

Forsi fl-istorja kontemporanja ta’ pajjiżna, qatt daqs dawn l-aħħar ġimgħat ma rrealizzajna x’ jiġifieri tgħix imbeżża’. Sakemm l-inkwiet kien imbiegħed ma konniex inħabblu wisq rasna, imma ladarba dan resaq wara biebna l-istorja inbidlet għal kollox. Bdejna naraw li ninsabu bejn in-nar u l-ilma, bejn żewġ elementi li jistgħu jservuna jew jistgħu jxejnuna – nar u ilma. Ninsabu bejn l-Italja u l-Libja, żewġ pajjiżi ġirien u ħbieb imma l-ġrajjiet li seħħew dan l-aħħar fil-Libja poġġewna saqajna mal-art u ma bqajniex naraw it-terrur bħala ħaġa mbiegħda imma ħaġa li tinsab ma’ saqajna. It-terrur huwa biża’ kbir li ma jkunx ikkontrollat. Bosta nies bħalissa daħlu f’ dan l-istat.

Ruma

Dan l-aħħar erġajt kont għal xi jiem Ruma. Bħalma nafu, din il-belt mhijiex biss il-kapitali tal-Italja imma wkloll il-mutur ċentrali tal-Knisja Kattolika. Wara nuqqas ta’ ftit aktar minn xahrejn, stajt ninduna li l-affarijiet inbidlu. Il-preżenza tal-forzi tal-ordni qegħdin ikunu aktar attenti. Il-preżenza tagħhom tidher aktar minn qatt qabel. Il-ħajja madanakollu tibqa’ għaddejja, bin-nies jiffullaw biex jidħlu ġewwa l-bażilika ta’ San Pietru u turisti jixtru u jduru u jaraw. Anzi jkolli ngħid li f’ dawn il-jiem ħassejt li kien hemm aktar turisti jistennew biex jidħlu fil-Vatikan. Forsi din hija biss perċessjoni tiegħi, għaliex għandu mnejn li minħabba li żdiedet is-sigurtà biex wieħed jidħol f’ din il-knisja, allura l-ħin li wieħed irid jistenna jitwal u jitwal ukoll il-kju.

Iżda meta titkellem mar-Rumani dlonk jgħidulek li huma mbeżżgħin. Bit-thedid tat-terroristi li smajna dan l-aħħar ma tlumhomx. Waħda mara qaltli li jkollha tirkeb tliet karozzi tal-linja biex tasal sal-post tax-xogħol tagħha, u allura jkollha tilaq mid-dar kmieni. Qaltli li saret tibża’ minn xi attakk terroristiku. Il-ħin kollha tħares biex tara tilmaħx xi persuna suspettuża u titlob li tfittex tasal. X’ tort tagħtiha? Raġel ieħor qalli li sar jibża’ jirkeb il-metrò għax qiegħed jistenna li jiġri xi ħaġa tal-biża’ hemm isfel. Lanqas li dan ma nagħtih tort.

Tixrid tat-terrur

Bl-aħbarijiet li smajna u bix-xeni li rajna ma nistgħux ma ninkwetawx, jgħidulna x’ jgħidulna l-politiċi, imma kull meta nxandru xi ritratt jew video ta’ xi att terroristiku bla ma nafu nkunu qegħdin inkabbru l-missjoni tat-terroristi. X’ missjoni għandhom it-terroristi? Xejn għajr ixerrdu t-terrur. Ixerrdu t-terrur b’ għadd ta’ modi, anke bit-tixrid tal-videos u ritratti sabiex jiżdied il-biża’. Madanakollu lanqas nistgħu inħallu l-poplu fid-dlam daqslikieku mhu jiġri xejn, daqslikeku fid-dinja qiegħed jirrenja sliem biss. Il-mezzi tax-xandir għandhom dmir u dritt li jxandru dak li qiegħed jiġri iżda għadhom jagħmlu xogħolhom bl-akbar prudenza u professjonalità bla ma jallarmaw lill-poplu aktar milli jkun meħtieġ.

Pajjiżna

Bosta Maltin huma wkoll imħassbin bil-qagħda li fiha ninsabu. Nafu li aħna dgħajfa, irridu jew ma rridux ikollna naċċettaw il-fatt li waħdena nbati biex niddefendu ruħna. Soluzzjoni diplomatika tkun l-isbaħ soluzzjoni, imma kemm hija possibbli? Jien nemmen bil-mirakli u għalhekk ma ngħidx impossibli. Kull pass li jsir irid isir bl-akbar attenzjoni għaliex il-biċċa ma hija faċli xejn. Pajjiżna għadnu mnejn iservi ta’ pjattaforma għal taħdidiet. Malta serviet ta’ port kenni biex intemmet il-gwerra bierda bejn iż-żewġ superpotenzi li ddominaw id-dinja minn wara t-tieni gwerra dinjija sa 25 sena ilu. Intenni dak li diġà stqarrejt, qiegħed ngħid hekk għax nemmen bil-mirakli, u forsi noħlom bil-kulur ukoll!

Friski bħal ħassa

Kuntrarjament għal dawk li jgħixu fit-terrur, hemm dawk li lanqas jafu biss x’ qiegħed jiġri. Waqt li kont Ruma iltqajt ma’ xi wħud li għalihom qisu mhu jseħħ xejn fid-dinja. Bil-fors, għax dawn jintefgħu quddiem it-televiżjoni jaraw xi quiz u x’ ħin ikunu ser jibdew l-aħbarijiet jitfulu. Gazzetti ma jeżistux għalihom. Meta tkellimt magħhom u fissirtilhom il-qagħda li jinsab fiha pajjiżhom baqgħu b’ ħalqhom miftuħ. Imberkin dawn in-nies, friski bħal ħassa!

Biss ma jistax ikun li kulħadd ikun frisk bħal ħassa għax hemm bżonn tinstab soluzzjoni mill-aktar fiss possibbli. Kull jum li jgħaddi huwa jum mitluf, huwa jum mgħoddi fit-terrur, fil-biża' ta' min jaf x’ jista’ jiġri.

Fr Renò Muscat 

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon, 28 ta' Frar 2015