Social Street

Id-dinja li fiha ngħixu llum il-ġurnata waqqgħet kull limiti ta’ distanza grazzi għall-konnettività. Fid-dinja tal-lum id-distanza ftit li xejn għadha problema, iżda mill-banda l-oħra neħħiet il-ġost li wieħed jista’ jgawdi il-ħin veru, dak li jkun qed jiġri ħdejh, għax bosta drabi dak li jkun jaljena ruħu b’ dak li jkun qed isir xi mkien ieħor. Il-bniedem ta’ din id-dinja moderna ma għadux jiltaqa’ biex jieħu kafè mingħand il-ħanut tal-kanturniera jew mill-każin, il-ħaddiem tal-lum ma fadallux ħin biex jgħid kelmtejn fuq iz-zuntier jew fuq il-bank tal-injam li hemm fil-pjazza tar-raħal. Il-bniedem tat-tielet millenju ma għadux jaf min huma dawk it-talin li għandhom l-istess gosti tiegħu, dawk li jaħsbuha bħalu. Il-bniedem modern bilkemm jaf min huma l-ġirien tiegħu, dawk li jgħixu fl-istess żona tar-raħal tiegħu, lanqas jaf lin-nies kollha tat-triq tiegħu minkejja li tkun triq ċkejkna. M’ inix ngħaġġibha, ngħid għalija llum ma nafx in-nies kollha tat-triq li fiha twelidt u għext għal għexieren ta’ snin.

Isir l-ewwel pass

Ġewwa l-belt ta’ Bologna f’ Italja,

Federico Bastiani, ġurnalista lawrjat fl-ekonomija, induna li ibnu ma kellux ma’ min jilgħab il-ballun. Huwa ddeċieda li jgħin lil ibnu u mar fuq Facebook biex isib min jista’ jilgħab ma’ ibnu. Ovvjament, ma setax isib ħbieb għal ibnu li jkunu joqgħodu bogħod. Il-ħbieb riedu jkunu joqgħodu qrib kemm jista’ jkun. X’ għamel Bastiani? Ħoloq grupp fuq Facebbook, il-post per eċċellenza fejn jiltaqgħu l-bnedmin illum. Il-grupp kellu l-ħsieb li jkollu fih membri lil dawk li joqgħodu qrib tad-dar ta’ Bastiani. Kien Settembru 2013 meta twieled il-grupp  bl-isem Via Fondazza e Dintorni.  

Il-grupp ta’ din it-triq beda bi ftit membri iżda ma damx wisq ma kiber. Il-membri tal-grupp fl-aħħar ftehmu li jiltaqgħu u dawn il-laqgħat bdew isiru spiss. Mhux aktar laqgħat fuq il-komputer imma laqgħat f’ post komuni, f’ sala qrib it-triq tagħhom. F’ dawn il-laqgħat bdew jinqasmu l-ideat ta’ kreattività, suġġerimenti u fuq kollox laqqa’ ġirien li qatt ma kienu raw lil xulxin qabel. X’ dinja din hux? Ġirien li qatt ma jkunu raw lil xulxin minkejja li jkunu ilhom snin twal jgħixu fl-istess triq, forsi fl-istess blokk ta’ appartamenti! Iben Bastiani ma damx wisq ma sab ħbieb tamparu ma’ min jilgħab.

Idea li nxterdet

Dak li seħħ ġewwa Via Fondazza f’ Bologna ma baqax hemm biss. Hemm nibet il-ħsieb, hemm twieldet idea li nxterdet anke lil hinn mill-Italja. Fi ftit xhur fl-Italja kien hemm aktar minn 260 grupp ta’ Social Street. F’ Milan biss kien hemm aktar minn 7,000 persuna membru f’ xi grupp Social Street.

Hekk Facebbok, in-network soċjali li spiss ikun meqjuż bħala l-intrata għas-solitudni, sar il-benniena ta’ esperiment soċjali mill-aktar innovattivi, fejn minkejja li joħloq grupp virtwali, iwassal għal laqgħat soċjali verament, mhux biss virtwali imma laqgħat fejn bnedmin tad-demm u l-laħam iħallu darhom, iqumu minn fuq is-siġġu ta’ quddiem il-komputer u jiltaqgħu ma’ bnedmin tad-demm u l-laħam bħalhom. Social Street huwa x-xewa ta’ relazzjoni umana fiż-żmien il-Facebook. Social Street hija idea tassew sempliċi li ftit ftit qed isir idea rivoluzzjonarja. Social Street għandha mnejn tkun it-triq li treġġa’ lura lill-bniedem biex ikun soċjali bħalma kien qabel daħal l-internet fi djarna.

Tkompli tikber

Wara tliet snin u nofs mit-twelid tal-ewwel grupp Social Street, Federico Bastiani stqarr li fil-bidu ma kellux f’ moħħu li dan il-proġett se jkollu s-suċċess li kellu, ried jgħin lil ibnu u spiċċa biex jgħin lil bosta toroq. Bosta bliet u rħula qegħdin joħolqu gruppi Social Street li qed iħallu r-riżultat mixtieq.

M’ ilux kont f’ raħal qrib Avellino, raħal ta’ mhux aktar minn 3,500 abitant. Raħal fuq il-muntanji li minkejja li l-poplu għadu jiltaqa’ fil-pjazza u bosta mir-residenti għadhom imorru l-quddies kuljum, xorta nħass il-bżonn li jinbeda dan il-proġett. Illum ma tridx wisq risorsi biex twaqqaf grupp bħal dawn, l-għodda għandu kulħadd, li jkun jeħtieġ hija l-inizjattiva. F’ dan il-każ li qed insemmi, l-inizjattiva ħadha l-arċipriet tar-raħal. Kull triq għandha rappreżentant li joħloq grupp li fih jinkitbu l-ġirien. Bis-saħħa ta’ dawn il-gruppi, ħafna ġirien bdew isiru jafu lil xulxin aktar u bdew jgħinu lil xulxin. Jaqsmu bejniethom l-ideat u l-esperjenzi.

Ma nafx jekk Malta għandniex minn dawn il-gruppi, jista’ jkun li iva.

Meta kont għadni ngħix Bologna kont ngħaddi spiss qrib Via Fondazza. Min qatt kellu jgħidli li minn din it-triq kellha tinbet idea hekk sabiħa li tinxtered ma’ bosta partijiiet tal-Italja, u mhux biss, imma nake fl-Amerika qed jitwaqqfu gruppi bħal dawn. U f’ pajjiżna min se jieħu l-inizjattiva?

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 22 ta' Lulju 2017

Fil-pjazza tar-raħal

Illum ftit li xejn għadna nisimgħu diski Maltin ġodda, biss madwar 40 sena ilu ma kienx hekk. Waħda mid-diski popolari ta’ dak iż-żmien, miktuba minn Enzo Gusman fl-1975 u kantata minnu stess kienet iġib l-isem “Fil-pjazza tar-raħal”. Illum wara dawn is-snin kollha din id-diska għadha popolari, forsi mhux daqs kemm kienet qabel, imma hija sinonima ma’ dan il-kantant.

Gusman jgħid li kien kiteb dan il-kanzunetta meta kien jaħdem ma’ bank li kellu fergħa fil-pjazza ta’ quddiem il-knisja l-qadima ta’ San Bastjan ġewwa Ħal Qormi. Il-kantawtur kien josserva l-ħajja tal-pjazza u jirrakkonta dak li kien jara ta’ kuljum; tlett irġiel xjuħ fuq it-taraġ taz-zuntier, jirrrakkunataw il-passat ta’ ħajjithom u dak li għaddew minnu.

Iċ-ċentru tar-raħal

Tassew li din il-kanzunetta kienet imnebbħa minn dak li jiġri fil-pjazza ta’ San Bastjan fil-belt Pinto, iżda hija storja li tista’ tiġi applikata għal kull raħal ieħor għaliex il-pjazza minn dejjem kienet iċ-ċentru ta’ kull raħal. Aħna l-Maltin għandna isem ieħor għall-pjazza: misraħ, nom mimmat ġej minn serraħ, għaliex il-pjazza sservi wkoll bħala l-post fejn wieħed jgħaddi ftit ħin jistriħ fuq xi bank u jgħid kelmtejn. Il-pjazza hija l-qalb tar-raħal, hija ċ-ċentru tar-raħal. Fil-każ ta’ Ħal Qormi hemm aktar minn pjazza waħda li sservi ta’ ċentru tar-raħal. Minbarra dik ta’ San Bastjan li kienet ta’ ispirazzjoni għad-diska li semmejt fil-bidu, hemm pjazez oħrajn, bħal dik ta’ San Franġisk, jew quddiem il-knisja ta’ San Ġorġ, kif ukoll quddiem l-iskola, li wkoll huma ċentri li fihom jiltaqgħu n-nies.

Ħaż-Żebbuġ

Il-pjazza ta' Ħaż-Żebbug

Pjazza tipika li personalment naraha bħala ċ-ċentru jew aħjar il-fus tar-raħal hija dik ta’ Ħaż-Żebbuġ. Hemmhekk issib kollox: il-knisja parrokkjali, il-każini tal-banda, il-każini tal-partiti politiċi, il-każini sportivi, il-ħwienet tat-te, il-pompa tal-petrol, tal-pastizzi,  il-ħanut tal-gazzetti, ħwienet tal-ħwejjeġ, ħwienet taż-żraben, ristoranti jew pizzerija, ħwienet tal-merċa, jintrama’ suq aktar minn darba fil-ġimgħa kif ukoll hemm l-iskola u fil-qrib hemm ukoll iċ-ċimiterju. Il-pjazza ta’ Ħaż-Żebbuġ timmeraviljani għax hija tabilħaqq ħajja nistgħu ngħidu 24 siegħa kuljum, sebat ijiem fil-ġimgħa. Din il-pjazza hija wkoll il-post fejn il-festi tal-parroċċa jitgawdew l-aktar, u fejn l-aktar ikun hemm attività fil-ġimgħat tal-festi tal-parroċċa. Fiha jsiru l-programmi tal-baned, fiha jsir il-logħob tan-nar tal-art, fiha tista’ tgħid isiru l-aktar attivitajiet importanti ta’ dawk il-ġimgħat.

Hemm xi rħula oħra Maltin li wkoll il-pjazza prinċipali tagħhom hija ċ-ċentru tal-ħajja. Iż-Żurrieq, iż-Żejtun, is-Siġġiewi, imma bħall-pjazza ta’ Ħaż-Żebbuġ donnu ma hawn imkien.

Mhux Malta biss

Pjazza f' Napli (Barra)

Sa issa tkellimna biss fuq pjazez Maltin, biss il-ħajja li nsibu fil-pjazza Maltija insibuha wkoll f’ xi pjazez barranin ukoll. Niftakar meta kont ngħix Napli, ftit metri bogħod minn fejn kont noqgħod kien hemm il-pjazza ewlenija tal-kwartier. Din ma kinietx l-unika pjazza imma kienet l-aktar waħda attiva. Hemmhekk kienu jsiru l-kunċerti mużikali, hemmhekk hemm il-ħwienet. B’ differenza minn Malta, ġewwa l-Italja is-sigaretti ma jinbiegħux mill-ħwienet tax-xorb iżda minn ħwienet li jbiegħu prodotti tat-tabakk. Fil-pjazza li qed insemmi kien hemm dan il-ħanut ukoll. Niftakar sidu kien jismu Gennaro. Mhux faċli tinsa ismu meta tiftakar f’ Napli! F’ din il-pjazza kien hemm (u forsi għad hemm sal-lum ukoll) il-ħajjat u l-iskarpar. F din il-pjazza ma jintramax is-suq għaliex dan jintarama fi triq qrib, iżda fiha xorta wieħed jista’ jsib jixtri kollox. Fuq kollox f’ din il-pjazza jiltaqgħu xi anzjani, jlabalbu u jpejpu; xena bħalma kien jara Gusman ġewwa Malta.

Xena simili bħal din kont naraha f’ raħal ċkejken qrib Avellino. Kull meta mort hemmhekk dejjem rajt għadd ta’ nies fil-pjazza ewlenija ta’ dan ir-raħal li ma fihx aktar minn 3,000 persuna. Il-pjazza hija l-post fejn dak li jkun jgħaddi jieħu l-caffettino u jgħid kelma mal-ħbieb qabel ikompli sejjer fuq xogħolu.

In-naħa ta’ fuq tal-Italja l-istorja tinbidel. Aktarx li minflok il-pjazza l-anzjani ifittxu xi ċentru jew każin għalihom. Dan aktarx għall-fatt li t-temp ftit li xejn jipperemtti li dak li jkun joqgħod bilqegħda fi pjazza għal ħin twil.

L-akbar pjazza

Fosos tal-Furjana

L-akbar pjazza f’ pajjiżna insibuha fil-Furjana, magħrufa bħala l-fosos tal-Furjana. Din il-pjazza minn dejjem serviet għal attivitajiet kbar li minn żmien għall-ieħor kienu u għadhom ikunu organizzati. Attivitajiet politiċi kbar, attivitajiet reliġjużi, kunċerti mużikali nazzjonali kif ukoll internazzjonali. Il-karattru ta’ din il-pjazza hija differenti minn dik ta’ pjazez oħrajn. Ma fihiex l-elementi li fihom pjazzez oħrajn. Dan forsi għall-fatt li l-Furjaniżi ma għandhomx bżonn il-fosos biex imorru jgħaddu siegħa żmien għaliex għandhom bosta ġonna fis-subborg tagħhom. Xorta waħda ta’ kull filgħaxija jkun hemm xi wħud li jgħaddi siegħa żmien fuq il-fosos.

Kemm isiru attivitajiet fil-pjazza tar-raħal. Kemm bnedmin jgħaddu minnha. Kemm negozju, kemm kummerċ. Madwar il-pjazza iddur il-ħajja tal-belt jew raħal. U kemm ħsibijiet jistgħu jiġuk waqt li tkun fil-pjazza. Perezempju dan il-ħsieb li nikteb dwar il-pjazza tar-raħal ġieni waqt li kont qed nieħu cappuccino f’ ħanut ġewwa pjazza Maltija.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 17 ta' Settembru 2016