It-tribuna ta’ Bernini

 

Hawn min isejħilha tribuna, min baldakkin, min ċiborju. Ħafna jaħsbu li din hija simbolu li l-knisja li tkun fiha tkun bażilika. Dan mhux bil-fors. Insibu bażiliċi, anke Malta stess li ma għandhomx tribuna u nsibu knejjes oħra li għandhom it-tribuna imma ma humiex bażiliċi. Illum nixtieq ngħid xi ħaġa dwar dik it-tribuna li naħseb hija l-aktar waħda famuża mad-dinja kollha. Qegħdin nirreferu għal dik l-istruttura li nsibu fuq l-artal maġġur tal-Bażilika ta’ San Pietru, sewwasew taħt il-koppla meastuża, tribuna li nħadmet mill-artist Bernini.

L-artist

Gian Lorenzo Bernini twieled fis-7 ta’ Diċembru, 1598 fil-Belt ta’ Napli li sa dak iż-żmien kienet il-belt Kapitali tar-Renju ta’ Napli. Aħna l-Maltin ngħidu li bin is-sengħa għadnu nofsha, u f’dan il-każ żgur li dan huwa qawl li jgħid il-verità għax missieru kien skultur li jismu Pietro. Ommu kienet Angelica. Propjament missieru ma kienx Naplitan imma kien minn Firenza, belt oħra mimlija arti bħalma hija Napli. Sa minn ċkunitu Gian Lorenzo wera li huwa ġenju fejn tidħol l-arti. Missieru ħeġġu biex jaqbad il-linja li kien ħa hu. Ikollna nammettu li qegħdin nitkellmu fi żmien meta l-Knisja kienet qed tikkommissjona ħafna artisti jaħdmu fil-knejjes. Kien l-isbaħ żmien għall-arti barokka.

Jekk naqbdu nsemmu x-xogħlijiet ta’ dan l-artist ma nieqfu qatt iżda tajjeb ngħidu li Ruma ħalla ħafna xogħol, fosthom il-kolonnat ta’ Pjazza San Pietru. Xogħol ieħor tiegħu insibuh anke barra mill-art Taljana. Hu ma ħadimx biss fi knejjes, iżda nsibu l-arti tiegħu f’bosta palazzi, ġonna jew pajzez, fosthom f’Villa Borghese u l-famuża funtana tal-erba’ xmajjar fi Pjazza Navona, it-tnejn f’Ruma. Huwa miet fil-belt ta’ Ruma fit-28 ta’ Novembru 1680 meta kellu wieħed u tmenin sena. Ħajja twila u mimlija, mhux ta’ b’xejn insibu daqstant xogħol tiegħu.

It-tribuna

Imma ejjew nitkellmu ftit fuq it-tribuna li semmejt fil-bidu.

Il-Papa Urbanu VIII li mexxa l-Knisja bejn l-1623 u l-1644, fl-istess sena li ntgħażel Papa, qabbad lill-artist Naplitan Gian Lorenzo Bernini sabiex jaħdem din it-tribuna biex ikun imsebbaħ dejjem aktar il-qabar tal-Appostlu Pietru. Il-bażiliċi prinċipali kollha ta’ Ruma għandhom tribuna u allura kien jixraq li ssir waħda għal din il-bażilika wkoll. Il-materjal tagħha huwa bronż. Hemm xnieha li tgħid li l-bronż għal din it-tribuna kien jgħatti x-xorok tas-saqaf tal-Pantheon ġewwa Ruma, iżda xi wħud ma jaqblux ma din ix-xnieha u jsostnu li l-bronż għaliha kien inġieb minn Venezja. Hi x’inhi, illum għandha tribuna tal-bronż mill-isbaħ u induratura tad-deheb.

Isfel nett insibu erba’ bażijiet tal-irħam. Fuq dawn il-bażijiet naraw l-arma tal-familja Barberini, il-familja tal-Papa Urbanu VIII. Fuqhom insibu erba’ kolonni stil solomonjak għoljin għoxrin metru u mbagħad kapitelli fuq stil korint. Fuq il-kapitelli jinfirex is-saqaf tat-tribuna fejn isfel naraw simbolu tal-Ispirtu s-Santu, mad-dawra jidhru patalotti mdendlin u fuq naraw sett ta’ anġli filwaqt li minn kull rokna jitla’ skartoċċ sabiex l-erba’ skrataċ jiltaqgħu fin-nofs u fuq kollox jiddomina salib. B’kollox din it-tribuna hija għolja kważi tletin metru.

Bis-saħħa ta’ din it-tibuna ġie rranġat anke żball arkitettoniku. Fi knisja forma ta’ salib latin l-artal maġġur għandu jkun bejn iż-żewġ pilastri maġġuri ta’ wara. Fil-bażilika tal-Vatikan l-artal maġġur qiegħed f’ nofs l-erba’ pilastri maġġuri, biex ikun sewwasew fuq il-qabar ta’ San Pietru. B’din it-tribuna ntrebaħ dan id-difett jekk nistgħu ngħidulu hekk.

Kopji

Madwar id-dinja nsibu xi kopji ta’ din l-opra tal-artist Bernini.

Kopja tal-injam ta’ din it-tribuna tinsab fil-katidral ta’ Foligno fl-Italja. Din saret fl-1698. Inħadmet minn Antonio Calcioni fuq xewqa tal-familja Roscioli. Għalhekk fil-bażi tal-kolonni tat-tribuna nsibu l-arma ta’ din il-familja.

Kopja oħra nsibuha fil-katidral Mary Queen of the World ta’ Montreal fil-Kanada. Din hija kopja maħduma fil-bronż minn Arthur Vincent u Olindo Gratton bejn l-1885 u l-1888. Din hija kopja fidila ta’ dik li nsibu fil-Vatikan.

Fl-aħħar imma mhux l-inqas insibu kopja ta’ din it-tribuna f’pajjiżna. Fil-bażilika ta’ San Ġorġ tar-Rabat Għawdex saret tribuna kopja ta’ dik ta’ Bernini fl-1967. Din hija tal-bronż u nħadmet mill-artist Carlo Pisi. Din ukjoll hija replika tajba ħafna.

Tajjeb ngħidu li fil-katidral ta’ San Vigilju fi Trento l-Italja wkoll naraw tribuna oħra li saret fl-1743. Din inħadmet minn  Domenico u Anton Giuseppe Sartori. Minkejja li hija kopja ta’ dik tal-Bernini, jkollna ngħidu li ma hijiex kopja fidila għal dik oriġinali, iżda mal-ewwel daqqa ta’ għajn mill-ewwel tgħid li min ħadimha, jew min fassalha kellu dik ta’ Ruma f’moħħu.

Illum rajna xi ħaġa żgħira fuq opra tal-arti famuża li nistgħu ngħidu li aħna ffurtunati li f’pajjiżna għandna wkoll replika tagħha.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon -  5 ta' Settembru 2020

It-tribuna

Ladarba qegħdin fl-ambjent tal-bażiliċi, tajjeb insemmu xi ħaġa dwar struttura li ġieli nsibu f’xi knejjes li għandhom id-dinjità ta’ bażilika. Qiegħed ngħid għal dik li bosta minna jsejħulha t-tribuna. Hawn min isejjaħ din l-istruttura baldakkin, imma aħna l-Maltin bil-kelma  baldakkin nifhmu dak li joħroġ is-sagrament taħtu f’Corpus jew il-Qalb ta’ Ġesù jew xi purċissjoni Ewkaristika oħra. Hemm imbagħad isem tekniku ieħor għal din il-ħaġa: ċiborju, imma mill-ġdid, għal xi wħud minna ċiborju huwa dak il-kontenitur bħal bieqja li fih jitpoġġew l-ostji, mhux pissidi għax ma jkollux sieq. Imbagħad hemm min isibha bħala kannapew u mill-ġdid dan l-isem jista’ jgerfex li dawk li għalihom il-kannapew huwa dak l-għata tad-drapp li nsibu fuq it-taberanku. Hu x’inhi llum se ngħid xi ħaġa dwar din l-imbierka tribuna, dak is-speċi ta’ saqaf fuq il-kolonni li jgħatti l-artal li jien se nsejħilha tribuna.

Oriġini

Il-knisja tad-Dumnikani Bolzano

Fl-antik mal-kolonni tat-tribuna kien ikun hemm il-purtieri biex waqt il-quddiesa kienu jingħalqu u s-saċerdot ikun waħdu. Sal-konċilju ta’ Trento (1545–63) il-quddiesa kienet issir wara kanċell għoli, anzi ħajt li kien jissegrega lis-saċerdot minn mal-assemblea. Min imur Bolzano u jżur il-knisja l-qadima tal-patrijiet Dumnikani għadu jista’ jara din il-ħaġa. Dan il-konċilju baxxa dan il-ħajt u baqa’ sa ftit snin ilu l-kanċell li għadna naraw f’bosta knejjes anke f’Malta, poġġaman bil-balavostri li jdawwar l-artal. L-għan ewlieni tat-tribuna kien l-istess, jiġifieri li jifred il-post qaddis fejn issir l-Ewkaristija mill-kumplament tad-dinja profana.  

Il-Knisja ħadet bosta drawwiet mingħand ħaddieħor u fost id-drawwiet li ħadet u għamlet tagħha nsibu t-tribuna. L-imperaturi Rumani kienu joqgħodu taħt saqaf tad-drapp meta jkunu mal-kunsill tagħhom. L-imperatur jew martu kienu jinġarru wkoll taħt saqaf tad-drapp, speċi ta’ baldakkin u għalhekk hawn min it-tribuna jsejħilha baldakkin. L-istess mod keinu jorqdu, fuq sodda msaqqfa u bil-purtieri. Dawn is-sodod kienu jissejħu taċ-ċelu u konna narawhom anke f’pajjiżna għax il-poplu kien irid jeħles mill-gdim tan-nemus bħas-slaten u l-imperaturi.  L-aktar post għażiż għal-Lhud kien it-tempju u l-aktar parti qaddisa, li kienu jsejħu tabernalu, kien fejn kienu jżommu t-twavel tal-kmandamenti li Alla ta lil Mose. Dan il-post kien ukoll ikun mgħotti b’saqaf tad-drapp u mdawwar bil-purtieri.

Fil-knejjes 

It-tribuna ta'
San Giovanni Laterano Ruma

Aktarx li l-ewwel tribuna fuq artal kif nafuha llum kienet saret fil-bażilika ta’ San Ġwann Lateran f’Ruma. Min ġieli mar f’din il-knisja jaf li hemm it-tribuna, imma jiżbalja jekk jaħseb li dik li jara llum hija l-istess waħda ta’ sbatax-il mitt sena ilu. L-istoriċi jgħidulna li l-Imperatur Ġustinu l-Kbir kien ordna tribuna għall-knisja ta’ Santa Sofija f’Kostantinopli. Din it-tribuna kienet kollha fidda u deheb. Min jaf fejn spiċċat illum! B’hekk naraw li t-tribuna kellha skop liturġiku fil-bidu tal-knisja. It-tribuna bdiet issir komuni fil-knejjes u din kienet tkun tal-injam, tal-ġebel jew irħam jew tal-metall.

F’pajjiżna għadna naraw bosta knejjes li għandhom it-tużell. Dan ukoll huwa forma ta’ saqaf fuq l-artal iżda minflok fuq il-kolonni bħal fit-tribuna, ikun imdendel mis-saqaf tal-knisja. Insibu xi eżempji ta’ tużeli li ma humiex tad-drapp imma huma tal-injam, għalkemm din hija ħaġa rari u sa fejn naf jien f’pajjiżna ma tinstab imkien. Eżempju bħal dan huwa t-tużell fil-knisja ta’ San Wilfred f’Cantly, South Yorkshire l-Ingiterra.

L-erba’ bażiliċi maġġuri li nsibu f’Ruma kollha għandhom tribuna fuq l-artal maġġur tagħhom, imma dan ma jfissirx li bażilika biss tista’ jkollha tribuna fuq l-artal. F’pajjiżna il-knisja parrokkjali ta’ San Girgor ta’ tas-Sliema għandha tribuna minkejja li ma hijiex bażilika. Mill-banda l-oħra mill-għaxar bażiliċi li nsibu f’pajjiżna, erba’ biss fihom tribuna.

F'Malta

L-ewwel tribuna f’pajjiżna saret għall-bażilika tal-Madonna tal-Karmnu tal-Belt. Din saret għall-bażilika l-qadima u mhux għall-knisja li naraw illum. Din hija xogħol ta’ Pio Cellini li fl-1909 beda jgħix Malta u kien f’dak iż-żmien li ħadem din it-tribuna. Fil-bażilika tal-Isla nsibu tribuna wkoll. Dik li naraw illum hija disinn tal-Kavallier Vincenzo Bonello u saret wara li l-ewwel waħda li kien hemm kienet iġġarfet bil-gwerra. It-tielet tribuna nsibuha Għawdex fil-bażilika ta’ San Ġorġ. Din hija kopja ta’ dik ta’ Bernini fil-Vatikan L-artist tagħha kien Carlo Pisi li ħadimha fil-bronż fl-1967. Fil-knisja tal-Madonna ta’ Pinu nsibu tribuna oħra. Din il-knisja nfetħet fl-1932 u t-tribuna saret snin wara li nfetħet il-knisja. (napprezza jekk hawn min għandu xi informazzjoni dwar din it-tribuna u jgħaddihielna)

Fr Reno Muscat

San Wilfred l-Ingilterra

Tużell (Żejtun)

Tribuna - Tal-Karmnu Valletta 

Tribuna L-Isla

Tribuna San Ġorġ

Tribuna Ta' Pinu

San Girgor Sliema