Żgħożija

Żgur li kulħadd jaqbel miegħi jekk ngħid li waħda mill-isbaħ fażijiet tal-ħajja tal-bniedem hija ż-żgħożija, iż-żmien li ma tkunx għadek tfal imma lanqas tun għadek ilħaqt l-età li tkun matur mija fil-mija. Żmien iż-żgħożija huwa żmien l-avventuri, żmien il-bluha, żmien il-fantasiji, żmien l-ewwel imħabba, żmien fejn dak li tkun tixtieq tagħmel tagħmlu dak il-ħin bla ma toqgħod tistenna jew tqis xejn. Għalhekk qed ngħid li ż-żgħożija hija wieħed mill-isbaħ żminijiet matul il-ħajja tal-bniedem.

Attività

Minkejja li hemm it-tendenza li l-żgħażagħ jiġu kkritikati żżejjed mill-ġenituri u mill-adulti l-oħra, ikollna nammettu li ħafna drabi l-ġudizzji dwarhom ikunu ħżiena jew preġudikati. Ikollna nammettu li ż-żminijiet inbiddlu u ma għadhomx dawk ta’ meta konna żgħażagħ aħna.

Snin ilu lanqas timmaġina li tmur l-Università bla ġlekk u ngravata, illum mhux il-glekk u l-ingravagta ma tarax, imma tara studenti b’jeans kollu mċarrat. Dik hija l-moda! Il-ġlekk u l-ingravata tilfu posthom. Anzi biex inkunu ngħidu s-sewwa kollu, dawn kienu l-ħwejjeġ ta’ kuljum ta’ dawk ta’ qabilna. Ħaddiem it-tarzna kien jilbes il-ġlekk biex imur għax-xogħol u jbiddel fil-post biex jaħdem u wara li jintemm il-jum tal-ħidma jerġa’ jilbes il-ġlekk u l-ingravata biex imur lejn id-dar. Imma dik kienet ħajja oħra, ħajja li lanqas aħna li ersaqna jew li xellifna in-nofs seklu, ma niftakru.

Il-punt tiegħi huwa li ż-żgħażagħ ma għandniex nikkritikawom mid-dehra tagħhom iżda mill-imġieba.

Fsied

Ġieli nisimgħu li ż-żgħażagħ tal-lum huma mfisdin iż-żejjed. Nammetti li anke jien ġieli ngħid l-istess ħaġa. Imma l-fsied min tahulhom? Mhux aħna l-adulti, il-genituri u n-nanniet li fissidna ż-żejjed lill-uliedna? Is-soċjetà bdiet tagħti bosta drittijiet lill-ulied bil-konsegwenza li dawn id-drittijiet ittieħdu mingħand il-ġenituri. Illum anke jekk xi ħadd jgħolli ftit leħnu ma’ adolexxent jew żagħżugħ, malajr jiġi mhedded b’abbuż. Il-qawl Malti: <<Is-swat ħareġ mill-ġenna kull min iduqu jithenna>>  mhux biss tilef is-sens li kellu imma naħseb anke postu mil-lista tal-proverbji Maltin tneħħa. Ara jfettillekx tagħti xi daqqa lill-ibnek jew bintek ħalli tispiċċa l-qorti! Imma dan tort taż-żgħażagħ jew tas-soċjetà? Mhux se nkun jien li nwieġeb din il-mistoqsija.

Ġergu

Għalija "Mazza" tkun xi ħaġa bħal din,
għaż-żgħażagħ mhux hekk imma!

Ħaġa li verament niggosta fiż-żgħażagħ huwa l-mod kif jitkellmu bejniethom. Iż-żgħażgħ għandhom lingwaġġ għalihom, dak li teknikament jissejjaħ il-Ġergu, kliem li bejniethom jinftiehem imma aħna li ma nkunux parti miċ-ċirku ma nifhmuhx. Pereżempju għalina mazza hija biċċa għodda, imma mur staqsi żagħżugħ xi tfisser “mazza” u jgħidlek li tfisser tfajla sabiħa. Imma għalfejn jgħidluha “mazza!? Le ħej, issa din mhux ħa ngħidhielek jien, mur staqsi lilhom!

Jaffaxxinani l-mod kif isellmu lil xulxin iż-żgħażagħ, l-aktar il-ġuvintur. Ċertu kliem jew frażijiet li għalina l-adulti huwa offensiv għalihom huwa kumpliment. Jekk żagħżugħ jiltaqa’ ma’ sieħbu, ma’ ħabib kbir tiegħu, ma jrid xejn biex isellimlu b’aġġettiv xejn sabiħ. Bejn il-ħbieb dan jista’ jkun l-akbar kumpliment, sinjal ta’ ħbiberija intima kbira, imma jekk l-istess tislima jkolli ngħidha jien li xi ħadd żgur li jinqala nkwiet kbir għax it-tifsira tal-istess kelma, fil-faxxa tal-età tiegħi tinftiehem bħala offiża.

Hu x’inhu, iż-żgħożija bija żmien li lkoll kemm aħna nibkuha, u meta niftakru fiha nħosssu nostalġija kbira, inħossu xewqa li nerġgħu ngħixuha, nerġgħu nkunu fiha, iżda nafu li din hija biss xewqa bla temma! Mela jekk għadek fiż-żgħożija, ħabib, ħabiba, gawdiha!

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'Il-Mument - 22 ta' April 2018

Kwalità u kwantità

Dejjem smajthom jgħidu li aħjar il-kwalità milli l-kwantità. Forsi għall-bidu kulħadd jaħseb li aktar ma jkollok aktar aħjar, imma dejjem tajjeb li jkollok ħafna? Dan tassew huwa argument tajjeb għax x’jiswa li jkollok il-ħafna imma li ma jkunux ta’ kwalità? Hu x’ inhu l-każ, aħjar ikollok ftit u tajjeb milli ħafna u bla sugu.

Kliem ix-xiħ

Darba kont qiegħed nitkellem ma’ bniedem xiħ li qatta’ għomru u żmienu fil-kumitat tal-banda ta’ raħal twelidu. Biex ngħid id-dritt, il-banda li kien jifforma parti minnha dan il-ħabib kienet waħda mill-antiki li għandna ġo pajjiżna u kienet, u għadha, torganizza marċ mill-akbar f’jum il-festa tal-parroċċa. Bosta żgħażagħ jinġabru mal-banda biex jifirħu u jiddevertu fil-jiem tal-festa. Darba dan it-tali qalli dal-preċiżi kelmiet: “Ara kemm ikollna nies, l-aktar żgħażagħ fil-marċ tagħna! Jekk l-għada tal-festa ġġib għoxrin briksa u tħallihom fuq il-bankina quddiem il-każin, ma ssibx għoxrin żagħżugħ li jdaħħlu briksa kull wieħed!” Jien biex niddefendi liż-żgħażagħ għidtlu li l-għada tal-festa kulħadd ikun ix-xalata u għalhekk ma jsibx għajnuna. Imma hu qalli li kieku jagħmel dak li qalli u joqgħod jistenna xi grupp żgħażagħ li jkunu mal-marċ, kieku l-bricks barra, fuq il-bankina jibqa’. X’jiswa li jkollok l-eluf mal-marċ? Mhux il-kwantità imma l-kwalità kien qalli dan ix-xiħ.

F’kollox

Il-kwalità hija aqwa mill-kwantità f’ kollox. Anke fl-ikel, anzi forsi f’dan il-qasam il-kwalità trid tkun tajba u l-  tkun suffiċċjenti u bla eseġerazzjoni għax iż-żejjed ħu n-nieqes. Illum hawn ħafna min hu konxju dwar l-ikel li jiekol. Illum hawn aktar tagħlim dwar x’inhu tajjeb għas-saħħa u x’inhu dak li jagħmel ħażin lill-bniedem. Xorta għandi d-dubji tiegħi dwar kemm il-kwalità tal-ikel li nikkunsmaw hija tabilħaqq tajba għal saħħitna. Allura skont il-filosofija tiegħi, ladarba l-kwalità mhux eċċellenti, il-kwantità trid tkun moderata.

U xi ngħidu għall-ilbies? Hawn min jgħidlek aħjar ikollu tibdila waħda u tad-ditta milli tużżana u jkunu ta’ kwalità inferjuri. Mitt bneidem mitt fehma! Fejn jidħol ilbies wieħed irid jagħmel distinzjoni. Ma nimmaġinax bniedem sejjer għal xogħol manwali bi ħwejjeġ tad-ditta. Kollox hemm ħinu u waqtu. Allura f’dan il-qasam xi ftit kwantità jrid ikollna wkoll.

U nistgħu nibqgħu sejrin u noħolqu litanija ta’ oġġetti jew okkażjonijiet li nsibu madwarna fejn insibu li aħjar il-kwalità milli l-kwantità.

Fit-turiżmu

Il-port ta' Dubrovnick

Dan l-aħħar kont qed nitkellem ma’ gwida tat-turisti mill-Kroazja. Din qaltli li l-port ta’ Dubrovnick sar popolari ħafna mal-cruise liners u kuljum ikun hemm aktar minn vapur wieħed sorġut mal-mollijiet ta’ dan il-port. Jien għidtilha li anke minn pajjiżna llum jitilqu vapuri tal-passiġġieri li jagħmlu waqfa fil-port ta’ Dubrovnick.  Din il-gwida qaltli li ta’ kuljum jinżlu eluf ta’ turisti jżuru din il-belt meraviljuża, imma tal-ħwienet qed igorru għax dawn it-turisti huwa ħafna fil-kwantità iżda ta’ kwalità baxxa. X’jiġifieri ta’ kwalità baxxa? Billi dawn it-turisti jkunu fuq cruise, ikollhom l-ikel inkluż mal-vjaġġ, u min xi darba mar xi cruise jaf l-abbundanza ta’ ikel li jkun hemm. Allura dawn it-truisti jmorru jduru Dubrovnick imma ma jkollhomx għalfejn jidħlu jieklu f’ristorant għax ikunu kielu kemm felħu minn fuq il-vapur qabel ma niżlu. Xi wħud mit-turisti jinżlu mill-vapur u jimxu lejn il-belt bla ma biss jużaw taxi. Aktarx li l-ħwienet tas-souvenirs biss igawdu ma’ dawn it-tip ta’ turisti. Hawn għandna każ fejn il-kwantità hija kbira imma l-kwalità fqira u għalhekk in-numru kbir ta’ turisti li jkunu qed jiffullaw it-toroq tal-belt ikun kbir imma ma jonfqu xejn. U s-sidien tal-ħwienet qed jgħidu li aħjar il-kwalità milli l-kwantità. Għalhekk hemm il-ħsieb li l-port ta’ Dubrovnick ma jibqax jilqa’ daqstant vapuri tal-passiġġieri.

Wisq nibża’ li din is-sitwazzjoni tinsab ukoll f’ pajjiżna. Filgħodu jidħol vapur daqs belt fil-port u jorbot ix-xatt ta’ Pintu. Minkejja li dan ikollu fuqu eluf ta’ nies, dawn jinżlu l-art b’ żaqqhom mimlija u xħin l-istonku tagħhom jibda jgerger bil-ġuħ ikun sar il-ħin li jerġgħu lura fuq il-vapur għax ikun sar il-ħin biex isalpa ’l barra mill-Port il-Kbir. L-istatistika turi kull bniedem minn dawn bħala turist li żar pajjiżna, imma kemm verament nistgħu ngħidu li dan kien ta’ għajnuna lill-ekonomija Maltija? Mhux il-kwantità imma l-kwalità tgħodd.

Illum rajna ftit każi fejn il-ftit huwa bil-wisq aħjar mill-ħafna. Il-ftit u tajjeb aħjar mill-ħafna li ma jiswa’ għal xejn. Jien ġibt ftit eżempji prattiċi imma jekk wieħed joqgħod ftit bil-kwiet u jaħseb fuq dan li għidt, dlonk jintebaħ li f’ kollox aħjar il-kwalità milli l-kwantità.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon -  9 ta' Diċembru 2017