Post il-kult

 

Il-bniedem huwa annimal li min-natura tiegħu huwa reliġjuż. Meta ngħid reliġjuż ma rridx infisser li huwa marbut ma’ xi fidi jew tagħlim ta’ xi twemmin partikolari imma s-sens li jħoss ġewwa fih li hemm xi qawwa akbar u ogħla minnu li tmexxi d-dinja u tiddetermina lil ħajtu. Din ir-reliġjożità tista’ tkun marbuta ma’ xi fidi storika jew tista’ ma tkunx. Billi l-bniedem huwa wkoll soċjevoli, dan is-sentiment reliġjuż li jħoss ikun irid jaqsmu ma’ ħaddieħor li jkollu l-istess twemmin. Għalhekk inħolqu il-postijiet tal-kult.

Mill-qedem

Pajjiżna jista’ jiftaħar li fih jinstabu fost l-eqdem tempji tad-dinja li fihom kienu jiltaqgħu gruppi ta’ nies biex jeżerċitaw ir-ritwali reliġjużi tagħhom. It-tempji monumentali u preistoriċi ta’ Malta nbnew bejn 5,500 u 2,500 Qabel Kristu u llum nafu li huma l-eqdem binjiet fl-Ewropa, saħansitra aktar antiki mill-Piramidi tal-Eġittu u Stonehenge tal-Ingilterra. Huma magħrufin għad-diversità tal-forma u t-tiżjin tagħhom u jikklassifikaw fost l-ewwel bini fid-dinja. Dawn il-binjiet huma l-Ġgantija ta’ Għawdex, Ħaġar Qim, l-Imnajdra u t-tempji ta’ Ħal Tarxien. Tempji simili għal dawn li għandna f’pajjiżna nsibuhom mifruxin mal-Ewropa mill-Irlanda sal-peninsula Iberika u lejn ix-xatt tax-xmara Danubju. Kollox jindika kemm l-antenati tagħna ħassew li kellhom iduru lejn dik il-qawwa sopranaturali li tmexxihom.

Aktar qrib tagħna

F'tempju Buddista

Biż-żmien il-bniedem beda jorganizza ruħu aħjar u fejn tidħol ir-reliġjożità beda jidentifika ruġu ma’ xi għaqda jew fidi. Fl-Asja, r-reliġjonijiet l-aktar mifruxin huma dik Buddista u dik Ħindu. Bħala post ta’ kult dawn kellhom u għad għandhom it-tempji. It-tempju Buddista huwa post sagru ġeneralment magħmul jew minn bini wieħed jew aktar. Fih insibu s-sala prinċipali li fiha normalment ikun hemm l-istatwa ta’ Budda. Qrib tat-tempju aktarx ikun hemm xi monasteru għall-irħieb Buddisti. L-arkitettura tat-tempji Ħindu tipprovdi struttura miftuħa u mibnija b’mod simetriku b'ħafna varjazzjonijiet, b’figuri ġeometriċi perfetti, bħal ċrieki u kwadri.

Jekk nibqgħu nersqu aktar qrib żminijietna naraw li l-Griegi tal-qedem ukoll kellhom it-tempji biex fihom iqimu lill-allat tagħhom. Billi dan il-poplu kien jaħkem bosta artijiet, kien jibni tempji kull fejn ikollu preżenza. Illum il-fdalijiet ta’ dawn it-tempji saru l-patrimonju ta’ dik l-art li jinsabu fiha. Mhux wisq bogħod minn pajjiżna, sewwasew fi Sqallija, f’Agrigento għadna nistgħu naraw għadd ta’ tempji Griegi. Ir-Rumani ħadu ħafna mill-Griegi u huma wkoll kienu jibnu tempji lill-allat tagħhom. Meta twieldet il-fidi Nisranija, sakemm dawk li ħaddnu din il-fidi ġdida kellhom il-ħelsien li jipprattikawha, kienu jużaw il-katakombi bħala l-post tal-kult tagħhom. Hawn ukoll pajjiżna jista’ jiftaħar li huwa minn ta’ quddiem għax wara Ruma, Malta tħaddan l-akbar għadd tagħhom.

Qabel l-Insara

L-Insara kienu meqjusin bħala setta li ħarġet mill-fidi Lhudija u għalhekk għall-bidu ftit kien hemm min jagħmel distinzjoni bejn Lhudi u Kristjan. Il-Lhud ukoll kellhom it-tempju fil-belt ta’ Ġerusalemm, imma dan twaqqa’ mir-Rumani fis-sena 70 Wara Kristu. Ta’ min jgħid li dan kien it-tielet tempju mibni fil-post u minn meta twaqqa’ mir-Rumani ma reġa’ nbena qatt. Il-Lhud għandhom is-sinagoga bħala l-post tal-kult tagħhom. Is-sinagoga aktarx li bdiet tintuża matul l-eżilju Babiloniż fil-ħames seklu Qabel Kristu u wara l-qerda tal-ewwel Tempju, id-drawwa tas-sinagoga kienet miġjuba lejn Iżrael mil-Lhud li kienu rritornaw mill-eżilju. Għal-Lhud, it-tempju kien il-post fejn jgħammar Alla u s-sinagoga hija biss il-post tal-kult u t-talb.

Il-knisja, post il-kult Nisrani

Insara 

L-ewwel Insara kienu jiltaqgħu fid-djar biex jiċċelebraw il-kult tagħhom. Din il-ħaġa ma kinitx issir biss f’Iżrael, il-post fejn twieled il-Kristjaneżmu imma kull fejn inxtered. Ruma għadna sal-lum insibu knejjes antiki ddedikati lil xi qaddis jew qaddisa li ma nafux min hu jew min hi, bħal Santa Sabina jew Santa Priska. Dawn ma kienu ħadd għajr is-sidien tad-djar fejn kienu jiltaqgħu l-ewwel Insara biex jeżerċitaw il-kult. Dawn id-djar kienu jissejħu Domus Ecclesia, dar-knisja u biż-żmien sidhom beda jissejjaħ bħala qaddis. Illum il-Kristjaneżmu huwa maqsum fi friegħi u huwa stmat li madwar id-dinja kollha hawn xi 37 miljun knisja.

Musulmani

Taj Mahal huwa wkoll moskea

Il-moskea hija l-post tat-talb għall-fidili tal-Iżlam. Il-moskea għandha miḥrāb, bħal niċċa li tindika d-direzzjoni ta’ Mekka fejn hemm ukoll il-Kaʿba, meqjusa bħala l-ewwel Santwarju Musulman iddedikat għall-qima ta’ Allah. Minkejja li mhix ħaġa obbligatorja, il-moskea ġieli jkollha wkoll il-pulptu minfejn l-imam jaqra l-Koran. Billi l-fidi Iżlamika ma tippermettix xbihat, f’xi moskeji nsibu disinji tabilħaqq sbieħ li jsebbħu lill-binja. Madwar id-dinja nsibu kważi 4 miljun moskea.

Hemm xi denominazzjoniet reliġjużi oħra li minkejja li huma żgħar għandhom il-post tal-kult tagħhom ukoll bħal ngħidu aħna s-sala tas-Saltna tax-Xhieda ta’ Ġehova fost oħrajn.

Hekk rajna fuq fuq xi postijiet li l-bniedem, hu min hu, hu fejn hu, juża biex jesprimi dak is-sentiment reliġjuż li jħoss ġewwa fih.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 11 ta' Settembru 2021

Żmien ta’ liema festi?

Il-kwistjoni dwar l-użu tal-kelma Christmas. Kemm varament toffendi lill-oħrajn?

Kull ma jmur iktar qiegħed jersaq il-jum tal-25 ta’ Diċembru, jum li l-parti l-kbira minna nsejħulu l-Milied. Ma’ dan il-jum hemm marbutin għadd ta’ festi u tradizzjonijiet.  Aħna l-Maltin ma aħniex differenti minn popli oħra. Huma wkoll jiem ta’ vaganzi fejn uffiċċji jew fabbriki jagħalqu bwiebhom sabiex il-ħaddiema jkunu jistgħu jgawdu l-familja tagħhom. Sfortunatament hemm faxxa ta’ ħaddiema li xogħolhom ma jistax jieqaf lanqas fi żmien il-festi, anzi hemm każi fejn dawn il-jiem ikunu impenjativi aktar mill-kumplament tas-sena.

Happy holidays

Ta’ kull sena f’dan iż-żmien tqum il-kwistjoni jekk għandniex niktbu Happy Christmas jew Happy Holidays. Jekk tibqa’ taħseb ftit tintbaħ li din ma hijiex ħaġa superfiċċjali imma hemm ħsieb moħbi wara. Bosta jippruvaw iġibu skuża b’ dawk li jħaddnu reliġjon mhux Kristjana u jgħidu li l-kelma Christmas tista’ toffendilhom is-sentimenti reliġjużi tagħhom. L-ewwel ħaġa tajjeb niftakru li holidays tista’ toħodhom meta trid, fis-sajf nieħdu vaganzi imma ma nawgurawx il-happy holidays lil xulxin.  Ma nibgħatux kartolini lil xulxin għax il-fabbrika għamlet ix-Shut down. Imma fil-Milied mhux hekk! Fil-Milied kulħadd jibgħat xi kartolina jew tnejn. Anke llum meta l-posta elettronika ħadet post l-ittri xorta fi żmien il-festi l-pustier jiżdiedlu mhux ħażin xogħolu. Il-mistoqsija hija waħda: Jekk ma jkunx il-Milied, ikollna vaganzi lejn tmiem is-sena? Kemm tabilħaqq il-kelma Christmas toffendi lil min ma jemminx fi Kristu?

Il-Musulmani

Meta naħsbu fuq fatti bħal dawn aktarx naħsbu li dawk li huma kontra l-użu tal-kelma Christmas huma il-Musulmani. Dan huwa żball għax il-Musulmani  l-ewwel ħaġa jirrikonoxxu l-Bibbja bħala ktieb qaddis  u għalhekk dak li hemm imniżżel fih huwa wkoll qaddis u t-tieni ħaġa l-Musulmani għandhom qima kbira lejn il-Madonna u lejn binha Ġesù. Dan ma jfisssirx li t-teoloġija Nisranija u dik Musulmana hija l-istess imma juri li mhux tassew li l-festi tat-twelid ta’ Ġesù joffendu lill-Musulmani.

Reliġjonijiet oħrajn

Flimkien mal-Insara u l-Musulmani, li huma l-ikbar żewġ reliġjonijiet fid-dinja,  hawn il-Buddisti u l-Indu li huma religjonijiet meqjusin kbar. Bejn Insara u Musulmani hawn bejn wieħed u ieħor 54% tan-nies tad-dinja, bejn Buddisti u Indu hawn madwar 22% ("People and Society". The World Factbook. CIA. 2012). L-Indu semgħu bi Kristu mingħand il-missjumarji Insara.  Bosta minnhom jammirawh bla ebda problemi minkejja li ma jikkonvetux. Eżempju wieħed huwa Mahatma Ghandi li dejjem ammira t-tagħlim ta’ Kristu b’ mod profond. L-istorja fil-Buddisżmu hija differenti għax għalihom ma hemx diskors dwar eżistenza jew nuqqas ta’eżistenza ta’ Alla. Madanakollu hemm xi Buddisti li juru interess kbir fit-tagħlim ta’ Kristu. (dokument: Cristo e le altre religioni Commissione Dialogo Interreligioso, 2000).

Tassew li minbarra dawn l-erba’ religjonijiet kbar jifdal kważi kwart tal-popolazzjoni dinjija. Imma kemm tassew iċ-ċelebrazzjonijiet tal-M ilied jagħtuhom fastidju lil dawn it-talin? Kważi nofs dan il-kwart ma jappartjeni għall-ebda reliġjon u n-nofs kwart l-ieħor jiġbor fih popli bi twemmin tribali, f’postijiet fid-dinja li tant huma remoti li niddubita jekk qattx semgħu bi Kristu jew bil-festa ta’ twelidu.

Nibża li dan il-ħafna plejtu li jsir ma huwa xejn għajr duħħan jew hemm xi intenzjoni moħbija. Żgur li l-pressjoni ma tiġix minn persuni ta’ twemmin differenti minn dak Kristjan

Fr. Reno Muscat OP

dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon, 21 ta' Diċembru 2013