MIN QIEGĦED IMEXXI D-DJOĊESI TA' MALTA BĦALISSA?

  L-Amministratur Appostoliku

Mal-aħbar tar-riżenja ta’ Monsinjur Pawl Cremona minn Arċisqof ta’ Malta tħabbar li Monsinjur Isqof Charles Jude Scicluna inħatar amministratur appostoliku. X’ inhu eżatt l-amministratur appostoliku?

Fil-Knisja Kattolika l-amministratur appostoliku huwa prelat imqabbad mill-Papa sabiex jaqdi l-uffiċju ta’ ordinarju. Il-kelma prelat ġejja mil-Latin prælatus, il-partiċipju passat ta’ præferre, li tfisser tmexxi, allura prelat tfisser mexxej, filwaqt li ordinarju ġejja mill-kelma, Latina wkoll, ordinarius, li tfisser dak li jagħti l-ordni, jew fi kliem ieħor, dak li jikkmanda u dak li jagħmel l-ordnijiet jew liġijiet.

Mons. Gonzi

Amministratur appostoliku jista’ jkun f’ żona li tkun għadha ma saritx djoċesi jew li ma tkunx sejra ssir djoċesi u hawnhekk ikollha amministratur appostoliku li jmexxi b’ mod permanenti dik iż-żona. Amministraturi appostoliċi bħal dawn insibuhom f’ pajjiżi li ma hemmx libertà tal-fidi u l-Knisja tista’ tkun taħdem b’ mod klandestin bħalma jsir fiċ-Ċina. Skont id-dritt Kanoniku, dawn l-amministraturi appostoliċi għandhom id-drittijiet u d-dmirijiet kollha li għandhom l-isqfijiet djoċesani.

Amminstratur appostoliku jista’ jkun ukoll il-mexxej ta’ djoċesi li tkun spiċċat f’ sede vacante. Djoċesi ssib ruħha f’ sede vacante meta l-isqof imut, jirreżenja jew jiġi trasferit fi djoċesi oħra. Sakemm jinħatar isqof ieħor ikun hemm is-sede vacante u hemmhekk għandu jinħatar amministratur appostoliku, bħalma ġara fil-każ tar-riżenja tal-Arċisqof Cremona f’ pajjiżna. Ġieli jiġri li sakemm jinħatar isqof ġdid, l-isqof li jkun irtira jservi ta’ amministratur appostoliku sakemm jiġi kkonsagrat isqof ġdid.

Mons. Gerada

 Jista’ jagħti l-każ li l-isqof li jkun miet, irriżenja jew ġiet trasferit, ikollu miegħu isqof koadjitur. Isqof koadjitur ikollu d-dritt tas-suċċessjoni u għalhekk meta għal xi raġuni fid-djoċesi tinħoloq sede vacante, dan awtomatikament jinħatar l-isqof jew l-arċisqof tal-post. (Can. 403 - §3) Per eżempju fl-1943 l-Isqof ta’ Għawdex Mikiel Gonzi inħatar isqof koadjutur tal-Isqof ta’ Malta Mauro Caruana. Meta dan miet aktar tard dik is-sena, Gonzi, bi dritt, kien is-suċċessur ta’ Caruana. Biex inkun qegħdin ngħidu s-sewwa kollu, l-Isqof Emanuel Gerada kien inħatar isqof  awżiljarju ta’ Malta  fl-1967 u koadjutur fl-1968. Madanakollu huwa ma laħaqx arċisqof ta’ Malta meta warrab Monsinjur Gonzi. Gerada kien laħaq Nunzju ta’ El Salvador u l-Gwatemala fl-1973 minkejja li kellu d-dritt tas-suċċessjoni għall-Episkopat Malti.

Każ ieħor fejn jista’ jkun appuntat amministratur appostoliku huwa f’ każ rarissimu fejn is-sede ma tkunx vacante, ikun hemm isqof, u din tissejjah sede plena, imma l-isqof ikun f’ qagħda ta’ inkapaċità, jiġifieri ma jkunx jista’ jaqdi l-uffiċju tiegħu mija fil-mija minħabba għadd ta’ raġunijiet. Hawnhekk ukoll jinħatar amminstratur appostoliku.

Mons Scicluna

Amministraturi appostoliċi ta’ sede vacante jew sede plena jaqdu dan l-uffiċju sakemm ikun magħżul l-isqof il-ġdid biex jieħu pussess tad-djoċesi. Dawn l-amministraturi appostoliċi ma għandhomx id-drittijiet kollha li għandhom l-isfijiet. Il-Kodiċi tad-Dritt Kanoniku jgħid x’ jistgħu jagħmlu u x’ ma jistgħux jagħmlu. Per eżempju ma jistgħux jiddisponu minn propjetà immobli tad-djoċesi u jekk dak li jinħatar amminstratur appostoliku jkun l-amministratur finanzjaru tal-djoċesi, dan għandu jwarrab minn din il-kariga u jinħatar amministratur finanzjarju ieħor. (Can. 423 §2)

Kif għidna, ġieli isqof li jkun warrab mill-kariga, iservi ta’ amministratur appostoliku sakemm jinħatar suċċessur għalih. Bosta drabi meta jkun hemm isqof awżiljarju dan jitpoġġa bħala amministratur appostoliku  u ġieli jinħatar l-ordinarju ta’ djoċesi qrib. Madanakollu huwa l-Papa li jiddeċiedi lil min jaħtar bħala ammistratur appostoliku.

 Fr Reno Muscat

Demm gdid

Dawn l-ahhar gimghat smajna u qrajna hafna dwar il-qaghda tal-Knisja Kattolika f' pajjizna. Jiena wkoll f' kitbieti kien hemm fejn ikkritikajt lill-Knisja. Il-kritika li ghamilt jiena, dejjem ghamiltha sforz l-imhabba li ghandi lejn il-Knisja u dejjem kienet indirizzata lejja nnifsi bhala membri taghha. Tant hu hekk li qatt ma ktibt dwar xi nuqqasijiet li jinsabu f' religjonijiet jew setet ohra ghaliex l-ewwel haga ma nafx x' qaghda jinsabu fiha u t-tieni nett mhux kompitu tieghi li nikkritikhom. L-istess haga nispera li jaghmlu dawk kollha li dan l-ahhar tkellmu jew kitbu dwar il-qaghda prezenti tal-Knisja f' Malta.

Gonzi - Mercieca - Cremona

F'dan l-ahhar nofs seklu il-Knisja Maltija kellha mexxejja differenti ghal kollox minn xulxin. Irridu nghidu wkoll li pajjizna wkoll inbidel f' dawn il-hamsin sena, biss biss hamsin sena ilu, sal-21 ta' Settembru, lanqas konna ghadna nazzjon. Iz-zminijiet ta' dawn it-tliet isqfijiet kienu differenti ghal kollox anke mil-lat civili.

Mons. Arcisqof Gonzi

L-Arcisqof Mikiel Gonzi kien il mexxej spiritwali ta' pajjizna fi zmien ta' kwistjoni politika religjuza - kwistjoni li llum ghadna nhossu xi ftit l-effett taghha. Kien zmien iehor u mhux lakemm naqbdu u nghidu min kellu tort u min kellu ragun. 

Mons. Arcisqof Mercieca

L-Arcisqof Guzeppi Mercieca ha t-tmexxija tad-djocesi ftit snin wara li giet fi tmiemha l-kwistjoni ta' bejn Gonzi u Mintoff. Ried jerga' jigbed lura lejn il-Knisja in-naghag li kienu mbeghdin minhabba l-ideal politiku taghhom. Bil-mod uniku tieghu nistghu nghidu li rrnexxielu, u dan bla daqq ta' trombi.

L-Arcisqof Pawlu Cremona sab Knisja f' dinja mghaggla li tinbidel b' ritmu veloci. Araw il-qaghda ta' pajjizna kemm inbidlet tul dawn il-ftit snin li ilu Arcisqof taghna. Minix nirreferi biss ghall-fatt li tmien snin ilu f' Malta ma kienx hawn la divorzju u lanqas unjoni civili. Araw ftit l-istatistika tas-separazjonijiet, tas-single mothers, ta' tfal bi bzonn ta' social worker! Din hija l-qaghda li sab l-Arcisqof attwali.

Twajjeb u tajjeb

Mons. Arcisqof Cremona

Dawk kollha li jafu lill-Arcisqof Cremona personali, kollha jghidulek kemm hu bniedem twajjeb. Jiena wiehed minnhom. Imma jiena minbarra li nghid li hu twajjeb nghid ukoll li hu mexxej tajjeb ukoll. Lil Monsinjur Cremona nafu bhala surmast tieghi fin-novizzjat u nafu wkoll bhala pirjol ta' komunità. Ghax huwa twajjeb u tajjeb, ma jikkoregikx quddiem in-nies imma jsib l-ahjar waqt u l-ahjar post biex dak li jkollu jghidlek jghdulek. Iva l-Arcisqof jaf ibezbez meta jkun hemm htiega ta' tbezbiza. Wisq nibza' li parti mill-htija li qeghdin fiex qeghdin hija ghax kien hemm min abbuza mit-tjubija tieghu. Ma rridx ninstema' daqs li kieku jiena  xi avukat difensur ta' Pawlu Cremona. Xejn minn dan! Jien difensur tas-sewwa u tal-verità u ghalhekk qieghed nikteb dan kollu.

Demm gdid

Mons. Isqof Grech

Bhal kull mexxej iehor, l-Arcisqpf ma jistax jaghmel kollox hu. Tassew li ghandu par spallejn sodi fuq xiex iserrah, dik ta' Monsinjur Isqof Mario Grech, li huwa l-president tal-Konferenza Episkopali Maltija u tal-Isqof Awziljarju Monsonjur Charles Scicluna. Tassew li dawn it-tlieta huma l-mexxejja taz-zewg djocesijiet Maltin, imma bosta xoghol ikun iddelegat lill-ohrajn. U ghax huma mexxejja jiddelegaw. Jekk min ikun delegat ma jaqdix xogholu sewwa ma jkunx tort tal-mexxej li x-xoghol ma sarx.

Huwa propju hawn fejn nehtiegu demm gdid, persuni b' ideat godda, persuni li mohhhom mhux mimli bl-ghaqbut pre-konciljari. Sacerdoti li aktar jahsbu kif sejrin isibu n-naghga l-mitlufa milli joqghodu paxxuti fil-maqjel mad-disgha u disghin l-ohra. Imma biex tfittex in-naghga l-mitlufa ma tridx tmur tfittixha bis-suttana u s-saturnu ghax fejn tkun marret din in-naghga is-suttana tithammeg jew ticcarrat u s-saturnu jaqghalek minn fuq rasek!

Mons. Isqof Scicluna

Demm gdid hemm bzonn f' kull qasam tal-Knisja Maltija. Nemmen li hemm min hu kapaci imma ghandu mnejn dawk kapaci mhux qeghdin jinghataw cans. Ghandu nmejn hemm min jibza' li jitlef il-karriera jekk jaghti cans allura jibqa' hemm iggranfat mas-siggu tal-poter. Il-Papa Frangisku jwissi kontra l-karriera tas-sacerdoti.

Qieghed nghid demm gdid ghax jien ukoll nemmen li hemm cans li l-qaghda titjieb. Din hija l-opinjoni tieghi dwar il-qaghda li ninsabu fija.

Fr. Reno Muscat

Dan l-artiklu deher fin-Nazzjon tat-23 ta' Awwissu 2014