Nemmen li ħafna minnkom, bħali tużaw il-midja soċjali u bħali taraw dak li
jkun qed iseħħ. Dawn l-aħħar ġimgħat dehru bosta kummenti dwar nuqqasijiet li
qed iseħħu f’pajjiżna u li qed itellfu l-paċi ta’ dak li jkun. Rajna filmati
ta’ żgħażagħ jgħajtu u jagħtu fastidju lir-residenti, oħrajn iħabbtu l-bibien
tan-nies matul il-lejl, koppja fil-gallarija lebsin bħal Adam u Eva qabel kielu
t-tuffieħa u agħar minn hekk ukoll, ġuvintur jaqbżu fuq il-karozzi pparkjata
fit-triq, ġlied u storbju, tfajla mperrċa fit-taraġ li jwassal għall-Knisja ta’
Ġieżu l-Belt u biex tgħaxxaq kollox, waqt mewġa qalila ta’ sħana beda jinqata’
d-dawl. Dan kollu, u min jaf kemm aktar, iwassal biex fil-bniedem jitnissel
sentiment ta’ rabja. Ma nagħtix tort lil min wara dan kollu jaġixxi b’mod mhux
normali. Ma naqbilx ma’ min jieħu l-liġi b’idejh, imma rridu naraw xi jkun
wassal li dak it-tali jaġixxi kif ikun aġixxa.
Mal-lista tal-emozzjonijiet insibu l-istat ta’ rabja. It-tfittxija għal
definizzjoni xjentifika tat-terminu “rabja” mhix faċli. Hawn min isostni li
r-rabja hija stat tal-moħħ ta’ xi ħadd li ma jaċċettax li l-affarijiet iseħħu
mingħajr il-kunsens tiegħu li ma jseħħuh kif ikun pjanahom hu jew kif
jixtieqhom hu.
Persuna li spiss tħoss rabja ġewwa fiha aktarx tesperjenza effetti fiżiċi,
bħal żieda fir-rata tal-qalb, pressjoni tad-demm għolja u livelli ogħla ta’
adrenalina. Ir-rabja mbagħad issir is-sensazzjoni predominanti fl-imġieba
tal-persuna bir-riżultat li din taġixxi b’mod differenti minn meta l-istess
persuna tkun fi stat ta’ kalma. Ir-rabja jista’ jkollha ħafna konsegwenzi
fiżiċi u mentali. L-espressjoni esterna tar-rabja tista’ tinstab
fl-espressjonijiet tal-wiċċ bħalma huma il-lingwaġġ tal-ġisem bħal ngħidu aħna
tixjir eċċessiv tal-idejn jew tas-saqajn. Ir-rabja tista’ twassal biex ir-reazzjonijiet
fiżjoloġiċi tal-persuna xi drabi jinbidlu f’atti ta’ aggressjoni. Filwaqt li
ħafna minn dawk li jesperjenzaw ir-rabja jgħidu li ħafna drabi din tkun riżultat
ta’ dak li jkun ġralhom jew effett ta’ ġrajja li jkunu għaddew minnha, il-psikologi
jwissu li persuna rrabjata tista' ħafna drabi tiżbalja minħabba li r-rabja
tikkawża telf fil-kapaċità li wieħed jikkontrolla l-atti tiegħu.
Normali new le?
Il-psikologi llum iqisu r-rabja bħala emozzjoni normali, naturali u matura
esperjenzata minn prattikament il-bnedmin kollha xi drabi jew oħra. Huma
jqisuha wkoll bħala xi ħaġa li għandha valur funzjonali għas-sopravivenza. Iżda
r-rabja mhux ikkontrollata tista’ taffettwa b'mod negattiv il-benessere
personali kif ukoll dik soċjali u ħafna drabi tħalli impatt negattiv fuq dak li
jkun u fuq dawk ta’ madwaru. Filwaqt li ħafna filosfi u kittieba wissew kontra
l-attakki spontanji u mhux ikkontrollati ta’ rabja, kien hemm nuqqas ta’ qbil
dwar l-effetti tar-rabja. Il-kwistjoni tat-trattament tar-rabja ilu jinkiteb
dwaru minn żminijiet tal-filosfi tal-qedem, iżda psikologi moderni, b'kuntrast
ma’ kittieba preċedenti, isostnu wkoll li t-tażżin tar-rabja jista’ jkollu effetti
negattivi.
Kontroll jew kura
Fir-rabja dejjem ikun hemm żewġ partijiet tal-inqas. Ġieli bniedem ikun
irrabjat miegħu nnifsu u dan iseħħ fil-ġlieda ta’ kif dak il-bniedem ikun
jinstab kontra il-perspettiva li dak l-istess bniedem jipproġetta viżjoni
tiegħu nnifsu, allura f’dawn il-każi wkoll ikun hemm żewġ partijiet; kif jien u
kif nixtieq li nkun. Ir-rabja, bħall-emozzjonijiet kollha, m'għandhiex tiġi
ġġudikata sabiex tiġi ttrattata, iżda jeħtieġ li tinftiehem u tinbidel
fir-relazzjoni ġdida ta’ fejqan. Il-kura għandha bħala l-prattika tagħha, it-tmiem
tal-ħtieġa li parti tiddomina lill-oħra. Il-parti l-oħra għandha tibda tiġi
meqjusa bħala interlokutur li m’għandu xejn x’jaħbi u m’għandu l-ebda xewqa li
jgħakkes, iqarraq, jaħkem, jikkalpesta jew imur kotra x-xewqa ta’ dak li jkun.
L-aċċettazzjoni tal-istat li tkun fih il-parti rrabajta, it-tama li
r-raġunijiet jew skużi tagħha se jkunu mismugħa huma kruċjali biex ir-rabja
tisparixxi mill-karattru ta’ dak li jkun. Meta naħsbu fir-rabja nistgħu inġibu
quddiem għajnejna maskra: oġġett li ma jħalliniex naraw wiċċ dak li jkun hemm
moħbi warajh. Hekk hi r-rabja! Ovvjament, jista’ jkun li hemm tbatija moħbija
wara r-rabja. B’hekk nistgħu nħossu rabja lejn persuna jew sitwazzjoni mingħajr
ma nifhmu r-raġuni. Nies irrabjati jistgħu jsibu ruħhom mwaħħlin fil-mudelli sterjotipiċi
ta’ ħsieb u mġiba, iħossuhom maqbuda u jistgħu jaslu biex jemmnu li d-dinja
kollha tobgħodhom, li l-ħajja hija inġusta, u li ħadd ma jagħraf is-siwi
tagħhom fid-dinja.
