Libertà tal-espressjoni u ċensura

 

Għal mijiet ta' miljuni ta’ nies madwar id-dinja, nistgħu ngħidu li ma tgħaddix ġurnata waħda mingħajr żjara, imqaR waħda qasira fuq xi netwerk tal-media soċjali, bħal Facebook. Dawn is-siti għandhom rwol importanti fil-ħajja soċjali u politika madwar id-dinja billi jsawru x-xena ta’ kif l-individwi jinteraġixxu ma’ xulxin u kif movimenti sew politiċi, reliġjużi u oħrajn ikunu qed jorganizzaw ruħhom u kif ikunu qed jikkomunikaw mal-pubbliku in ġenerali. Biżżejjed waqfa ta’ ftit sigħat fuq xi netwerk minn dawn u qisha waqgħet id-dinja!  Sa issa, il-websajts tan-netwerk soċjali servew bħala post miftuħ fejn wieħed jista’ jgħid u jesprimi ruħu kif irid jew jibda argument. Spiss ikun hemm pressjoni biex tibda ssir ċensura tal-media soċjali. Fi żmien li kulħadd jitkellem dwar id-dritt tal-espressjoni libera, għad hawn post għaċ-ċensura. Min-naħa l-oħra, id-dritt tal-espressjoni jagħti dritt lil dak li jkun li jikteb, jgħid u jxandar dak li jrid?

Xi ismijiet u numri

F’dawn l-aħħar snin, websajts tan-netwerk soċjali bħal Facebook, Google+, Instagram, Myspace, Tumblr, Twitter, u YouTube saru karatteristika li juru l-qagħda tad-dinja onlajn. Bħalissa, żewġ terzi mill-Amerikani kollha b’aċċess għall-internet għandhom account ta’ xi websajt tal-media soċjali. Dan il-fatt jagħmel lil dawn is-siti popolari mmens billi l-maġġoranza ta’ dawk li għandhom account fihom iżuruhom ta’ kuljum. Biex nifhmu ftit nistgħu ngħidu li Facebook, li huwa l-aktar popolari fid-dinja fejn jidħlu websajts ta’ netwerk soċjali, għandu aktar minn 800 miljun membru minn madwar id-dinja kollha. F’jum wieħed ġieli daħlu fih aktar min 500 miljun persuna.

Il-figuri f’Malta huma bejn wieħed u ieħor l-istess bal dawk tal-pajjiżi sviluppati l-oħra. Statistika turi li f’Awwissu, 2021 kien hemm aktar minn 73% tal-Maltin li jużaw l-internet li daħlu fuq Facebook. It-tieni l-aktar media soċjali popolari magħna huwa Twitter li fl-istess xahar li qed insemmu kienu kważi 9% tal-Maltin li jużaw l-internet li daħlu fih. Fl-istess livell magħna l-Maltin hemm is-site Pinterest. Hawn qed naraw li dak li jgħodd għal pajjiżi oħra jista’ jgħodd ghalina wkoll għax qegħdin fuq l-istess livell.

Netwerks b’saħħithom

Il-media soċjali llum qarrbet lill-bnedmin kollha. Illum ma għadux iż-żmien li tikteb ittra lil xi qarib li jgħix l-Awsteralja u trid tistenna x-xhur sakemm tasallu din l-ittra, jiktiblek lura u l-ittra tiegħu tasal għandek. Illum tikteb u tasallek it-tweġiba dak il-ħin jew ftit wara. Is-saħħa tal-media soċajli hija emormi. Tajjeb niftakru kif bdiet dik li ssejħet “ir-Rebbiegħa Għarbija”. Kollox beda minn fuq Facebook. Il-protesti kienu nfirxu sewwa mal-pajjiżi kollha tal-Afrika ta’ Fuq imma l-aktar fl-Eġittu, il-Libja, it-Tuneżija, l-Alġerija, il-Yemen, il-Ġordan u l-Baħrejn. Semmejt dawn il-protesti biex nuri l-qawwa ta’ dawn il-mezzi ta’ media moderni.

Bla ċensura

Meta wieħed jikteb fuq xi wieħed minn dawn il-mezzi dlonk ikun hemm min jara dak li nkiteb. Anke jekk dak li jkun iħassar dak li kiteb, xorta jkun hemm min rah għax meta jkollok daqstant miljuni jużaw dawk in-netwerks ma jistax ikun li dak li jintefa’ fuqu ma jarah ħadd, anke jekk għal ftit sekondi. Allura hawn tidħol il-mistoqsija dwar jekk hemmx bżonn ta’ ċensura fuq siti bħal dawn.

Illum kulħadd sar ġurnalist, illum kulħadd sar xandâr u jkollna nammettu li bosta aħbarijiet li jixxandru minn stazzjonijiet televiżivi jew minn ġurnali stampati jew online, ikunu ttieħdu minn fuq xi mezz ta’ media soċjali li qed insemmu. Imma allura kulħadd jista’ jikteb li jrid?

Iċ-ċensura hija s-soppressjoni ta’ diskors, komunikazzjoni pubblika, jew informazzjoni oħra. Din tista’ ssir meta xi materjal ikun ikkunsidrat oġġezzjonabbli, ta’ ħsara, sensittiv, jew "inkonvenjenti". Iċ-ċensura tista’ ssir minn gvernijiet, istituzzjonijiet privati u korpi oħra ta’ kontroll. Pereżempju film jista’ jiġi ċċensurat minn bord apposta. Ċensura ġenerali sseħħ f’għadd ta’ media differenti, inklużi diskorsi, kotba, mużika, films u arti oħra, l-istampa, ir-radju, it-televiżjoni u l-Internet għal bosta raġunijiet fosthom is-sigurtà nazzjonali, biex tikkontrolla l-oxxenità, ma tħallix it-tixrid tal-pedopornografija, kontra d-diskors ta’ mibegħda, biex tipproteġi lit-tfal jew gruppi vulnerabbli, biex tippromwovi jew tirrestrinġi opinjonijiet politiċi jew reliġjużi, u biex tipprevjeni l-malafama u l-libelli.

Allura meta naraw dan kollu dlonk nindunaw li minkejja li nżommu soda l-għajta tal-libertà tal-espressjoni, naraw ukoll li fejn ikun hemm abbuż dan għandu jiġi ċċensurat. Hawn min jgħid li ċ-ċensura tillimita argument milli jiġi diskuss, imma liema argumenti għandhom dritt jiġu diskussi? Jekk argument iweġġa’ jew joffendi għandu wkoll ikun diskuss? Il-libertà tiegħi ma tfissirx li nista’ nkasbar lil ħaddieħor. Ħaddieħor għandu d-dritt li jgħix fil-kwiet, bla tgħajjir jew insulti jew abbużi, bħalma għandi jien wara kollox. Għalhekk iċ-ċensura ma tnaqqasx mil-libertà tal-espressjoni imma tissalvagwarda li min jista’ jiġi abbużat jew imewġġa’.

Minkejja li l-libertà tal-espressjoni u ċ-ċensura jidhru li jaħdmu kontra xulxin, fil-fatt jimxu id f’id biex ikun hemm ħarsien tal-libertà għal kulħadd.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 23 ta' Ottubru 2021

Rivoluzzjoni Teknoloġika

L-akbar bidla wara r-rivoluzjoni industriajli

Immaġina li minflok qegħdin ngħixu fl-2013 qegħdin ngħixu fl-1963, ħamsin sena ilu, jew anke fl-1973, erbgħin sena ilu. Min qatt kien jobsor li ħajjitna kellha tinbidel daqstant. Min qatt kien jimmaġina li minflok imur jixtri l-gazzetta filgħodu u joqgħod jaqraha bil-kwiet waqt ħin il-mistrieħ, jew fuq tal-linja hu u sejjer ix-xogħol, illum permezz tal-mobile jista’ jaqra l-gazzetta bla ma jmiss karta b’idu, illum jista jsegwi programm televiżiv mingħajr ma jkollu televiżjoni, illum jista’ jikteb u jibgħat messaġġ bla ma jaqbad karta u lapes b’ idejh. Minn qatt kien jobsor? U min qatt kien jimmaġina li biex filgħodu tgħid “Bonġu” lil xi ħadd bogħod minnek ma taqbadx it-telefon imma tidħol f’ wieħed mis-social networks u ssellem lil dak li jkun?

Ikollna nammettu li llum qegħdin ngħixu f’ dinja li għaddejja minn bidla kbira, bidla bħalma wettqed ir-rivoluzzjoni industrijali. Bidla kbira daqs ir-rivoluzzjoni industrijali. Bidla li qed iġibu is-social networks. Forsi nistaqsu għalfejn u kif qegħda ssir din il-bidla. Illum aktar min-nofs il-popolazzjoni tad-dinja għandha inqas minn 30 sena. L-għodda ta’ din il-generazzjoni hija l-internet u l-kompjuter. 96% ta’ dawn iż-żgħażagħ jinstabu fuq xi tip ta’ social network. Ġewwa l-Amerika għal kull persuna li tidħol fuq Google, hemm tlieta li jidħlu f’ Facebook. Sa ftit snin ilu l-aktar siti nfittxijin fuq l-internet kienu dawk pornografiċi. Illum mhux aktar hekk, illum l-akbar attività fuq il-W.W.W hija s-social media. Nibqgħu l-Amerika u ngħidu li koppja minn kull tmienja li jiżżewġu saru jafu lil xulxin permezz ta’ xi social network.

Nistgħu nqabblu dan il-mezz ġdid ta’ telekomunikazzjoni ma’oħrajn li ġew qablu u naraw b’ għajnejna stess kemm tabilħaqq qegħdin ngħixu rivoluzzjoni tekonoloġika. Ir-radju dam 38 sena biex kellu 50 miljun semmiegħ. It-televiżjoni ħa 13-il sena biex laħaq il-50 miljun telespettatur. L-internet ħa 4 snin biex kellu 50 miljun persuna li tużah. L-iPod laħaq il-50 miljun wara 3 snin u Facebook żied 200 miljun persuna li juzawh f’ sena waħda biss. F’ 9 xhur isiru biljun download tal-iPod. Ma nistgħux ma naqblux mas-soċjologu Amerikan Erik Qualman li jgħid li llum  l-għażla tagħna ma hijiex jekk nużawx is-social media jew le imma l-għażla hija kif għandna nuzawha u kemm nużawha sewwa.

Naraw ftit statistika. Kieku Facebook  minflok social network kien pajjiż kien ikun it-tielet l-aktar pajjiż popolat fid-dinja, wara ċ-Ċina u lndja. Kieku l-pajjiż ta’ warajh kien ikun l-Istati Uniti tal-Amerika. Forsi kien hemm min ħaseb li Facebook ma jdumx ma jispiċċa, imma llum in-numru ta’ users kiber u qieghed ikompli jikber speċjalmenet fost nisa ta’ bejn il-55 u 65 sena. Dan juri li din mhix rivoluzzjoni taż-żgħażagħ imma hemm kulħadd imdaħħal fiha.  80% tal-kumpanija ma għadhomx jirreklamaw meta jkollhom ħtieġa ta’ ħaddiema ġodda imma jużaw is-social networks. 95% mill-avviżi għax-xogħol jidhru fuq LinkedIn.

Il-kantanta Britney Spears għandhan seġwaċi fuq Twitter aktar mill-popolazzjoni tal-Isvezja, ta’ Iżrael, tal-Iżvizzera, tal-Irlanda, tal-Panama u tan-Norveġja lkoll flimkien. 50% tat-traffiku tal-internet mill-mowbajl isir għal fuq Facebook. Dan il-fatt jorbot idejn il-kumpaniji li jipprovdu s-servizz tat-telefonija ċellulari. Servizz mhux eċċellenti ifisser bdil fil-kumpanija. Illum l-e-mails naqsu u ħafna jinqdew b’ messaġġi fuq is-social networks minflok jibgġħatu e-mail. Bosta universitajiet ma għadhomx ifornu account tal-e-mail lill-istudenti tagħhom għax sabu li l-maġġoranza tagħhom lanqas qatt jifthu l-account. Ilum l-universitajiet jinstabu wkoll fuq Facebook. Ħasra li ftit ġimgħat ilu f’ pajjiżna il-kwistjoni tat-tablets spiċċat ballun politiku. Bosta universitajiet qegħdin iqassmu e-book readers, ipads u tablets lill-istudenti tagħhom. Tajjeb ngħidu wkoll li fl-Amerika n-numru ta’ tablets mibjugħin fil-Milied li għadda qabes sewwa l-għadd ta’ kotba li nbiegħu.

YouTube sar it-tieni l-akbar search engine fid-dinja.  Sakemm ilek taqra dan l-artiklu kienu uploadjati  madwar mitt siegħa ta’ filmati fuq YouTube. Illum ċerti aħbarijiet jaslulna fuq YouTube qabel ma jwassluhom agenziji tal-aħbarijiet u dan minħabba li llum min jinzerta f’ post li fih iseħħ xi ħaġa jkun jista’ jxandar dak li seħħ dak il-ħin stess. Wiki bl-ilsien tal-Hawai tfisser “malajr”. Wikipedia għandha aktar minn 15-il miljun argument u artiklu. Illum din l-enciklopedija online, fejn jidħlu ċerti argumenti, saret affidabbli daqs l-Enċiklopedija Brittanika minħabba li miljuni ta’ nies iżuruha ta’ kuljum u għalhekk jekk ikun hemm żball dlonk jiġi kkoreġut. Kieku kull artiklu li jitpoġġa fuq Wikipedia kellu jitħallas €1, kieku kienet tiġi tiswa €1,700 fis-siegħa.

U nistgħu nibqgħu sejrin. Blogs, searche engines, telefonija, films online. Irridu jew ma rridux din hija r-realtà, dawn huma l-fatti. Tajjeb li nadattaw ruħna għalihom għax inkella nispiċċaw barra mis-sistema dinjija. Dan ma huwiex biss fatt li jinvolvi biss lill-gvernijiet u lill-politiċi, huwa fatt li jinkludi lil kull wieħed u waħda minna. Aħna lkoll protagonisti f’ din ir-rivoluzzjoni.

Fr Reno Muscat OP

In-Nazzjon 11 ta' April 2013