Altruwiżmu

 

Spiss nisimgħu l-kelma Altruwiżmu u forsi ma nirriflettux sewwa dwar it-tifsira tal-kelma. Altruwiżmu ġejja mill-kelma Latina “alter” li tfisser ħaddieħor. L-altruwiżmu jirreferi għall-imġieba ta’ dawk li għandhom il-kwalità morali li jinteressaw irwieħhom f’dawk bħalhom. Dan il-kunċett jista’ jiġi applikat kemm fil-bioloġija, fil-psikoliġija, soċjoloġija, antropoloġija kif ukoll fil-filosofija. L-altruwiżmu huwa sewwasew il-kontra tal-egoiżmu. Id f’id mal-altruwiżmu nistgħu nsibu l-personaliżmu. Il-personaliżmu huwa pożizzjoni intellettwali li tenfasizza l-importanza tal-persuna umana.

Fl-1960, Karol Wojtyła, li aktar tard sar il-Papa Ġwanni Pawlu II, fil-ktieb tiegħu Miłość i Odpowiedzialność li tfisser Imħabba u Responsabilità, kiteb hekk dwar in-norma tal-personaliżmu: “Din in-norma, tgħid li l-persuna hija t-tip ta’ ġid li ma jammettix l-użu u ma jistax jiġi ttrattat bħala oġġett ta’ użu u bħala tali huwa l-mezz li jwassal għall-għan.” Fi kliem aktar sempliċi ngħidu li l-bniedem l-ieħor għandu jkun stmat u maħbub daqshekk innifsek għax bħalek kien maħluq, la iżjed u lanqas inqas.

Aħna negattivi

Kultant aħna l-adulti niġġudikaw liż-żgħażagħ tal-lum. Naħsbu li huma għal kollox differenti minna, huma moħħhom imtajjar, ma jridu jafu b’xejn, huma bla kont, traskurati, għażżenin, permessivi żżejjed, egoisti, moħħom biex ipejpu l-ħaxixa, jittaqqbu, jissniffjaw u elf aġġettiv ieħor. Imma naħseb li ma nistgħux nitfgħu lil kulħadd f’keffa waħda. Forsi verament hawn żgħażagħ li huma kif naħsbu aħna li qbiżna n-nofs seklu, imma fi żmienna kulħadd kien bil-għaqal? Kulħadd kien anġlu jimxi fl-art? Ma kienx hawn taħwid fi żmienna? Drogi kienu xi ħaġa ta’ barra minn hawn? Jekk irridu nkunu ġusti jkollna nammettu li kull ġenerazzjoni fiha t-tajjeb u fiha dak li xi wħud jaraw ħażin.

Biss fil-ġenerazzjoni tal-lum ma nistgħux ninsew is-sens ta’ altruwiżmu li għandha. Araw meta jkun hemm xi attività biex jinġabru fondi għal xi kawża ta’ benefiċenza jew karità. Min ikun fuq quddiem? Iż-żgħażagħ. Bil-fors, huma għadhom fir-rebbiegħa ta’ ħajjithom. L-entużjażmu li għandhom huma ilu li ntefa, jew beda jnenmen fina li pass pass qed noqorbu lejn il-kartanzjan! Tabilħaqq iż-żgħażagħ tal-lum jaħsbu u jaġixxu differenti minn kif konna naġixxu u nirraġunaw aħna, imma ma rridux ninsew li d-dinja nbidlet u l-ħajja li qed jgħixu wliedna lanqas qatt ħlomna biha aħna, ħajja ta’ teknoloġija li qarrbet lill-aktar postijiet remoti tad-dinja u ġabet lill-umanità kollha donnha ġirien.

Għalhekk ma għandniex inkunu negattivi; fost iż-żgħażagħ tal-lum hemm sens ta’ altruwiżmu. Forsi differenti minn kif kien fi żmienna, imma ma nistgħux ngħidu li ma hemmx.

Tislima lil Ramiro

Ma nistax insemmi l-altruwiżmu u ma nsemmix persuna li kienet fuq fomm kulħadd ftit tal-jiem ilu. Qed nirreferi għal Ramiro Mallia. Kienu bosta dawk li kienu jafuh, biss min ma kienx jafu sar jaf bih fit-23 ta Marzu. Aħbar li xxukkjat lil Malta: ġuvni ta’ 19-il sena jitlef ħajtu b’mod traġiku fid-dar tal-ġenituri tiegħu!

Jien inzertajt ħabib antik tal-familja ta’ Ramiro, ilni qrib tal-familja minn ħafna qabel ma twieled Ramiro. Kien it-Tlieta tal-ġimgħa tad-Duluri. Kont qed nagħmel kors eżerċizzi spiritwali mill-knisja ta’ Ġieżu r-Rabat permezz ta’ life streeming. Kont għadni kif wasalt ir-Rabat u pparkjajt. Dlonk ħassejt il-mowbajl jivvibra fil-but. Kien ħabib tiegħi. Weġibt u dlonk tani l-aħbar kerha: “Miet it-tifel ta’ Joseph!” “Liema wieħed?” staqsejt jien imbellah. “Ramiro!” Tlabt lill-Mulej li dak li kont għadni kemm smajt ma kienx minnu, tlabt lil Alla li dak il-ħin kont qed noħlom. Kif jista’ jkun li żagħżugħ li fi ċkunitu rebaħ il-gwerra tal-marda qerrieda tal-kanċer issa jmut hekk? Ma ridtx u ma stajtx nemmen. Iżda din l-aħbar ma kinitx ħolma kerha li ħlomt jien, kienet realtà.

Ramiro Mallia

Qed insemmi lil dan il-ġuvni, li fl-omelija tal-funeral tiegħu ddeskrivejtu bħala “Ġuvni sabiħ minn barra imma ħafna u ħafna isbaħ minn ġewwa”, għax huwa każ per eċċellenza ta’ altruwiżmu. Ramiro rebaħ il-marda li kellu, imma ma qagħadx bi kwietu, dejjem kien jara kif jagħmel biex jgħin lil min ikun għaddej mill-istess sitwazzjoni li għadda minnha hu fi tfulitu. L-għadd ta’ messaġġi pożittivi li nxterdu dwar dan il-ġuvni mal-aħbar ta’ mewtu juru biċ-ċar kemm hawn żgħażagħ b’qalbhom tad-deheb. Il-funeral li sarlu, minkejja r-restrizzjonijiet tal-pandemija li ninsabu għaddejjin minnha, juri biċ-ċar kemm anke fl-2021, għad hawn min lil ħaddieħor ma jarahx bħala oġġett imma jarah bħala bniedem bid-dinjità kollha li tixraqlu. Għad hawn min joffri l-ħin ħieles tiegħu biex jaħdem għal xi kawża ġusta. Ramiro huwa wieħed minn dawn il-każi.

Nemmen li billi hawn aktar żgħażagħ altruwisti, l-inizjattivi li beda Ramiro f’ħajtu ser jibqgħu mexjin il quddiem, issa b’anġlu mis-sema jiġwidahom.

Le mhux kollox ħażin fil-ġenerazzjoni tal-lum. L-altruwiżmu għadna nsibuh.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 11 ta' April 2021

X’poplu ġeneruż

Minn żmien għal żmien f’pajjiżna jsir ġbir bi skop ta’ għajnuna lil min hu fil-bżonn. Kull meta ssir xi ġabra bħal din kull darba ngħidu kemm il-poplu Malti huwa ġeneruż, kemm iħobb lil min hu batut u kemm lest jgħin lill-proxxmu biex jgħix ħajja aħjar, kemm lest ikun ta’ spalla għal min għandu bżonn kura, anke barra minn xtutna, li tiswa eluf kbar ta’ liri. F’kelma waħda spiss nisimgħu kemm il-poplu Malti huwa ġeneruż.

Maratoni

Waħda mill-ewwel, jekk mhux l-ewwel maratona bi skop ta’ ġbir ta’ fondi għal skopijiet filantropiċi kienet issir mill-Moviment Kerygma bl-isem “Solidarjetà bl-Isports”. Mijiet ta’ żgħażagħ kienu jgħaddu numru ta’ sigħat bla waqfien jilgħabu l-volleyball bl-iskop li n-nies li tmur tara din l-attività jagħtu donazzjoni biex jgħinu fil-ġbir. Għall-ewwel din kienet issir b’risq id-Dar tal-Providenza, biss biż-żmien żdiedu l-għaqdiet li bdew jibbenifikaw mill-ġbir li jsir. Maż-żmien żdiedu wkoll il-maratoni u bħal ħonqu lil din il-maratona ewlenija u spiċċat biex ma saritx aktar. Madanakollu nistgħu ngħidu li din kienet  omm il-maratoni Maltin. Dawk il-maratoni kollha li nisimgħu bihom illum kollha bdew wara l-maratona tal-Kerygma.

F’diversi jiem

Illum il-ġbir bi skop ta’ għajnuna lil min ikollu ħtieġa jsir matul is-sena kollha. Ma nistgħux ma nsemmux l-Istrina b’risq il-Comunity Chest Fund u l-ġabra li ssir f’jum il-Ġimgħa l-Kbira għall-għaqda Puttinu Cares. Iżda dawn huma biss tnejn, tnejn kbar. Ma jgħaddix xahar li ma tkunx organizzata xi attività bi skop ta’ ġbir għal xi entità karitattiva. U Alla jbierek il-poplu Malti dejjem jikkontribwixxi u nazzarda ngħid anke jikkontribwixxi bil-kbir. Hawn tajjeb insemmu wkoll il-ħafna attivitajiet żgħar li jsiru fuq skala parrokkjali jew fi ħdan xi għaqda. Dawn minkejja li ma jkunux fuq skala nazzjonali wkoll jikkontribwixxu għal għan nobbli.

In-naħa l-oħra tal-munita

Ma nistgħux ma nifirħux meta naraw iċ-ċifri miġburin f’dawn l-attivitajiet u mhux ta’ b’xejn ngħidlu li l-poplu Malti huwa poplu ġeneruż, huwa poplu b’qalb kbira, huwa poplu li jħenn. Iżda kultant tisma’ bi stejjer li jġagħluk tieqaf u taħseb kemm tabilħaqq dan il-poplu huwa ġeneruż dejjem u kullimkien.

Jekk naqilbu n-naħa l-oħra tal-munita naraw il-faċċata mhux daqstant sabiħa tal-poplu Malti. Ġieli smajna bi sfruttament ta’ ħaddiema aktarx barranin. Mhux ħaddiema ta’ ġilda skura biss, lanqas ħaddiema ta’ ġilda bajda akar minn tagħna, imma anke ta’ ħaddiema Ewropej bħalna. Ara ma jkunx hawn xi ħadd jaħseb li qed nagħmel xi distinzjoni bejn ħaddiem u ieħor, jew bejn nazzjonalità u oħra. Għalija ħaddiem huwa dak li jagħti xogħlu biex jaqla’ xi ħaġa x’jiekol, biex jgħix ħajja diċenti u mhux fil-faqar, bla ebda distinzjoni ta’ lewn tal-ġilda, twemmin, nazzjonalità jew tip ta’ diversità oħra. Il-ħaddiem huwa dak li jaħdem u mhux id-dehra tiegħu tagħmlu ħaddiem.

Abbużi

Sfortunatament spiss nisimgħu b’abbużi. Il-Malti huwa kapaċi jsib toqba minn fejn jiskappa tkun xi tkun is-sitwazzjoni. Kapaċi joħloq sitwazzjoni li bla ma jmur kontra l-liġi ikun jista’ jgħawweġ il-liġi għall-avvanz tiegħu. Ħalli nagħtikom eżempju wieħed biss: Jekk ħaddiem jaħdem 40 siegħa jkun meqjus bħala ħaddiem Full Timer, u għalhekk ikun intitolat għal dak kollu li ħaddiem bħal dan ikun ħaqqu. Iżda ħaddiem jista’ jaħdem inqas u jkun meqjuż bħala Part Timer u għalhekk anke d-drittijiet tiegħu ikunu ridotti. Ħaddiem jista’ jkun qed jagħmel l-istess xogħol iżda jkun imniżżel bħala part timer ma’ żewġ kumpaniji differetni u għalhekk qatt ma jista’ jkollu d-drittijiet kollha li jgawdu ħaddiema oħra full timers, minkejja li jkun qed jaħdem daqshom, magħhom u bħalhom.  Daqsxejn ikkomplikata l-biċċa biex tifhimha, imma hija realtà.

Stejjer veri

Kelli esperjenzi ta’ persuna barranija li ġiet Malta biex issib xogħol. Xogħol sab imma jkolli nistqarr li l-kundizzjonijiet ma kienu xejn sbieħ. Bniedem li daqqa jibda xogħol fl-erbgħa ta’ filgħodu u daqqa jibda f’nofsinhar. Nistħajjilkom tgħidulu li din hija ħaġa normali għal ċertu xogħol, iżda dik li ma huwiex normali hu li dan il-povru ħaddiem ikun avżat biex jibda x-xogħol daqs nofs siegħa qabel. Barrani, bla karozza, u ma jafx sewwa lil pajjiżna  jkollu jara kif jagħmel biex imur fil-post tax-xogħol li jibgħatu fih l-imgħallem. Mhux ħa noqgħod nidħol fil-mertu tal-paga miżera li jaqla’ dan il-proxxmu, imma nassigurakom li qiegħed jgħix fil-faqar minkejja x-xogħol kollu li qed jagħmel!

U allura jien ngħid: veru dan il-poplu huwa ġeneruż, imma fejn jidher biss? Qed ngħinu lil min huwa tassew fil-bżonn imma qed jinbet faqar ieħor bil-pulit u minn fuq dan il-faqar ġdid hemm min qed jistgħana! Jaqbel niftħu għajnejna qabel ikun tard wisq.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher F'In-Nazzjon 30 ta' Ġunju 2018