L-istat u n-Nazzjon

Il-problema tal-etniċità

Spiss nisimgħu aħbarijiet ta’ ġlied bejn poplu ta’ stat wieħed. Dan l-aħħar smajna bi ġlied u saħansitra bi mwiet li seħħew fit-toroq ta’ Kiev, il-belt kapitali tal-Ukrajna. Forsi l-aħbarijiet li jaslu għandna l-aħħar, inessuna xi ftit minn dawk li nkunu smajna bihom qabel. Konflitti etniċi jew soċjo-politiċi ilna nisimgħu bihom. Niftakru fil-Baski, fil-Palestinjani, fil-Kurdi. Imma apparti l-kwistjonijiet politċi, x’inhuma l-għeruq ta’ dan kollu?

Stat u nazzjon

Mhux minn dejjem kien jeżisti l-istat kif nafuh illum. Nazzjon huwa ġens li għandu bosta ħwejjeġ komuni, bħall-ilsien, kultura, reliġjon u aktar. Stat nazzjon huwa għaqda ta’ nazzjonijiet bl-iskop li l-popli jgħixu flimkien bla ġlied. Pajjiż bħal dan jissejjaħ stat multietniku jew kultant multinazjonali. Gruppi etniċi f’ dawn il-pajjiżi jiffurmaw l-identità tagħhom skont l-ilsien li jitkemmu, bħalma nsibu fil-Belġju u fl-Iżvizzera. Tista’ tkun ir-reliġjon li tifforma grupp bħal dawn, bħalma nsibu l-gruppi tas-Sikh, tal-Musulmani u tal-Indu fl-Indja, jew inkella skont ir-razza bħall-każ tal-Afrika ta’ Isfel. Gruppi bħal dawn jippruvaw jiddistingwu ruħhom mill-bqija tal-istat.

Insibu wkoll każi fejn  l-istat ma jirikonoxxix id-diversità etnika fi ħdanu. Każi bħal dawn ma nsibuhomx f’ pajjiżi mhux demokratiċi anzi jinstabu fil-qalba taċ-ċiviltà Ewropeja bħal Franza li ma tiddistingwix bejn bniedem minn Pariġi u ieħor minn Korsika. Inkella fir-Renju Unit li għall-gvern bniedem mill-Ingilterra u ieħor mill-Iskożja huma ndaqs. Insibu wkoll stati federali bħall-Ġermanja u l-Kanada fejn is-sistema politika tagħti aktar awtonomija lill-gruppi bħalma qegħdin insemmu.

Aktar stati

Sal-bidu tat-tieni gwerra dinjija l-istati rikonoxxuti kienu madwar 75. Illum ilaħqu kważi 200. Wara l-gwerra bosta kolonji bdew jingħataw l-indipendenza. Imma kemm tabilħaqq il-qsim tal-art f’dawn il-pajjiżi li kienu kolonji sar bil-għaqal? Jekk naqbdu mappa tal-Afrika naraw li xi wħud mill-fruntieri tal-pajjiżi huma dritti donnhom maqtugħin b’ riga u lapis. Meta taħseb ftit dlonk tinduna li l-politika li intużat biex saru l-konfini ta’ dak l-istat ma ħasbitx fil-gruppi etniċi li jeżistu fl-inħawi. Insibu wkoll każi fejn inħolqu stati għal grupp etniku bħal fil-każ tal-Pakistan li nħoloq biex ikun l-istat tal-Musulmani Indjani.

Mal-waqgħa tal-Komuniżmu dawk il-pajjiżi li kienu ffurmati minn aktar minn poplu wieħed inqasmu, L-akbar qasma kienet ix-xoljiment tal-Unjoni Sovjetika imma mhijiex il-qasma waħdanija. Il-Jugoslavja u ċ-Ċekoslovakkja per eżempju wkoll spiċċaw. Sa qabel is-snin 90 l-istati tad-dinja kienu madwar 175, illum 196 stat huwa rikonoxxut fuq livell internazzjonali u xi oħrajn li għandhom rikonoxximent minoritarju.

Inkwiet etniku

Ma nistgħux ninjoraw l-għadd ta’ ġlied etniku li seħħ fil-kwadru ġeo-politiku dawn l-aħħar deċenni. Nibdew insemmu? Il-Libanu, is-Sri Lanka, l-Indja, it-Timor, l-Irlanda ta’ Fuq, Ċipru, l-Eritrea, il-Burundi, in-Nikaragwa. Dawn il-konflitti jheddu l-istabilità tal-pajjiż u juru d-debbolezza tal-istruttura politika li teżisiti. Juru li ma hemmx struttura politika li kapaċi twassal li l-partijiet konċernati jsibu soluzzjoni. Bosta drabi sitwazzjoni bħal din tispiċċa b’ xeni vjolenti fil-pjazez u t-toroq. Ħafna drabi il-problema ta’ dan il-ġlied ikun l-isfond etniku tal-gruppi rivali. L-etniċità hemm min jaraha bħala rabta importanti biex stat nazzjon iżomm fuq saqajh u jimxi ’l quddiem bla ġlied, filwaqt li hemm oħrajn li jgħidu li l-etniċità ma hija xejn għajr arma politika li jużaha l-ġrupp meta jkollu bżonnha.

Hi x’inhi. Li nafu żgur hu li bil-vjolenza, bil-ġlied u t-taqbid ma qiegħed jirbaħ ħadd anzi it-telfa qegħda tkun għall-partijiet kollha

Fr Reno Muscat OP

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 8 ta' Frar 2014

Arrivederci Roma

Tislima mill-komunità Maltija ta’ Ruma lill-Isqof Scicluna

Meta nsemmu l-belt ta’ Ruma f’ moħħna bla ma rridu nġibu l-Vatikan, il-Papa, San Pietru u min jaf kemm-il ħaġa oħra li kollha nassoċċjawhom mal-Belt Eterna. Min xi darba jkun żar din il-belt sabiħa jibda jpinġi ġewwa moħħu kartolini u xbiehat ta’ dak li jkun ra meta jkun żar din il-belt. Titjira ta’ siegħa u ħames minuti u twasslek Ruma; siegħa u ħames minuti li jistgħu joħduk lura fiż-żmien tal-Imperu Ruman jew fi żmien il-bidu tal-Krisjaneżmu. Siegħa u ħames minuti li joħduk f’ belt moderna li fiha ssib kollox; siegħa u ħames minuti li joħduk fil-Belt tal-Vatikan, il-makna, il-qalb tal-fidi Nisranija. Siegħa u ħames minuti li jistgħu joħduk fejn il-Fontana diTrevi u ddur dahrek lejha u titfa’ munita fl-ilma għax skont id-drawwa tal-post jekk tagħmel hekk tkun qed tiggarantixxi li terġa’ żżur din il-belt. Hemm min jemmen u hemm min hu xettiku dwar din il-ħaġa, imma ħafna mill-miljuni li jżuru Ruma ta’ kull sena jemmnuha din il-ħaġa u tarahom jiffullaw sabiex iwaddbu munita f’ din il-funtana. Il-kanzunetta popolari Arrivederci Roma, bi djalett Ruman imma li jinftiehem sewwa, tirrakkonta sewwasew din id-drawwa: << Ce sta 'na leggenda romana legata a'ata vecchia fontana per cui se ce butti un soldino costringi il destino a fatte torna'. E mentre er soldo bacia er fontanone la tua canzone in fondo e'questa qua! Arrivederci, Roma...good bye...au revoir...>>

Fontana di Trevi

Iżda hemm xi wħud li ma jitfgħux munita f’ din il-funtana u xorta waħda jerġgħu lura lejn il-belt ta’ Ruma. Dawn huma dawk il-barranin li jew minħabba xogħol jew minħabba studju jew minħabba li għandhom il-familja hemmhekk, jgħixu fil-Kapitali Taljana. Fost dawn il-barranin, f’ Ruma nsibu wkoll komunità Maltija. Il-biċċa l-kbira tal-Maltin li jgħixu Ruma huma saċerdoti jew studenti li qegħdin jitħejjew għas-saċerdozzju kif ukoll reliġjużi rġiel u nisa. Hemm ukoll dawk li jgħixu Ruma minħabba x-xogħol u xi oħrajn li żżewġu Taljan jew Taljana u baqgħu jgħixu Ruma. Ġewwa Ruma, sewwasew fuq ix-xmara Tevere nsibu l-Ambaxxata Maltija għall-Italja, u hemmhekk insibu l-istaff Malti, dħuli u dejjem għaddej bil-ħidma taħt it-tmexxija tal-Ambaxxatur Dr. Carmel Inguanez. Ma ninsewx li din hija l-aktar ambaxxata Maltija qrib ta’ pajjiżna u nistgħu ngħidu li hija l-bieb diplomatiku ta’ pajjiżna għall-kumplament tad-dinja. Huma bosta dawk is-saċerdoti li jagħmlu ħidma f Ruma, minn parroċċi sa karigi għolja. Ma għandniex ninsew li wieħed miż-żewġ segretarji personali tal-Papa Benedettu XVI huwa Malti bħala, anzi biex inkun aktar preċiż huwa Għawdxi.  Lil dan narawh sewwasew wara l-Papa fiċ-ċelebrazzjonijiet il-kbar tiegħu. Patri Malti joffri s-servizz ta’ qrar fil-Bażilika tal-Vatikan, min jaħdem f’ xi kongregazzjoni tas-Santa Sede bħal dik tal-Propoganda Fidei u oħrajn iqarru fil-Bażiliċi Papali ta’ Ruma.Saċerdot Malti jaħdem fil-kongregazzjoni għall-Edukazzjoni Kattolika, filwaqt li bosta saċerdoti li jkunu qegħdin jistudjaw f’Ruma jagħmlu xogħol f’ diversi parroċċi. Fost dawn insibu bosta saċerdoti Għawdxin, kif ukoll xi wħud oħra Maltin, kemm djoċesani kif ukoll reliġjużi li qegħdin jispeċċjalizzaw f’ xi qasam partikolari. Hemm ukoll reliġjużi li għadhom jistudjaw sabiex jieħdu l-ordni sagri aktar il quddiem. Ma’ dawn inżidu wkoll għadd sabiħ ta’ sorijiet li jgħixu u jaħdmu fil-Belt Eterna. Kieku kellna nkejlu x-xogħol tas-saċerdot bl-istess riga li nkejlu kull xogħol ieħor ikollna ngħidu li hemm xi wħud li tabilħaqq għamlu karriera ġewwa Ruma. Bla dubju wieħed minn dawn huwa Monsinjur Charles Scicluna.

Fl-1995 huwa beda jaħdem Ruma bħala Promotur tal-Ġustizzja fit-Tribunal Suprem tas-Sinjatura Apostolika. Għaxar snin ilu Monsinjur Scicluna nħatar Promotur tal-Gustizzja fil-Kongregazzjoni tad-Duttrina tal-Fidi. Dan ix-xogħol wasslu biex jaħdem spalla ma’ spalla mal-Kardinal Josef Ratzinger, iktar tard il-Papa Benedettu XVI. Sabatax il-sena ta’ xogħol. Minkejja l-impenji li Monsinjur Scicluna kien ikollu, dejjem sab ħin għall-komunità Maltija li tgħix Ruma. Il bieb tiegħu dejjem kien miftuħ għal kull min ħabbatlu u hu bil-karattru ċajtier tiegħu dejjem ipprova jgħin mill-aħjar.

Appuntament ta’ kull sena għall-komunità Maltija ġewwa Ruma hija l-festa ta’ Missierna San Pawl. Din l-attività issir kull nhar l-10 ta’ Frar u dan l-aħħar fil-lista tal-organizzaturi kien hemm Monsinjur Charles Scicluna flimkien  mall-Ambaxxata Maltija f’ Ruma. Bdiet fis-snin 70 u llum saret appuntament regolari għall-Maltin u l-Għawdxin li jkunu Ruma nhar l-10 ta’ Frar. Il-festa tkun tikkonsisiti f’quddiesa ġewwa l-Bażilika ta’ San Lorenzo in Damaso, qrib il Kanċellerija tal-Vatikan, il-post fejn għal bosta snin kien id-dar ta’ Monsinjur Charles Scicluna.  Wara jsir festin bejn il-Maltin preżenti.  Forsi din hija l-aktar ġurnata li jiltaqgħu Maltin flimkien ġewwa Ruma, imma ma hijiex l-unika. Spiss tara gruppi ta’ Maltin jorganizzaw xi ikla bejniethom jew jimxu flimkien Via della Conciliazione, l-aktar meta jkun hemm xi attività ġewwa Pjazza San Pietru. Tara wkoll Maltin jimxu max-xmara. Il-Maltin ifittxu lil xulxin.

Sena wara l-wasal ta’ Monsinjur Scicluna f’Ruma huwa nħatar  Postulatur tal-kawża tal- Beatifikazzjoni u wara tal-Kanonizazzjoni ta’ San Ġorġ Preca. Ma jistax jonqos li l-jum tat- 3 ta’ Ġunju, 2007 kien l-isbaħ wieħed għalih. It-temp ikraħ u x-xita li niżlet dakinhar ma qatax qalb il-Maltin ta’ Ruma li kienu minn tal-ewwel li sabu posthom fil-pjazza sabiex isegwu dan l-avveniment uniku. Magħhom kienu ingħaqdu aktar Maltin.  Xejn inqas minn sitt elef Malti kien żar Ruma dakinhar. L-Arċisqof Cremona, l-Isqof Grech, membri parlamentari, dinjitarji oħrajn u eluf ta’ Maltin ħonqu  t-toroq ta’ Ruma. F’ dawk il-jiem Monsinjur Scicluna kien qal: “Aħna l-Maltin dejjem konna maħkumin minn ħaddieħor; illum aħna qegħdin naħkmu Ruma. Kull fejn timxi, kull fejn tmur tisma’ lil min jitkellem bil-Malti.” Kien ferħan doppjament Monsinjur Scicluna għax l-ewwel ħaġa kien imdawwar b’ għadd ta’ Maltin bħalu  u t-tieni ħaġa għax dak li ħadem għalih għal bosta snin bħala Postulatur,issa kien qiegħed jissarraf fi frott, u l-frott kien qiegħed jiġi apprezzat mill-poplu Malti, tant li bosta Maltin riedu jkunu preżenti għal din il-grajja importanti fl-istorja tal-ġens Malti, tal-Knisja Maltija! Monsinjur Scicluna bla dubju huwa devot kbir ta’ San Ġorġ Preca. Fid-9 ta’ Mejju li għadda, festa tal-qaddis Malti,  organizza quddiesa fil-Kappella ta’ San Piju V ġewwa l-palazz tas-Sant’ Uffizzju, li issa kien sar daru, li għaliha attenda wkoll is-Sur Natalino Camilleri, Superjur Ġenerali tal-Mużew.

Quddiesa għall-Maltin Viżita Ad Limina

10 ta' Frar 2012

Jum ieħor speċjali għal Monsinjur Scicluna kien bla dubju l-10  ta’ Frar li għadda. Dakinhar il-quddiesa għall-Maltin ta’ Ruma saret mill-Isqof Prospero Grech, ftit jiem wara l-ħatra episkopali tiegħu u ftit jiem qabel il-ħatra kardinalizja tiegħu. Dakinhar it-temp xejn ma kien favorevoli. Jekk fil-kanonizzazzjoni ta’ San Ġorġ kienet ix-xita, issa t-temp kien agħar! Mewġa ta’ kesħa polari kienet qegħda tolqot l-Ewropa kollha.  Ruma kienet miksija bis-silġ, imma xorta waħda bosta Maltin sfidaw l-elementi tan-natura u marru fil-Bażilika ta’ San Lawrenz sabiex jiċċelebraw il-Festa ta’ Missierna San Pawl, jiltaqgħu flimkien kif ukoll jifirħu bil-ħatra ta’ Prinċep tal-Knisja Kattolika Malti. Idur ma’ kulħadd, ikellem lil kulħadd, ilaħħaq ma’ kulħadd, dakinahr kien hemm Monsinjur Scicluna li bil-karattru ċajtier tiegħu jaf isolvi kull problema li tinqala’ għall-arrieda. Fost l-aħħar impenji ta’ Mons Scicluna lejn il-komunità Maltija ġewwa Ruma kienet waqt iż-żjara Ad Limina li l-Isqfijiet Maltin għamlu lejn tmiem ix-xahar ta’ Mejju.

Mingħajr ma nnaqqas mill-mertu tax-xogħol li l-bosta Maltin oħra jagħmlu lejn il-komunità Maltija ta’ Ruma, ikollna nammettu li Monsinjur Scicluna kien kolonna fejn tidħol organizzazzjoni. F’ isem din il-komunità nawguralek Eċċellenza, u ma ngħidulekx Addio, imma Arrivederċi, ejja żurna meta tkun tista’, nieħdu ġost niltaqgħu miegħek ġewwa l-belt Eterna – Ruma li kienet darek għal 17-il sena, il-belt li bħalissa hija darna wkoll! Eċċellenza, nispera li tfajt munita fil-Fontana di Trevi qabel inżilt Malta biex tkun ordnat Isqof!

Fr. Reno Muscat O.P.

In-Nazzjon 23-11-12