Vjaġġ

Grazzi għall-media soċjali li għandna llum, il-kuntatt bejnietna sar faċli u sirna nistgħu nżommu qrib anke ma’ dawk in-nies li fiżikament ikunu jinsabu bogħod minna. Dawn il-mezzi llum saru parti minn ħajjitna u lanqas nistgħu nimmaġinaw lilna nfusna ngħixu f’dinja bla mezzi ta’ komunikazzjoni soċjali.

Fost ħafna messaġġi li rċevejt lejn tmiem is-sena li għaddiet, messaġġi ta’ awguri u x’naf jien, irċivejt wieħed li tassew laqatni u nixtieq naqsam il-ħsieb tiegħu magħkom. Dan il-messaġġ kien jismu “The train of life” -  il-ferrovija tal-ħajja. Ħajjitna f’dan il-messaġġ tixxebbaħ ma’ vjaġġ ta’ ferrovija.

Il-messaġġ

Il-messaġġ kien bl-Ingliż iżda jien ser ngħaddih lilkom bil-Malti. Dan kien jgħid hekk: “Il-ħajja hija bħal vjaġġ fuq ferrovija. . . Bl-istazzjonijiet tiegħu. . . bil-bdil fir-rotta tiegħu. . . u kultant anke bl-inċidenti tiegħu. Mat-twelid tagħna aħna nirkbu din il-ferrovija u hemm niltaqgħu mal-ġenituri tagħna, li naħsbu li se jibqgħu ħdejna tul il-vjaġġ kollu. Madanakollu jasal stazzjon fejn l-omm u l-missier tagħna jinżlu u jħalluna nivjaġġaw għal rasna fuq il-ferrovija tal-ħajja. Mat-triq jitilgħu fuq il-ferrovija xi persuni li jsiru speċjali għalina bħal ngħidu aħna ħutna, tfal oħrajn, ħbieb kif ukoll dawk li nsiru nħobbu u naqsmu ħajjitna magħhom, isiru l-maħbubin tagħna. Ħafna jinżlu minn fuq il-ferrovija u jħallulna warajhom vojt kbir li xejn ma jista’ jimlih. Xi wħud jinżlu f’xi stazzjon bla ma nittendu u n-nuqqas tagħhom ma tantx jaffetwana. Din ir-rikba fil-ferrovija kienet taħlita ta’ ferħ, ta’ niket, ta’ fatansiji, ta’ stennijiet, ta’ “Bonġu”, ta’ “Saħħa”, ta’ tislim.

Vjaġġ suċċess iseħħ billi l-passiġġier ikollu relazzjoni mill-aħjar mal-passiġġieri l-oħra. Biex isir dan trid tagħmel ħiltek biex tagħti l-aħjar li tista’ lill-oħrajn. Il-misteru l-kbir fuq din il-ferrovija huwa li ħadd minna ma jaf f’liema stazzjon ikun imissu jinżel għalhekk jaqbel li l-vjaġġ tal-ħajja ngħadduh bl-aħjar mod possibbli – bl-imħabba, bil-maħfra, bl-għoti u bil-qsim ta’ dak li jkollna mal-oħrajn.

Meta jasal il-waqt li aħna nqumu minn bilqegħda biex ninżlu minn fuq il-ferrovija u nħallu l-post vojt, għandna nħallu warajna tifkiriet mill-isbaħ lil dawk li jkunu ser jibqgħu jivjaġġaw fuq il-ferrovija tal-ħajja. Ma għandniex ninsew inroddu ħajr lill-ħallieq li tana l-ħajja u l-possibilità li nivjaġġaw fuq din il-ferrovija.”

Dan kien il-messaġġ; qasir imma fih wieħed x’jifhem u x’jixtarr!

Fit-traffiku

Mhux sejjer nikteb dwar it-traffiku tal-karozzi li għandna Malta, li biex inkun ġust ġieli rajt bħalu jew agħar minnu anke barra minn Malta, imma qed nirreferi għat-traffiku tal-ħajja. Ladarba qed nistħajlu l-ħajja bħala vjaġġ, hija ħaġa minn awl id-dinja li xi drabi se ninqabdu fit-traffiku. Veru li l-ferrovija ma tinqabadx fit-traffiku imma ġieli jkollha xi dewmien ukoll.

Fit-traffiku tal-ħajja ninqabdu meta nintrebħu mix-xogħol jew minn attivitajiet li ma jħallulniex mexjin bil-kwiet. Kultant xi attività tant toħdilna enerġija li nispiċċaw fi stress. Mhux qed nirreferi għax-xogħol li minnu naqilgħu l-għixien tagħna imma ġieli nidħlu għal xi biċċa xogħol, xi attività fil-ħin liberu tagħna, li minħabba n-natura tagħna tkun titlob minna ħafna ħin u sforzi tant li nispiċċaw nintrikbu minnha u ninsew li bdejna dik il-biċċa xogħol bħala mogħdija ta’ żmien jew bħala volontarjat. Il-volontarjat huwa vast ħafna u mhux bilfors ikun jinvolvi xi għaqda ta’ benifiċenza. Biżżejjed tkun membru f’kumitat ta’ tim tal-futbol jew ta’ każin tal-banda jew ta’ xi għaqda oħra, il-ħin li toffri għal dik l-għaqda jista’ jitqies bħala volontarjat għax tkun qed tagħmlu mhux bħala xogħol għall-qliegħ ta’ flus imma minn qalbek għall-għaqda li tkun tħobb. Għalhekk kultant nintilfu fit-traffiku tal-ħajja, jew fi kliem ieħor nitgħabbew wisq b’xi ħaġa li nkunu qed nagħmlu u nispiċċaw ninsew lilna nfusna bil-konsegwenza li nispiċċaw fi stress. Dan huwa t-traffiku li qed insemmi biex nibqgħu bit-tema tal-vjaġġ tal-ħajja.

Min bagħatli l-messaġġ

Fil-bidu għiditilkom li dan il-messaġġ irċivejtu fuq mezz ta’ media soċjali imma ma semmejtx min għand min irċivejtu. Ħabiba antika tiegħi, konna kollegi naħdmu skrivanija ma’ skrivanija. Kienet hi li bagħtitli dan il-messaġġ qawwi wara li jiem qabel kont mexxejt il-funeral ta’ ommha. Kemm jista’ jkun ta’ serħan il-qalb messaġġ bħal dan! Meta tħares lejn il-ħajja bħala vjaġġ mhux tiddispra meta jasal l-istazzjon fejn ikollok tħalli t-tren imma tirrassenja ruħek u tħalli bil-qalb it-tajba lill-passiġġieri l-oħra, fosthom l-ulied, l-aħwa u dawk l-aktar għeżież. Mhux faċli ħa nifthemu, imma possibbli. Meta l-ħajja tqsiha bħala vjaġġ fuq ferrovija, taf u tistenna dejjem l-istazzjon li fih tkun trid tinżel biex tħalli l-ferrovija sejra fi triqitha!

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon -  16 ta' frar 2019

Ferrovija

Wieħed mill-aktar mezzi tat-trasport użat kuljum fid-dinja huwa dak tat-tren, jew ferrovija kif insejħulha ħafna drabi aħna l-Maltin. F’pajjiżna ma jeżistix dan il-mezz ta’ trasport iżda billi llum is-safar għalina sar xi ħaġa komuni ħafna, drajna aħna wkoll nużaw il-ferroviji meta nkunu msiefrin.

Storja

Raddet ir-roti

L-istorja ta’ dan il-mezz hija twila ħafna għaliex il-bniedem dejjem fittex li jtejjeb il-qagħda tiegħu u biex seta’ jwettaq dan dejjem ħaseb biex isib kif jista’ jġorr u kif jista’ jinġarr jekk ikun sejjer fit-tul. F’pajjiżna għandna għadd ta’ radet li ħadd ma naf sewwasew għalxiex kienu jservu. Ħafna jsejħulhom curt ruts jew cart tracks għax forsi ma jafux bil-kelma Maltija “radet” li hija plural ta’ “radda” li tfisser ħofra twila dritta, bħal dik li jagħmel il-moħriet fil-ħamrija. Żgur li dawn ma kellhomx l-użu li għandhom il-linji tal-ferrovija llum imma għal xi ħaġa kienu jservu u billi huma dritti bħal-linji tal-ferrovija bosta jaħsbu li kienu jservu biex fihom jitmexxa xi tip ta’ karru. Allura nistgħu ngħidu li dak li kien jitmexxa f’dawn ir-radet kien l-antenat tal-ferrovija.

Il-minjieri sabu mezz biex il-faħam li jinħareġ minnhom jibda jinġarr b’mod aktar effiċjenti. Bdew isiru linji li fuqhom jinġibdu għadd ta’ karretti mwaħħlin ma’ xulxin. Dawn il-karretti kienu jinġibdu minn numru ta’ żwiemel. Kemm il-linji kif ukoll il-krieret kienu jkunu tal-injam. Sar-revoluzzjoni industrijali il-linji kienu jkunu tal-injam, iżda din ir-revoluzzjoni kabbret ukoll l-użu ta’ dan il-mezz komdu u għalhekk bdew isiru tal-ħadid għaliex ovvvjament il-ħadid jiflaħ aktar mill-injam.

Il-magna li taħdem bl-istim li kienet ivvintata fit-tieni nofs tas-seklu XVIII bdiet tintuża wkoll biex iddawwar il-magni tal-ferroviji u b’hekk sa ħamisn sena wara l-ferrovija saret aktar popolari għax kienet introdotta wkoll bħala mezz ta’ trasport għall-pubbliku kollu. Il-progress issibu f’kollox u kullimkien u l-ferrovija li taħdem bil-faħam u l-istim u aktar tard bid-diesel, illum kważi għebet għax il-ferroviji moderni jaħdmu bid-dawl elettriku. Iżda mhux kollha, għad hawn xi ferroviji li jaħdmu bid-diesel u għad hawn xi linji li ma għandhomx aċċess għall-ferroviji li jaħdmu bid-dawl allura minn fuqhom jistgħu jgħaddu biss dawk l-oħrajn biss.

F’Malta

L-istazzjon ta' Birkirkara

Minkejja li llum ma nsibux dan il-mezz f’pajjiżna, tajjeb ngħidu li kien hemm żmien fejn anke Malta kellha l-ferrovija tagħha. Din kienet tgħaqqad il-Belt Valletta mal-belt il-qadima tal-Imdina. Kienet linja waħda li titlaq mill-Belt taħt Putirjal u tasal sa taħt l-Imdina b’waqfiet f’għadd ta’ rħula matul it-triq. Il-Maltin kienu jsibu lill-ferrovija bħala “Il-vapur tal-art” u kien hemm min isejħilha wkoll “iż-żiemel tal-ħadid”, żewġ mezzi ta’ trasport li missirijietna kienu familajri magħhom (il-vapur u ż-żiemel). Il-ferrovija ta’ Malta bdiet taħdem fl-1883 u temmet is-servizz tagħha fl-1931. Ftit snin mhux ħażin, iżda llum fadlilna xi tifkiriet ta’ dan it-trasport. L-aktar fdalijiet insibuhom fl-istazzjon ta’ Birkirkara u f’tal-Ħamrun fejn fit-tnejn li huma għadna naraw it-tined tal-istazzjon. Fl-istazzjon ta’ Birkirkara hemm wieħed mill-vaguni li kienu jġorru n-nies. Quddiem l-istazzjon tal-Ħamrun naraw siġra li fiha hemm xi linji tal-ħadid tal-ferrivija. Dawn meta spiċċa s-servizz tpoġġew mas-siġra biex tinżamm dritta u llum saru ħaġa waħda magħha. Vjaġġ minn taħt l-Imdina sal-Belt kien jieħu bejn wieħed ieħor 35 minuta. Illum tkun ixxurtajt jekk bil-karozza tiegħek jirnexxielek tagħmel dan il-vjaġġ f’ħin daqshekk qasir!

L-interess fil-Vapur tal-art ta’ Malta mhux żgħir tant li nfetaħ mużew privat f’Ħ’Attard li fih għadd ta’ rittatti u tifkiriet oħra ta’ dan il-mezz ta’ trasport li darba kien jinstab f’pajjiżna.

Veoloċità baxxa u qawwija

Il-ferroviji jintużaw ħafna mill-Ewropej għaliex huma mezz ta’ trasport komdu u relattivament irħis, għalkemm illum bil-linji tal-ajru Low Cost sabu rivali qawwi. L-isfortuna ta’ tren reġġjonali huwa d-dewmien minħabba l-ħafna waqfien fi stazzjonijiet. Wara kollox aħna mdorrijja b’tal-linja jieqfu kull minuta u nofs! L-istess, ċerti ferroviji li jservu bliet jew irħula biex jgħaqqduhom flimkien. Dawn it-trenijiet fl-Italja jissejħu Regionali. Jekk tirkeb xi waħda minnhom aqla’ l-arloġġ minn idek u l-ħin insieh. Darba kelli vjaġġ fuq waħda minn dawn il-ferroviji, minn Bolzano sa Bologna. Kif wasalna leħen ta’ tfajla ħabbrilna “Fine Corsa” u passiġġier minna qal “din kienet kollox barra korsa!”

Illum billi l-ħin jiswa ħafna flus insibu ferroviji ta’ veloċita qawwija, dawk li t-Taljani jsejħulhom TAV; Treni Alta Velocità u l-Franċiżi TGV;  Train à Grande Vitesse. Dawn ilaħħqu veloċità sa 300 kilometru fis-siegħa njew aktar u għalhekk saru popolari ħafna mal-passiġġieri għax meta tivjaġġa bil-ferrovija mhux bħal meta tivjaġġa bl-ajru, ma għandekx għalfejn tmur sagħtejn qabel l-ajruport. Fil-ferrovija il-bagalji tiegħek tieħu ħsiebhom inti, ittellagħhom inti u tpoġġihom f’posthom inti stess. Dan kollu jifranka l-ħin.

Min jaf jekk f’pajjiżna għadx naraw il-ferrovija xi darba. Min jaf jekk din tkunx soluzzjoni għat-traffiku li ghandna? Min jaf jekk tkunx soluzzjoni biex innaqqsu t-tinġiż li hawn fl-arja ta’ pajjiżna?

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon -  20 ta' Ottubru 2018