Father Christmas

Ix-xwejjaħ bid-daqna bajdanija, liebes ilbies ħamrani, li jidħol fi djarna kull 24 ta' Diċembru, huwa maħbub madwar id-dinja u magħruf b'ħafna ismijiet: Father Christmas, San Nikola jew Santa Klaws. Dan huwa karattru li nsibu f'ħafna kulturi fejn hemm it-tradizzjoni tal-Milied, l-aktar fil-Punent, kif ukoll fil-Ġappun u partijiet oħra tal-Asja tal-Lvant.  Minn fejn ġie u xi storja għandu?

Il-verżjonijiet kollha ta’ Santa Klaws li niltaqgħu magħhom fil-pajjiżi li jitkellmu bl-Ingliż, ġejjin prinċipalment mill-istess figura storika: San Nikola, isqof ta’ Mira, illum Demre, belt li tinsab fit-Turkija. Illum dan il-qaddis huwa aktar marbut mal-belt ta’ Bari u għalhekk insejħulu San Nikola ta’ Bari. Il-laqam Santa Klaws ġej minn Sinterklaas, l-isem Olandiż għal San Nikola.

San Nikola

San Nikola huwa wieħed mill-aktar qaddisin meqjumin u maħbubin fid-dinja. Ftit li xejn hu magħruf dwar it-tfulija tiegħu. L-ewwel li tkellem dwaru kien patri Grieg, Arkimandrita Mikiel, fis-seklu 8. Il-karità u l-kastità huma ż-żewġ virtujiet li jiffurmaw l-isfond għal wieħed mill-aktar episodji famużi ta’ ħajtu. Tabilħaqq, l-artisti, speċjalment dawk tal-Punent, ġew ispirati minn dan l-episodju biex jidentifikaw is-simbolu li jikkaratterizza lil dan il-qaddis. Fil-fatt, meta tara statwa jew pittura li turi isqof qaddis tal-antikità, faċli tiżbalja min hu dak il-qaddis. Jista’ jkun San Bażilju, San Bjaġju, San Girgor, Sant Ambroġ jew Santu Wistin ngħidu aħna.  U tabilħaqq huwa hekk għax anke f'kotba ta' kwalità artistika għolja, dawn l-iżbalji spiss jinstabu. Madankollu, id-devot ta’ San Nikola għandu sinjal infallibbli biex dlonk jintebaħ jekk huwiex San Nikola jew wieħed minn dawn il-qaddisin l-oħra. Isqof li għandu tliet blalen tad-deheb f’idu jew ħdejn riġlejh huwa żgur San Nikola u bl-ebda mod ma jista’ jkun qaddis ieħor. It-tliet blalen tad-deheb huma fil-fatt deformazzjoni artistika tal-boroż mimlija muniti tad-deheb, li huma fiċ-ċentru ta’ din l-istorja.

L-istorja

Issa nimmaġina li dħaltu fil-kurżità biex tkunu tafu l-istorja li qed insemmu. L-episodju jseħħ f’Mira, belt mal-baħar madwar mitt kilometru bogħod minn Patara, fejn Nikola x’aktarx kien mar joqgħod mal-ġenituri tiegħu. Darba wasallu tagħrif li familja kienet għaddejja minn żminijiet diffiċli. Sinjur, li kien waqa' f'faqar kbir, iddisprat li ma jistax joffri żwieġ deċenti lil uliedu bniet, kien issuġġerielhom li jipprostitwixxu lilhom infushom sabiex jiġbru biżżejjed flus għat-tieġ.

Malli sema’ proposta bħal din, Nikola ddeċieda li jintervjeni, u li jagħmel dan skont il-parir evanġeliku: ħalli idek ix-xellugija ma tkunx taf x’qed tagħmel il-leminija. Fi kliem ieħor, ried jagħmel att ta’ karità, mingħajr ma n-nies ikun jafu x’għamel. Il-virtù tiegħu kellha tkun magħrufa biss minn Alla u mhux mill-bnedmin. Għalhekk iddeċieda li jwettaq il-ħsieb tiegħu bil-lejl. Geżwer xi muniti tad-deheb f’borża tad-drapp, telaq mid-dar u wasal id-dar ta’ missier dawn il-bniet. Meta resaq lejn it-tieqa, għadda idu mill-gradilja u tefa’ l-borża ġewwa. Il-ħoss tagħhom qajjem lill-missier it-tfajliet, li ġabar il-flus u bihom organizza ż-żwieġ ta’ bintu l-kbir. Meta Nikola ra li l-missier kien uża tajjeb il-flus li kien tah, ried jirrepeti l-ġest. Għalhekk din l-istorja ġrat għat-tieni darba sabiex iżżewġet ukoll it-tifla l-fustanija. Issa l-missier kellu kurżità kbira biex isir jaf min kien dak il-benefattur u għalhekk meta waslet biex it-tifla ż-żgħira tieħu l-istat tagħha, kien jibqa’ mqajjem. Meta Nikola mar jitfa’ t-tielet borża bil-flus, il-missier ħareġ jiġri minn daru u ftit wara sab lil Nikola. Il-qaddis talbu biex ma jgħid xejn lil ħadd dwar dawn l-għotjiet, biss ladarba nafu b’dawn il-fatti aħna sinjal li l-missier xi darba jew oħra fetaħ ħalqu!

Din hija biss waħda mill-istejjer marbutin ma’ dan il-qaddis, hemm oħrajn imma llum din biżżejjed biex nifhmu r-rabta ta’ San Nikola u Father Christmas.

U Father Christmas?

Hawn naraw kif bdiet id-drawwa tat-tqassim tar-rigali minn Father Christmas. Il-ħwejjeġ li narawh liebes illum oriġinaw minn ħwejjeġ ta’ isqof. Il-kapott kien il-pjaneta filwaqt li l-barnuża evolviet mill-mitra li jilbes isqof fuq rasu. Il-Father Christmas oriġinali Brittaniku, kif muri fis-seklu 17, kellu daqna, iżda ma kinitx bajda u l-kulur tal-ħwejjeġ tiegħu kien aħdar u mhux aħmar. Jingħad li kienet kumpanija li tipproduċi xarba popolari li biddlet il-lewn tal-libsa ta’ Father Christmas billi l-aħmar kien u għadu marbut ma’ din il-kumpanija multinazzjonali. Għandek tgħid id-dinja tal-kummerċ tidħol kullimkien! Hu x’inhu dan huwa l-mod kif oriġina dan il-karattru hekk marbut mal-Milied.

San Nikola kien, u għadu, figura ta’ ispirazzjoni kbira tant li minkejja li l-belt fejn twieled issa hija fil-biċċa l-kbira Musulmana, u għalhekk ma jkunx iċċelebrat il-Milied, xorta waħda jiċċelebraw il-figura ta’ Santa Klaws.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 23 ta' Diċembru 2023

Is-siġra tal-Milied

Illum il-ġurnata tant drajna li matul il-festi tal-Milied narmaw is-siġra li għandu mnejn lanqas biss qatt jgħaddi minn moħħna li din id-drawwa ma kinitx minn dejjem. Aktarx li bħala siġra tintuża xi waħda taż-żnuber, ċipressa jew arżnu jew prinjola. Billi pajjiżna huwa nieqes sew mis-siġar, aħna nużaw siġra artifiċċjali, aktarx tal-plastik. Ejjew naraw xi ftit storja u kurżitajiet dwar din is-siġra li llum sirna narawha kullimkien f’dawn iż-żminijiet.

Storja

Meta l-ewwel Insara waslu fit-Tramuntana tal- Ewropa , sabu li l-abitanti ta’ dawk l-inħawi kienu jiċċelebraw it-twelid ta’ Frey , alla tax-Xemx u tal-fertilità, billi jżejnu siġra f’data qrib il -Milied Kristjan tal-lum . Din is-siġra kienet tissimbolizza s-siġra tal-Univers, imsejħa Yggdrasil, li fuq nett tagħha kien ikun hemm Asgard li hija d-dar tal-allat u Valhalla li kien meqjus bħala l-palazz ta’ Odin, alla prinċipali fil-mitoloġija ta’ dawk il-popli. Fl-għeruq l-aktar fondi kien hemm Helheim li tfisser is-saltna tal-mejtin. Aktar tard, bl-evanġelizazzjoni ta’ dawn il-pajjiżi, l-Insara ħadu l-idea tas-siġra biex jiċċelebraw it-twelid ta' Kristu, iżda biddlu kompletament it-tifsira.

San Bonifaċju 

Jingħad li San Bonifaċju, li għex bejn is-snin 680 u 754, meqjus bħala l-evanġelizzatur tal-Ġermanja , ħa mannara u qata’ siġra li tirrappreżenta lil Yggdrasil, u minflokha ħawwel siġra tal-arżnu , li minħabba li din tħaddar is-sena kollha , issimbolizzat l-imħabba ta' Alla. Huwa żejjinha bit-tuffieħ u xemgħat. It-tuffieħ kien jissimbolizza d-dnub oriġinali u t-tentazzjonijiet, filwaqt li x-xemgħat kienu jirrappreżentaw id-dawl ta’ Ġesù Kristu bħala d-dawl tad-dinja. Hekk kif għadda ż-żmien, it-tuffieħ u x-xemgħat ġew mibdulina fi blalen, f’dwal, u dekorazzjonijiet oħra.

Aktar tard, ġiet miżjuda t-tradizzjoni tat-tqegħid tar-rigali għat-tfal taħt is-siġra, mibgħuta minn San Nikola jew magħruf ukoll bħala Santa Klaws jew Father Christmas jew mis-slaten maġi , skont id-drawwiet taż-żona fejn tkun tinsab.

Is-siġra tal-Milied fl-Ewropa

Jista’ jkun li l-ewwel siġra tal-Milied, kif inhi magħrufa u kif narawha llum, twieldet, biex ngħidu hekk, fil- Ġermanja , fejn wara kollox faqqset l-idea tas-siġra għall-ewwel darba. Aktarx li dan seħħ fis-seklu ħmistax  u b’hekk beda t-tixrid ta’ din id-drawwa. Waslet il- Finlandja fl-1800 , filwaqt dehret għall-ewwel darba fl- Ingilterra fl-1829. Sewwasew fl- 1841 ġewwa l-kastell irjali ta’ Windsor dehret l-ewwel siġra tal-Milied. Din intramat mill-Prinċep Albert, ir-raġel tar-Reġina Vittoria. Għandna nifhmu li f’pajjiżna ma damitx ma daħlet wisq wara l-Ingliterra għax billi konna kolonja Brittanika, kien hawn bosta Ngliżi jgħixu Malta u bla dubju ġabu din id-drawwa magħhom ukoll. Fil-Boemja u l-Moravja ġiet introdotta mill-Ġermanja, għalkemm fit-tieni nofs tas-seklu dsatax kien hemm moviment kontra s-siġra tal-Milied, iżda din id-drawwa ma nqerditx.

Fil-bidu tas -seklu sbatax is-siġra tal-Milied bdiet tiġi adottata ftit ftit min-nobbli Ewropej: il-Prinċipessa Henriette de Nassau-Weilbourg introduċiet is-siġra tal-Milied fil-palazz ta’ Vjenna fl-1816; id- Dukessa ta’ Orléans, ta’ oriġini Ġermaniża u l-kunjata tar-Re Louis-Philippe, u magħha l-Prinċipessa Hélène ta’ Mecklenburg-Schwerin, introduċewha fost l-aristokrazija ta’ Franza fl-1837 u popolarizzaw din id-drawwa Ġermaniża fost il-bourgeoisie Franċiża.

Id-drawwa tat-tiżjin ta' siġra fil-Milied fid-djar Spanjoli ġiet introdotta fl-1870 minn prinċipessa ta' oriġini Russa li kien jisimha Sofía Troubetzkoy , li wara li romlot mid-Duka ta' Morny iżżewġet lil aristokratiku Spanjol. Jidher li l-ewwel darba li tqiegħdet siġra tal-Milied fi Spanja kienet f'Madrid, fil-Milied tas-sena li semmejna diġà. Din kienet tinsab fil- palazz ta' Alcañices.

Fl-Italja, l-ewwel li ramat siġra tal-Milied kienet ir-Reġina Margherita fit-tieni nofs tas-seklu dsatax fil-Quirinale fil-belt ta’ Ruma. Id-drawwa malajr infirxet mal-pajjiż kollu. Ikollna nammettu li  s-siġra tal-Milied hija waħda mill-ftit tradizzjonijiet barranin li daħlu u qabdu sewwa fl-Italja.

Il-kolonisti Ewropej ħadu magħhom din id-drawwa lejn il-kolonji tagħhom fl-Amerika ta’ Fuq u għalhekk din ma damitx ma bdiet issir popolari ma’ dawn il-popli wkoll.

Illum

Minkejja li s-siġra tibqa’ dejjem siġra, illum bdejna naraw bosta ideat differenti. Siġar tal-Milied tal-ħġieġ, tal-injam jew materjali oħra. Kulħadd jipprova jivvinta u joħloq. Pereżempju rajna anke f’pajjiżna, siġar tal-Milied maħdumin bis-suf jew minn flieken tal-ilma tal-plastik.

Illum anke fil-knejjes sirna naraw siġar tal-Milied, minkejja li sa ftit għexieren ta’ snin ilu din kienet meqjusa bħala drawwa Protestanta. Ilum hawn min jagħti din it-tifsira lis-siġra tal-Milied: Hija tfakkar is-siġra fil- Ġnien tal-Għeden li mill-frott tagħha kielu Adam u Eva u minn fejn ġie d-dnub oriġinali; u għalhekk ftakar li Ġesù Kristu ġie biex ikun il-Messija mwiegħed għar-rikonċiljazzjoni. Tirrappreżenta wkoll is-siġra tal-Ħajja jew il-ħajja eterna, għax hija tat- tip perenni, li ma tinxifx, dik li bl-Ingliż insejħulha evergreen.

La tkun mal-familja ġewwa darek, qrib is-siġra tal-Milied, ftakar xi storja għandha u x’sinifikat għanda din id-dekorazzjoni li tant hi popolari f’dawn il-festi.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 24 ta' Diċembru 2022