Xahar b’ xorti ħażina

Bdejna ix-xahar ta’ April – ix-xaahr tal-boloh hawn min isejjaħlu u dan kollu għax fl-ewwel jum tiegħu hemm id-drawwa li jsir xi ċajt fuq il-ħbieb. Id-drawwa taċ-ċajta tal-ewwel ta’ April ma hijiex xi ħaġa Maltija iżda nistgħu ngħidu li nsibuha mifruxa sew.

Fir-Renju Unit u l-Irlanda

Fl-Ingilterra, l-Iskozja u l-Irlanda ta’ Fuq isiru bosta ċajtiet f’ dan il-jum iżda aktarx li dawn jieqfu ma’ nofsinhar għax id-drawwa ta’ dan il-poplu tgħid li min jiċċajta jew jidħaq b’ħaddieħor waranofsinhar ikun iblah hu stess. Dawn isejħu dan il-jum April fool, l-iblah ta’ April. Fl-Irlanda hemm id-drawwa li bniedem jagħti ittra lil xi ħadd biex dan joħodha lil xi ħadd ieħor u dan it-tieni wieħed x’ ħin jirċievi l-ittra jerġa’ jibgħat lil dak li jkun iwassalhielu għand xi ħadd ieħor u l-istorja tibqa’ sejra hekk sakemm il-messaġġier tal-ittra taqbiżlu ċ-ċinga u jiftaħ l-ittra u jsib messaġġ li jkun jgħidlu li dik kienet ċajta tal-ewwel ta’ April. Ma nafx kemm hawn wisq boloh li jibilgħu ċajta bħal din. Jekk issir darba ma nafx kemm hawn imzazen fid-dinja li jerġgħu jaqgħu fin-nasba! Insomma fid-dinja ma trid tistgħaġeb b’ xejn għax issib minn kollox.

Hemm min isejjaħ dan il-jum bħala “All fools day” – jum il-boloh kollha.

Il-ħuta ta’ April

F’ xi pajjiżi ċ-ċajt li jsir f’ dan il-jum jissejjaħ “il-ħuta ta’ April”. Għat-Taljani iċ-ċajtt a’ dan il-jum huwa “pesce d’aprile” filwaqt li għall-Franċiżi hu “poisson d’avril”. Għan-nies tal-Olanda dan il-jum huwa “aprilvis” li wkoll ifisser il-ħuta ta’ April. Minkejja li ħadd ma jaf minn fejn oriġina dan l-isem, hemm min jaħseb li dan il-jum beda jissejjaħ hekk għaliex kien hemm id-drawwa li xi ħadd iwaħħal ħuta tal-karti ma’ dahar xi ħadd ieħor bla ma tinduna l-vittma u għalhekk tibqa’ ddur bil-ħuta tal-karti mwaħħla ma’ daharha sakemm xi ħadd jgħidilha. Ċajta bħal din min jaf kemm għamilniha meta konna għadna studenti!

Spanja u l-Portugall

Fil-Peninsola Iberika insibu żewġ ismijiet differenti għal dan il-jum. Il-Portuġiżi jsejħulu “Dia da mentira”, il-jum tal-gidba filwaqt li għall-Ispanjoli dan huwa “Día de las bromas de abril”, il-jum taċ-ċajta ta’ April. Iż-żewġ popli għandhom raġun għaliex bħal-lum spiss ngħidu xi gidba biex nidħqu b’ dak li jkun u nidħqu b’ dak li jkun mhux bi ħsieb ħażin iżda b’ ċajta.

Malta

Aħna wkoll inżommu dan il-jum bħala jum li ċajta tkun mistennija u aċċettata. Bosta minna nsejħu xi praspura li jagħmlulna jew nagħmlu aħna lil oħrajn bħala “Ċajta tal-ewwel ta’ April” Hawn xi partijiet ta’ Malta li din id-drawwa jsejħulha “Il-Ġifa”. Ma nafx għalfejn għaliex il-kelma ġifa tfisser bniedem li jaqta’ qalbu, xi ħadd li jonqsu l-kuraġġ. Min jaf minn fejn bdiet din il-ħaġa.

Nistgħu nibqgħu nsemmu l-pajjiżi għax din hija drawwa mifruxa sewwa.

Ipotesi

Insibu minn ipprova jagħti ħjiel dwar kif origina dan il-jum.

Fl-1582 il-Papa Gregorju XIII introduċa il-kalendarju Gregorjan, dak li nużaw aħna llum. Sa dak iż-żmien kien jintuża l-kalendarju li Ġulju Ċesari kien introduċa ftit anqas minn ħamsin sena qabel Kristu. Il-bidu tas-sena fil-kalendarju Ġuljan kien isir mal-bidu tar-Rebbiegħa bejn l-20 u l-21 ta’ Marzu.  Meta kien introdott il-kalendarju Gregorjan mhux kulħadd kien jaf bih u kien hemm min ma aċċettahx. B’ hekk kien hemm min baqa’ jiċċelebra l-ewwel tas-sena mal-bidu tar-Rebbiegħa li mhix wisq bogħod mill-ewwel ta’ April. Dawk li aċċettaw il-kalendarju l-ġdid kienu jgħaddu biż-żmien lil dawk li ma aċċettawhx jew li ma kienux jafu bih u kienu jsejħulhom “boloh” jew “boloh ta’ April” . Franza aċċettat  dan il-kalendarju mill-ewwel iżda l-Ingilterra qalbet għall-kalendarju Gregorjan fl-1752. L-isem ta’ “April fools” għal din id-drawwa, kien jintuża fl-Ingilterra ħafna snin qabel u għalhekk twaqqa’ din l-ipotesi. Mill-banda l-oħra fi Franza ma tissejjaħx b’ dan l-isem imma bħala “ħuta ta’ April” u għalhekk nistgħu ngħidlu li din l-ipotesi hija żbaljata.

L-Imperatur Kostantinu

Insibu min jgħid li dan il-jum beda fi żmien l-Imperatur Kostantinu. Grupp ta’ buffi ta’ dan l-Imperatur kienu qalulu li huma kienu kapaċi jmexxu l-Imperu aħjar minnu. Biex ikompli ċ-ċajta l-Imperatur ħalla lil ċeru buffu bl-isem ta’ Kugel biex imexxi l-Imperu Ruman għal ġurnata. Il-jum magħżul għal Kugel kien l-ewwel ta’ April. Din l-ipotesi kien ħareġ biha ċertu professur tal-Istorja fl-università ta’ Boston. Iżda l-professur Joseph Boskin ma kellu l-ebda bażi storika jew dokumentata dwar dak li qal u llum nafu li din kienet biss invenzjoni ta’ moħħ dan il-professur.

Hu x’inhu, il-bidu taċ-ċajt tal-ewwel ta’ April jibqa’ mistur, iżda dan iċ-ċajt ċappas ix-xorti ta’ dan ix-xahar, xahar li bosta jqisuh bħala “tal-boloh”. Ara veru xahar b’ xortih ħażina miskin!

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 1 ta' April 2017

Bluha

Il-jiem tal-karnival huma meqjusin bħala jiem ta’ bluha, jiem fejn dak li jkun jista’ jitbellah kemm irid u kemm jogħġbu bla ma ħadd ma jgħidlu xejn, bla ma ħadd jidħaq bih, bla ma ħadd joħodha kontrih. Jgħaddu dawn il-jiem u tispiċċa s-saltna tal-bluha u kollox jerġa għan-normal u s-serjetà tas-soltu. Hawn min jgħid li huwa tajjeb li għal xi ftit jiem il-bniedem jibdel ir-rutina tas-soltu u jitbellah xi ftit u hawn min jgħidlek li l-karnival issibu s-sena kollha. Hawn min jaqbel u min ma jaqbilx li l-bluha għandha r-renju tagħna wkoll.

Bluha aċċettata

Ġieli nsibu ruħna f’ sitwazzjonijiet biex ngħidu hekk ‘boloh’.  Ġieli tkun f’ mument serju, tisma’ kelma jew battuta bla sens u s-serjetà tas-sitwazzjoni tinbidel f’ daħka.

Darba kont qiegħed inqaddes f’ kappella żgħira u bdejt l-omelija billi għidt li darba minnhom kont sejjer inbajjad il-faċċatsa tad-dar. Fid-daqqa u l-ħin wieħed minn dawk li kien qiegħed jisma’ l-quddiesa qabeż u qalli “Ma kellekx bżonn sellum Father mela!” Kulħadd daħak, inkluż jiena. Minħabba li jiena ta’ statura twila qal dik il-battuta. Mhux normali li f’ omelija xi ħadd jaqbeż fin-nofs, imma ejjew ngħidu li din hija bluha aċċettata. Jien l-aktar li aċċettajtha u forsi dak il-bniedem qalli dak il-kliem għax jaf li naċċetta ċajta.

Wieħed tal-Museum kien qiegħed jagħmel konferenza. F’ ħin minnhom qal “Ġesù qalilna li jekk xi ħadd irid jimxi warajh...” wieħed li kien qed jisma’ qal b’ leħen għoli “Ġesù jimxi quddiemu.” Ovvjament jekk wieħed jimxi wara xi ħadd ikun qed jagħmel dan għax hemm xi ħadd ieħor miexi quddiem. Ma tridx wisq għerf biex tifhem dan, imma madanakollu battuta bħal din titfa’ tbissima fuq fomm dawk li jkunu qed jisimgħu, tagħti pawsa u forsi tkisser ftit id-distakk bejn il-kelliem u s-semmiegħa.

Wieħed avukat kien ma’ ħabib tiegħu f’funeral. Xi qarib tal-mejjet kien jgħallem lill-avukat. Dan l-avukat mar ħa b’ idejn l-eks għalliem tiegħu u lil sieħbu qallu li dak kien jgħallmu meta kien żgħir. Sieħeb l-avukat dar fuq l-eks għalliem u qallu “Nispera li mhux kollha bħal dan ħarġu l-istudenti tiegħek!” Ċajta bejn il-ħbieb li hija anke soċjalment aċċettata. Minkejja l-fatt li saret f’ waqt ta’ niket, ħadd ma ħa għalih bil-battuta li ntqalet. Ejjew ngħidu li din hija bluha aċċettata. Forsi mhux aċċettata minn kulħadd iżda żgur li hija milqugħa tajjeb minn ħafna.

Bluha tal-kbar

Il-bluha nassoċċjawha mat-tfal imma nistgħu ngħidu li anke l-kbar ġieli jitbellhu. Bluha tal-kbar ġieli jkollha konsegwenzi koroh u ġieli tkun tiswa bosta.

Żewġ żgħażagħ iltaqgħu waqt li kienu qed isuqu il-karozzi rispettivi tagħhom, sellmu l-xulxin u bħal bdew jimpikaw ma’ xulxin biex ma jħallux lil xulxin jgħaddu ’l quddiem fit-triq. It-triq kienet vojta u għalhekk aktar bdew jitbellhu. Wieħed minnhom kiser fuq l-ieħor biex jimblukkalu t-triq u spiċċaw bil-karozzi jitbewsu. Ma kienx hemm ħsara kbira imma xorta kienet ħsara. Jien inzertajt għaddejt ftit minuti wara l-ħabta u kull ma rajt hu l-karozzi maħbutin u s-sewwieqa jitkellmu minn ġewwa fihom. Ma nafx kif spiċċat din il-biċċa bluha tal-kbar.

U la qed insemmu l-bluha tal-kbar ma nistgħux ma nsemmux il-bluhat li jsiru fil-ħarġiet organizzati bejn l-irġiel qabel it-tieġ ta’ xi wieħed minnhom. Kemm-il darba smajna b’ xi bachelor’s party li spiċċa ħażin. F’ dawn l-okkażjonijiet issir bluha minn ta’ kull tip imma l-agħar hija dik il-bluha li jkollha konsegwenzi fuq l-għarus. Smajna b’ min kiser idu jew siequ u spiċċa jiżżewweġ bil-ġibs. Smajna li kien hemm min siker u għamlulu l-ġibs bla ma verament kellu bżonn... u t-tajba hi li lil dan qalulu li kienet ċajta wara li żżewweġ. Bluha tal-kbar li mhux dejjem tista’ tkun aċċettata.

Karnival

Grupp ta’ patrijiet  żgħażagħ kienu mistiedna għal lejla għand is-sorijiet tal-klawsura fi Triq Reġjonali San Ġiljan. Dawn marru libsin ta’ patrijiet li huma. Ipparkjaw il-van tagħhom ftit bogħod mill-monasteru tas-sorijiet u telqu bil-mixi  lejn il-post li kellhom immorru. Inzerta li dakinhar kien Sibt il-Karnival. Għaddiet karozza u s-sewwieq tagħha waqqaf qrib dawn il-patrijiet u ċanfarhom bis-sħiħ għaliex għażlu li jilbsu ta’ patrijiet biex imorru Paceville fil-karnival! Din ma kienitx bluha, il-patrijiet verament kienu patrijiet u l-kumment tas-sewwieq kien ġenwin. Is-sewwieq ħaseb li dik kienet bluha taż-żgħażagħ għax il-patrijiet kienu kollha għadhom żgħar.

Illum il-karnival u l-bluha bil-qies hija aċċettata. Mhux bluha li ġġib konsegwenzi koroh imma bluha li ġġib tbissima, li ġġib ferħ fuq kulħadd. Mhux kulħadd iħobbu l-karnival imma kulħadd xi darba jew oħra jagħmel xi biċċa bluha anke jekk ma tkunx intenzjonata. Mela llum ejjew ngħidu viva r-renju tal-bluha.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 6 ta' Frar 2016