Kurżitajiet dwar il-Papa

Wara li ġimgħa l-oħra ktibt dwar il-bandiera tal-Vatikan, tajjeb li issa ngħidu xi ħaġa wkoll dwar il-Kap tal-Istat tal-Belt tal-Vatikan. Ma’ din il-persuna hemm bosta kurżitajiet. Illum nibdew naraw ftit minn dawn il-kurżitajiet:

Il-Papa għandu bosta titli li bihom jista’ jissejjaħ: Isqof ta’ Ruma, Vigarju ta’ Kristu, Suċċessur ta’ Pietru, Qdusija Tiegħu, Primat tal-Italja, Arċisqof Metropolita tal-Provinċja ta’ Ruma, Patrijarka tal-Oċċident, Sovran tal-Istat tal-Belt tal-Vatikan u Qaddej tal-Qaddejja ta’ Alla.

Min jista’ jilħaq Papa?

Jista’ jilħaq Papa kull Nisrani, ta’ sess maskil. Ġeneralment il-Papa jingħażel minn fost il-Kardinali, imma mhux bilfors li jsir hekk, anzi kien hemm każi fejn intgħażel xi ħadd minn barra l-Konklavi. Insemmu biss lil  Bartolomeo Prignano, Arċisqof ta’ Bari li fit-8 ta’ April, 1378 intgħażel Papa minkejja li ma kienx fil-Konklavi. Huwa ħa l-isem ta’ Urbanu VI. Meta bniedem jinħatar Papa, jekk ma jkunx saċerot jingħata s-sagrament tal-Ordni Sagri u jekk ma jkunx Kardinal jinħatar Isqof.

Żmien twil

Xi papiet għamlu żmien twil fuq it-tron ta’ Pietru. L-aktar għaxar papiet li damu kienu:

l-Appostlu San Pietru mis-sena 33 sas-sena 67, jiġu 34 sena

Papa Piju IX (1846 - 1878): 31 sena, 7 xhur u 23 jum

Papa San Ġwanni Pawlu II (1978 - 2005): 26 sena, 5 xhur u 17-il jum

Papa Ljun XIII (1878 - 1903): 25 sena, 4 xhur u 29 jum

Papa Piju VI (1775 - 1799): 24 sena, 6 xhur u 14-il jum

Papa Adrijanu 1 (772 - 795): 23 sena, 10 xhur u 25 jum

Papa Piju VII (1800 - 1823): 23 sena, 5 xhur u 6 ijiem

Papa Alessandru III (1159 - 1181): 21 sena, 11-il xahar u jumejn

Papa San Silvestru I (314 - 335): 21 sena, 11-il xahar u jum

Papa san Ljun I (440 - 461): 21 sena, xahar u 13-il jum

 Żmien qasir

 Jekk kien hemm papiet li damu ħafna jmexxu l-Knisja, kien hemm ukoll dawk li ma tawlux wisq. Dawn huma l-għaxar papiet anzi il-ħdax-il Papa li l-inqas damu fuq it-tron:

 Papa Urbanu VII (15 ta’ Settembru - 27 ta’ Settembru 1590): 13-il jum

Papa Bonifaċju VI (April 896): 16-il jum

Papa Ċelestinu IV (25 ta’ Ottubru - 10 ta’ Novembru 1241): 17-il jum

Papa Sisinnju (15 ta’ Jannar - 4 ta’ Frar 708): 21 jum

Papa Teodoru II (Diċembru 897): 21 jum

Papa Marċellu II (10 ta’ April – 1 ta’ Mejju 1555): 22 jum

papa Damaso II (17 ta’ Lulju - 9 ta’ Awwissu 1048): 24 jum

Papa Piju III (22 Settembru - 18 Ottubru 1503): 27 jum

Papa Ljun XI (1 ta’ April - 27 ta’ April 1605): 27 jum

Papa Benedettu V (22 ta’ Mejju - 23 ta’ Ġunju 964): 33 jum

Papa Ġwanni Pawlu I (26 ta’ Awwissu - 28 ta’ Settembru 1978): 33 jum

Dwar din il-lista ngħidu li niżżilna ħdax u mhux għaxra biss għax l-aħħar tnejn damu 33 jum it-tnejn li huma. Biex inkunu għidna kollox, fil-verità l-iqsar pontifikat ma kienx dak ta’ Urbanu VII imma ta’ Papa Stiefnu II elett Papa fit-22 ta’ Marzu 752 u miet fis-26 tal-istess xahar mingħajr ma kien għadu kkonsagrat Papa. Għal xi żmien dan ma kienx jidher fil-lista tal-Papiet imma mill-1061 reġa’ beda jitniżżel mal-lista. Ta’ min jgħid li dan il-Papa ma jagħmilx parti min-numru tal-Papiet minkejja li llum jitqies bħala Papa. Suppost kien it-92 Papa, imma fit-92 post insibu lill-Papa ta’ warajh, li wkoll ħa l-isem ta’ Stiefnu, li huma magħruf ukoll bħala Stiefnu II meta fil-verità għandu jkun Stiefnu III jekk ngħoddu bħala Papa lil Stiefnu li miet wara 4 tijiem mill-elezzjoni.

 Dimissjoni

 La qegħdin insemmu l-pontifikati qosra tajjeb insemmu wkoll lil Papa Ċelestinu V (1294). Dan dam sewwasew mitt jum imexxi l-Knisja, mill-5 ta’ Lulju sat-13 ta’ Diċembru. Imma jekk l-oħrajn kollha temmew it-tmexxija tagħhom għax mietu, dan il-Papa temm il-papat tiegħu għax irreżenja. Fil-fatt il-Papa jista’ jirreżenja mill-kariga. Papa ieħor li rreżenja huwa dak li lkoll niftakru, Benedettu XVI fl-2013. Jingħad ukoll li il-kardinal Vicedomino Vicedomini (1210 – 1276) li kien in-neputi tal-Papa Girgor X (1272 – 1276) wara l-mewt ta’ zijuh inħatar Papa fil-5 ta’ Settembru u miet fl-istess jum. Jekk dan il-fatt seħħx tassew ma nafux imma li nafu hu li Vicidomini ma huwiex imniżżel mal-lista tal-papiet minħabba li mal-għażla tiegħu huwa talab sal-għada biex jaħsibha jekk jaċċettax jew le, għalhekk kien għadu ma tax l-Iva tiegħu meta miet. Tajjeb insemmu li f’ dik is-sena, (1276) kienu magħżulin żewġ papiet oħra; Innoċenzu V elett fil-21 ta’ Jannar u miet fit-22 ta’Ġunju u Adrijanu V elett fil-11 ta’ Lulju u miet fit-18 ta’ Awwissu. Dan Adrianu V kien wieħed minn dawk il-każi fejn intgħażel Papa li ma kienx saċerdot. Mhux hekk biss anzi hu miet qabel ma ingħata s-sagrament tal-Ordni Sagri, jiġifieri miet bħala papa imma mhux bħala saċerdot.

 Hemm ħafna aktar kurżitajiet marbuta mal-Papa. Inkomplu bihom darba oħra!

 

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 18 ta' Ġunju 2022

San Paolo Fuori le Mura

F’dawn il-jiem fejn pajjiżna jiċċelebra l-festa tal-wasla ta’ San Pawl f’artna, nixtieq naqsam magħkom xi tagħrif dwar waħda mill- Bażiliċi Papali li bħala titular għanda lil San Pawl. Qiegħed nirreferi għal San Paolo Furi le Mura f’Ruma. Hija it-tieni l-akbar Bażilika Papali wara dik ta’ San Pietru fil-Vatikan. Tinsab fuq Via Ostiense, fuq ix-xatt tax-xmara Tevere, madwar żewġ kilometri bogħod mis-swar li l-Imperatur Awreljanu kien bena madwar il-belt ta’ Ruma bejn is-snin 270 u 275 sabiex iħarsu l-belt mill-attakki tal-barbari. Minn hawn ħadet isimha din il-Bażilika, fuori le mura tfisser il barra mis-swar tal-belt.  Hawnhekk tradizzjonalment huwa l-post fejn kien jinstab il-qabar tal-Appostlu San Pawl. Fil-fatt din il-knisja tinstab madwar tliet kilometri bogħod mill-kumpless ta’ knejjes imsejjaħ Tre Fontane, il-post fejn il-qaddis kien sofra l-martirju. Il-qabar tal-Appostlu jinstab sewwasew taħt l-altar  Papali fil-Bażilika. Għal din ir-raġuni, matul is-sekli, hawn dejjem kien post ta’ pellegrinaġġ. Sa mis-seklu VII il-qabar tal-Appostlu kien fdati lill-patrijiet Benedittini tal-Abazija li jmiss mal-Bażilika ta’ San Pawl.  

Knejjes

Qabel ma nbniet l-ewwel knisja f’dan il-post konna nsibu ċimiterju li kien jintuża bejn l-ewwel u t-tielet seklu wara Kristu. Fiċ-ċimiterju kienu jinstabu bosta oqbra u mawsolej. Bħalma ġara fil-każ tal-Appostlu Pietru hekk ġara fuq il-qabar ta’ Pawlu. Hawn ukoll dlonk wara l-martirju sar post ta’ devozzjoni kbira mill-ewwel Insara ta’ Ruma. Fuq il-qabar inbena monument żgħir. Il-post fejn indifen Pawlu kien sar wieħed devozzjonali ħafna u għalhekk L-Imperatur Kostantinu bena knisja fil-post. Din kienet ikkonsagrata fis-sena 324.

Il-Bażilika li kien bena Kostantinu biż-żmien saret ċkejkna wisq biex taqdi l-ħtiġijiet tal-pellegrini li bdew iżuru dan il-post. Għalhekk dik twaqqgħet u fis-sena 390 u minflokha bdiet tinbena oħra. Matul il-lejl tal-15 ta’ Lulju tas-sena 1823 nar kbir ħakem lil din il-Bażilika. Dan in-nar  qered tista’ tgħid din il-knisja għal kollox. Bosta opri nqerdu, imma fortunatament it-tribuna, il-gandlier tal-blandun u l-apside ħelsuha ħafif.

Tinbena mill-ġdid

Fl-1825 il-Papa Ljun XII kiteb l-enċiklika Ad plurimas u fiha ħeġġeġ lill-isqfijiet sabiex jagħmlu ġabra mingħand il-fidili bl-iskop li tinbena mill-ġdid il-Bażilika ta’ San Pawl. L-appell tal-Papa intlaqa’ tajjeb ħafna u bdew jaslu flus kbar mingħand l-Insara tad-dinja kollha. Fost id-dinjitarji li taw sehemhom għall-bini mill-ġdid ta’ din il-knisja insibu r-Re Karlu Feliċ ta’ Sardenja, ir-Re Karlu X ta’ Franza, ir-Re l-ġdid, Franġisku I tar-Renju ta’ Napli u Sqallija kif ukoll il-Kżar Nikola I tar-Russja u Ibraħim Pascia Viċire tal-Eġittu.  Is-sena ta’ wara nbeda ix-xogħol tal-bini mill-ġdid tal-bażilika li baqa’ sejjer sal-1874. Fit-23 ta’ April, 1891 splodiet il-fabbrika tal-polvri Forte Portuense li kienet tinsab fil-qrib. Bl-isplużżjoni tkisser il-ħġieġ ikkulurit u ddisinjat tat-twieqi li kien sar fl-1830. Minflok il-ħġieġ wara tqiegħdu folji rqaq tal-alabastru li kienu ingħataw mir-Re Fuad tal-Eġittu. Fl-1928 tlesta l-kjostru meraviljuż li hemm quddiem il-knisja. Fl-2006 sar xogħol biex il-qabar tal-Appostlu Pawlu  biex dan ikun jista’ jidher minn dawk li jżuru l-Bażilika.

Barra u ġewwa

Hekk kif wieħed jidħol mill-kjostru ffurmat minn 150 kolonna li jinsab quddiem il-Bażilika jara statwa fin-nofs. Bla dubju din hija statwa ta’ San Pawl. Il-Bażilika minn ġewwa fiha ħames navati u għandha forma ta’ salib Latin. In-navati huma mifrudin minn kolonni kbar tal-granit. Fil-faxxa ta’ fuq il-kolonni nsibu l-kwadri tal-papiet kollha maħduma fil-mużajk. Dawn il-kwadri jduru mal-knisja kollhau huma waħda mill-attrazzjonijiet tal-bażilika. Fil-korsija tan-nofs bejn it-twieqi nsibu 36 pittura li tirrapreżenta siltiet mill-ħajja ta’ San Pawl. L-ewwel pittura fuq in-naħa tal-lemin tal-altar papali turi l-miraklu tal-lifgħa li l-Appostlu wettaq f’pajjiżna.  Bejn il-parti fejn joqgħodu n-nies u l-parti fejn hemm l-altar insibu dak li jissejjaħ l-ark ta’ Galla Palcida. Fuq dan l-ark naraw mużajk ta’ Kristu u s-simboli tal-erba’ Evanġelisti filwaqt li taħthom naraw l-24 raġel għaref. Taħt nett naraw xbiehat ta’ San Pietru u San Pawl. Dan il-mużajk sar bejn l-1731 u l-1740. Wara l-ħruq tal-1823 kien irrestawrat. Fuq wara tal-altar naraw l-apside, xogħol fil-mużajk ukoll. Fiha naraw lil Kristu fin-nofs bil-ktieb tal-Evanġelju miftuħ f’idu filwaqt li maġenbu hemm il-qaddisin Pieru u Pawlu u Andrija u Luqa. Taħt jidhru l-appostli kif ukoll żewġ anġli u s-salib.  F’din il-Bażilika hemm midfunin żewġ papiet, il-Papa San Feliċ III u l-Papa Ġwanni XIII.

Hemm ukoll mużew u sala b’bosta kwadri ta’ artisti varji. Hemm ukoll il-monasteru tal-patrijiet Benedittini li ilu mwaqqaf mijiet kbar ta’ snin. Minkejja li din il-bażilika mhix fiċ-ċentru sewwa ta’ Ruma, ta’ min iżurha.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 8 ta' Frar 2020