Il-liri tal-Knisja

Spiss nisimgħu min jgħid li l-Knisja hija entità sinjura u li jmissha tbigħ ir-rikkezzi li għandha biex tqassamhom lill-foqra. Jien ngħid mill-ewwel li ma nafx x’għandha l-Knisja universali, la naf x’ġid għandu l-Vatikan u lanqas naf x’tippossedi l-kurja ta’ Malta, imma ser nikteb dwar realtà li ngħixha kuljum.

Patrimonju

Tabilħaqq li f’bosta knejjes naraw opri tal-arti li jiswew il-miljuni ta’ ewro. Imma kemm minnhom tista’ tiddisponi l-Knisja biex bi flushom ittaffi tant tbatija li hawn madwar id-dinja? Dawn l-opri llum huma patrimonju tad-dinja u għalhekk ħadd ma jista’ jmiss xejn minnhom aħseb u ara jbigħ! Min jaf kemm tiswa il-Pietà ta’ Michelangelo kieku kellha tinbiegħ? Imma l-Vatikan ma jistax ibigħha għax dik hija patimonju ta’ kull bniedem u ma għandha tkun qatt f’xi kollezzjoni privata. Mur erġa’ agħmilha llum! Mur erġa qajjem lil Michelangelo mill-qabar biex jerġa’ jisklopiha!

U dan il-patrimonju ma jinsabx biss fil-Vatikan. Anke l-knejjes ta’ pajjiżna fihom bosta rikkezzi, biss l-ebda opra minnhom ma tista’ tinbiegħ. Ħa nġib eżempju wieħed biss. Ħa nsemmi statwa titulari li naħseb il-Maltin kollha jammettu li hi waħda mill-isbaħ li nsibu f’pajjiżna. Timmaġina li l-kapitlu ta’ Birkirkara jbigħ l-istatwa ta’ Santa Liena? Min ser jerġa’ jqajjem lil Salvu Psaila minn ġewwa qabru biex jerġa’ jagħtina opra oħra bħal dik? Allura jkollna nammettu li minkejja r-rikkezzi u l-opri imprezzabbli li naraw fil-knejjes, kemm ta’ pajjiżna kif ukoll fi knejjes madwar id-dinja kollha, ma jiswew xejn fejn jidħol l-argument li l-Knisja għandha tbigħ id-dehbijiet u l-fided tagħha biex tqassam flushom lill-fqar għax fil-verità ma għandha l-ebda setgħa fuqhom imma hija biss tieħu ħsiebhom.

Djar u bini

Hemm xi wħud li jgħidu li l-knisja sinjura għax għandha bosta bini. Tajjeb wieħed ikun jaf li llum f’Malta, il-bini li ma jintużax għal skopijiet ekleżjastiċi ma għadux f’idejn il-Knisja imma d-dħul minnu jmur biex jitħallsu l-għalliema tal-iskejjel tal-Knisja – anzi parti mill-pagi tal-għalliema għax id-dħul minn dawn il-binjiet u djar ma jlaħħaqx mas-somma li hija meħtieġa biex iżżomm daqstant għalliema.

Hawn forsi hawn min jgħid li minn dan id-dħul qed igawdu biss parti mill-poplu Malti, dawk li għandhom uliedhom imorru fi skola tal-Knisja. U hawn huma wkoll żbaljati. L-iskejjel tal-Knisja qed jiffrankaw lill-gvern Malti miljuni ta’ ewro fis-sena. Kieku ma jkunux dawn l-iskejjel l-istat ikollu jaħseb hu għall-edukazzjon i ta’ tant eluf ta’ tfal. Dan ifisser li l-pagi tal-għalliema jibda jkollu jaħllashom il-gvern u allura dan irid iġib il-flus mit-taxxi taċ-ċittadini. Mela anke jekk indirettament, kull Malti qed igawdi mill-kirjiet tad-djar li għandha l-Knisja għax kieku l-istorja mhux hekk ikollu jħallas hu għall-edukazzjoni ta’ dawk l-istudenti li jattendu xi skola tal-Knisja.

Ħajja ta’ lussu

Forsi hawn min jaħseb li s-saċerdoti jgħixu ħajja ta’ lussu. Is-saċerdot djoċesan għandu l-paġa imma s-saċerdot reliġjuż, li jappartjeni għal xi ordni reliġjuż għandu biss pocket money. Jiena bħala saċerdot reliġjuż nista’ nitkellem dwari u ma nafx x’għandu ħaddieħor. Il-pocket money tiegħi huwa ta’ €50 fix-xahar, iva ħamsin ewro fix-xahar li jiġu €1.64, ewro u erba’ u sittin ċenteżmu kuljum. Dik ħajja ta’ lussu li jista’ jgħaddi bniedem b’€1.64 kuljum! Jekk ikollok karozza trid timliha bil-petol, tħallsilha l-insurance u l-liċenzja, toħodha għas-service u meta tinqala’ ħsara toħodha għand il-mekkanik. Illum lanqas tifel ma tagħtih €1.64 biex jgħaddi bihom ġurnata.

Ma rridux ninsew li l-kontijiet jaslu wkoll lis-saċerdoti u lill-kunventi tal-patrijiet ukoll. Naf parroċċi li l-kont tad-dawl biss jaqbeż il-ġbir li jsir fil-knisja. Barraminnhekk hemm spejjeż oħra li ftit jaħsbu li jeżistu. Mhux se nsemmi l-ostji u l-inbid, ix-xemgħat u issa anke s-sanitizer li jridu jinxtraw, imma nsemmi manutenzjonijiet li binjiet kbar bħalma tkun knisja jirrikjedu. Akbar ma tkun il-binja akbar ikun il-kont. U la fil-bidu semmejt l-opri tal-arti, ir-restawr tagħhom ma jsirx b’xejn, anzi llum ħafna minn dan ix-xogħol qed jiġi ffinanzjat, jew tal-anqas parti kbira minnu mill-Unjoni Ewropea.

Imbagħad hemm id-donazzjoni tal-quddies. Biex tagħmel quddiesa tagħti €5 fid-djoċesi ta’ Malta. Din l-elemosina, (għax ma hijiex tariffa, għax min ma jagħtihiex xorta ssirlu l-quddiesa) ilha hekk xi għoxrin sena. Kemm għoliet il-ħajja f’għoxrin sena? Kemm żdiedet il-paga f’għoxrin sena? Imma d-donazzjoni biex issir quddiesa baqgħet l-istess naħseb mill-millenju l-ieħor.

Illum qbadt argument li nemmen li bosta saċerdoti jafu bih imma jibżgħu jitkellmu dwaru. Biss min huwa barra ma jibżax jgħid li l-knisja hija sinjura. Illum ridt nuri kemm min jgħid dan il-kliem ikun żbaljat.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 10 ta' diċembru 2022

L-Iskejjel tal-Knisja

F’pajjiżna għandna realtà, li minkejja li teżisti f’ xi pajjiżi oħra wkoll, donnha f’Malta toħloq preokkupazzjoni kbira. Qiegħed ngħid għall-iskejjel li l-Knisja ta’ Malta għandha u għall-preokkupazzjoni ta’ bosta ġenituri biex idaħħlu lill-uliedhom f’ xi waħda minn dawn l-iskejjel. Tiskanta kif hawn min jekk ibnu ma jkunx ixxurtjat biżżejjed biex ismu jitla’ bix-xorti biex jidħol f’ xi skola tal-Knisja jħossha bħala disfatta. Imma fil-fatt din ma għandhiex tkun disfatta.

Qabel u llum

Huwa fatt magħruf li sa ftit għexieren ta’ snin ilu il-livell tal-edukazzjoni f’ pajjiżna ma kienx dak li huwa llum. Student li kien jasal sas-sixth form u jirnexxielu jġib ftit A levels kien jista’ jgħid li kellu livell tajjeb biex ikun jista’ jaħdem f’ċertu xogħol. Illum ma għadiex hekk l-istorja. Illum biex wieħed ikollu livell bħal dak li qed insemmu jrid iġib lawrja mill-università. Biex nerġgħu lura għall-argument li bdejna bih ikollna ngħidu li l-Knisja f’ Malta toffri minn skejjel tan-nuna, li llum insejħulhom kindergarten, sal-livell sekondarju u ftit postijiet fis-sixth form. Għalhekk bniedem, irid jew ma jridx, biex iseġwi kors universitarju irid jinqeda bl-edukazzjoni li joffri l-istat għax il-Knisja Maltija ma għandiex università.

Min irid jistudja

Ix-xogħol waħdieni tal-istudent huwa li jistudja. Issa hawn min iwettaq xogħolu u hawn min le. Jiddependi mir-rieda ta’ dak li jkun. Tassew li l-ġenituri jkunu jixtiequ li uliedhom jistudjaw, imma fl-aħħar mill-aħħar huma l-istudenti li jħollu u jorbtu. Niftakru fil-qawl Ingliż li jgħidlek li tista’ tieħu ż-żiemel ħdejn l-ilma imma ma tistax iġġiegħlu jixrob. Naf persuni li kienu jattendu skejjel statali li llum għandhom pożizzjoni għolja u naf ukoll oħrajn li kienu jmorru skola tal-Knisja u ma laħqux il-livell ta’ dawk l-oħrajn li semmejt. Dan juri biċ-ċar kemm kollox jiddependi mill-istudent u mhux mill-iskola. Illum l-istat għandu skejjel ta’ livell daqs dawk tal-Knisja. Min irid jistudja għandu fejn! Mhux bilfors trid tkun fi skola tal-Knisja biex titgħallem. Dan huwa l-iżball ta’ bosta ġenituri Maltin. Tassew li jiena għamilt parti mill-edukazzjoni tiegħi fi skola tal-Knisja imma għandi qraba li qatt ma kienu fi skola tal-Knisja u waslu fejn kollhom jaslu wkoll.

Polemika

Kultant tqum polemika dwar id-dħul tal-istudenti fl-iskejjel tal-Knisja. Hemm xi tfal li għandhom vantaġġ fuq tfal oħra. Dawn it-tfal huma vantgaġġjati mhux għax issir xi preferenza magħhom imma għax hemm xi regoli li jpoġġuhom f’vantaġġ. Dawn huma dawk li ħuthom ikunu diġà fl-iskola tal-Knisja, tfal b’każijiet umanitarji, ulied l-għalliema jew il-ħaddiema tal-iskola u issa żdiedu wkoll xi tfal ulied imigrati li talbu kenn f’ pajjiżna.

Kienet din l-aħħar faxxa ta’ tfal li fetħet polemika kbira. Jien personalment ma narax għalfejn kien hemm bżonn din il-polemika. La l-iskejjel tal-istat huma tajbin daqs dawk tal-Knisja nemmen li dan il-pass min-naħa tal-Knisja Maltija  iktar huwa ta’ għajnuna lill-gvern milli għajnuna lill-ulied l-imigranti. Għajnuna lill-gvern għax se jkollu inqas problemi u spejjes u mhux għajnuna diretta lil dawn it-tfal għax dawn xorta kienu ser imorru fi skejjel statali u għalhekk l-edukazzjoni kienet sejra tingħatalhom xorta waħda.

Naf li mhux kulħadd ser jaqbel miegħi fuq dan il-punt u kulħadd għadnu dritt jagħmel dan.

Fr. Reno Muscat OP

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 15 ta' Frar 2014

It-toroq kollha jwasslu fl-istess post

Fost il-kliem u termini Taljani li kelli nitgħallem u nifhem it-tifsira tagħhom, dan l-aħħar bdejt nisma’ l-kelma IMU. Staqsejt xi tfisser u qaluli li hija forma ta’ taxxa li jimponi il-Comune ta’ belt partikolari. Din it-taxxa ma tkunx tgħodd għal bliet oħra imma titħallas biss f’ dak il-Comune. Fil-fatt l-isem IMU ġej mill-kliem Imposta municipale propria. Hija taxxa li titħallas fuq il-propjetà immobili: djar, postijiet jew art. Ġewwa l-Belt ta’ Ruma sa issa kien hemm xi entitajiet li kienu eżentati milli jħallu din it-taxxa. Fost dawn l-entitajiet kien hemm il-Knisja li ma kienitx tħallas IMU fuq il-knejjes, oratorji, kunventi u skejjel. Il-Knisja kienet tħallas IMU fuq dawk id-djar ta’ akkoljenza, djar li fihom jilqgħu persuni bi ħlas, persuni li jmorru f’ postijiet tal-Knisja biex iqattgħu xi jiem bħala irtir jew għal-laqgħat. Dawn il-postijiet ħallsu l-IMU sa mil-bidu ta’ din it-taxxa.

Ħallas b’ħajtu

Ħabib tiegħi qalli li mhux sewwa ngħidu li l-Knisja ma għandiex tħallas IMU għax Kristu ħallas b’ ħajtu għalina lkoll. Ma nafx min ħareġ b’ din it-teorija, ngħid għalija kienet l-ewwel darba li smajtha, u fuq kollox ma għandiex x’ taqsam mal-argument. Każ fejn qed jiġu mħawdin ħlas ta’ flus ma’ ħlas spiritwali.

Issa l-Comune ta’ Ruma iddeċieda li anke l-Knisja tibda tħallas l-IMU fuq l-iskejjel tagħha. Qawl popolari jgħid li “t-toroq kollha jwasslu għal Ruma” u naħseb li dan huwa l-aktar qawl addattat għal din is-sitwazzjoni.

Soluzzjonijiet

Erġajt iltqajt ma’ dan il-ħabib u erġajna tkellimna dwar dan is-suġġett. Huwa jsostni li huwa sewwa li l-Knisja tħallas l-IMU u jien għidltu li għandu raġun, imma issa biex l-iskejjel tal-Knisja jħallsu l-IMU jkollhom jgħollu l-miżata. Dat-tali qarras wiċċu għax hu jmur f’università tal-Knisja.  Għidltu li jista jkun hemm soluzzjoni oħra; il-Knisja tagħlaq l-iskejjel tagħha u hekk ma tiżdiedx il-miżata. Malli għidtlu b’ din l-idea wiċċ dal-ħabib tqarras iktar minn qatt qabel. Huwa jaf tajjeb li jekk tagħlaq l-università li qiegħed fiha jkollu jmur f’ dik statali u jaf li hemmhekk mhux se jsib dak li jsib fejn qiegħed issa. Jaf li l-universitajiet tal-istat fl-Italja għandhom studenti aktar milli jifilħu u għalhekk il-livell huwa wieħed baxx ħdejn dak tal-universita li qiegħed fiha bħalissa. F’ universita statali ma jistax ikun hemm attenzjoni personali. Il-problema hija akbar milli wieħed jaħseb.

Problema

Nassuma li jingħalqu l-iskejjel tal-Knisja, skejjel tat-tfal żgħar, skejjel sekondarji u universitajiet, ħaġa li żgur mhux se ssir u żgur li ħadd minn ġewwa l-Knisja ma tgħaddilu minn rasu; jew dawk l-eluf ta’ studenti li jattendu dawn l-iskekejjel ma jkollhomx fejn jistudjaw jew inkella jkollhom jiddeffsu mal-istudenti tal-iskejjel l-oħra li diġa huma ffullatti. U jekk jagħlqu l-iskejjel tal-Knisja l-IMU ma titħallasx imma jkollha tinħoloq taxxa oħra biex tagħmel tajjeb għall-ispejjeż ta’ dawn l-istudenti li se jibdew imorru fl-iskejjel statali. Pruvajt infissirlu lil dan il-ħabib li tagħmel fik tagħmel il-piż xorta fuqu se jaqa’. Baqa’ jsostni li xorta mhux sewwa li l-Knisja ma tħallasx IMU. Fil-fatt din it-taxxa titħallas qiegħda.

Argument simili

Dan il-fatt fakkarni f’ fatt ieħor. Wieħed ħaddiem mar igorr mal-imgħallem tiegħu għax lil sieħbu kien tah iż-żieda u lilu le. L-imgħallem qallu li ma setax jagħti ż-żieda lilu wkoll, allura dal-ħaddiem talab lill-imgħallem inaqqas il-paga tal-ħaddiem l-ieħor.

Il-kwistjoni tal-IMU fuq l-iskejjel tal-Knisja ta’ Ruma tapplika sewwa l-qawl li semmejna fil-bidu. Jekk l-iskejjel tal-Knsija, li qegħdin jaqdu u jedukaw lill-ulied il-poplu, jibqgħu ma jħallsux IMU ikun hemm min igorr u jgħid li mhux sewwa, jekk jogħlew il-miżati ikun hemm oħrajn li jgħidu li ħaġa bħal din tkompli tigrava s-sitwazzjoni ekonomika preżenti, qagħda xejn pjaċevoli, fil-familji Taljani u jekk Imposta municipale propria  l-istudenti jew imorru fi skejjel statali jew jekk għandhom iktar minn 18-il sena jħallu l-istudju u jfittxu xogħol. U x-xogħol mhux faċli ssibu lanqas!

Toroq iwasslu fl-istess post

It-toroq kollha jwasslu għall-istess post, tagħmel kif tagħmel ċerta realtà ma tistax taħrabha. Dan huwa eżempju wieħed, imma fil-ħajja tagħna niltaqgħu ma’ din is-sitwazzjoni bosta drabi u rridu jew ma rridux ikollna naffaċċjaw din is-sitwazzjoni. Qawl Malti jgħid li kultant ikollok tbus l-id li tixtieq maqtugħha.

Fr Reno Muscat OP

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon tal-5 ta' Settembru 2013