Elementi tal-Festa Maltija

Wasal Ġunju u dalwaqt jgħaddi wkoll, u għalhekk waslu il-jiem marbutin mal-festi tradizzjonali li jsiru fl-ibliet u l-irħula tagħna l-Maltin. Dwar dawn il-festi hemm ħafna x’wieħed jgħid, fosthom li hawn min jgħix is-sena kollha għall-festa u hawn imbagħad oħrajn li jieħdu qatgħa malli jisimgħu l-ewwel murtal. Hu x’inhu, tħobbhom jew ma tħobbhomx, minn l-aħħar ta’ Mejju jew il-bidu ta’ Ġunju sa Settembru jew il-bidu ta’ Ottubru f’pajjiżna jkun għaddej l-istaġun tal-festi.

Elementi ta’ ġewwa

Bħal kollox, il-festa Maltija fiha elementi li jsawruha, elementi li mingħajrhom ma tkunx festa kompluta. Prinċipalment il-festa tar-raħal hija avveniment reliġjuż, biss dan il-fatt spiss jintesa u jsir aktar enfasi fuq dak li jseħħ fit-toroq milli dwar dak li l-aktar huwa importanti fil-festa.

Il-ġimgħa tal-festa tibda bil-ħruġ tal-vara min-niċċa. Din wara sena msakkra terġa’ tinħareġ ftit għall-arja biex titgawda. Mhux l-għan tiegħi li nsemmi xi festi partikolari, imma ngħid biss li l-ħruġ tal-vara minn ġewwa n-niċċa hawn festi li jattendu għalih nies daqs kemm jattendu għall-purċissjoni. Element ieħor tal-ġimgħa tal-festa huma it-tlett ijiem tat-tridu. Dawn għandhom l-għan li fihom isiru prietki minn saċerdot mistieden biex il-parruċċani jagħrfu l-virtujiet li bihom kien imżejjen il-qaddis patrun tar-raħal. Hawn kultant tħoss uġigħ ta’ qalb, tara knisja armata sa snienha, predikatur li jkun fittex li jħejji prietka mill-aqwa biex imbagħad ikun hemm knisja kważi vojta. Mhux l-istess isir fil-marċ, hemm ikun hemm folla mhux ħażin! Ara l-knisja fil-jiem tat-tridu, inħalluha għal dawk ix-xjuħ li wara l-funzjoni jmorru lejn darhom għax issa ma għadhomx imorru jaqbżu mal-banda!Iżda ngħid ukoll li hawn festi fejn il-knisja tkun mimlija wkoll. Imbagħad hemm it-Te Deum, li normalment kien isir fil-jum tas-Sibt filgħodu. Minħabba n-nuqqas ta’ attendenza, llum hawn festi li qed jagħmluh il-Ġimgħa filgħaxija. Personalment nippreferi s-Sibt filgħodu, imma aħjar hekk milli ma jsir xejn. Is-Sibt ukoll issir it-transulazzjoni tar-relikwija tal-qaddis jew qaddisa u hekk uffiċjalment jibda l-jum tal-festa. Imbagħad jisbaħ il-Ħadd, filgħodu l-quddiesa tal-festa u tard waranofsinhar l-Għasar Solenni u l-purċissjoni bl-istatwa tal-qaddis jew qaddisa.

Dan huwa bejn wieħed u ieħor il-programm tal-knisja fil-festa Maltija. Jiena ħadt tip ta’ festa li tkun iċċelebrata l-Ħadd għax fl-istaġun tal-festi Maltin hemm festi li jiġu ċċelebrati fost il-ġimgħa fil-jum liturġiku tal-festa tal-qaddis jew qaddisa u hemm festi oħra li l-programm tagħhom ikun xi ftit differenti minn dan li ktibt jiena.

Elementi ta’ barra

Jekk fil-jiem tal-festa l-knisja tkun armata sa snienha, l-istess nistgħu ngħidu għat-toroq tal-parroċċa. Illum fil-jiem tal-festi tagħna nkunu nistgħu ngawdu bosta opri artistiċi mill-aqwa; xogħol ta’ pilandri u trofej, kolonni, statwi, xogħol ta’ ħjata ta’ pavaljuni, bandalori u bnadar, kollha fuq disinn inħażżeż minn artist Malti, li jkollna ngħiduha kif inhi, illum hawn minn dawn l-artisti li tabilħaqq huma ta’ livell. Ma’ dawn jidħol ħafna xogħol ieħor, bħall-irħamar tal-pilandri u armar ieħor u xogħol ieħor li ma jidhirx, bħal xogħol ta’ ħadid u xogħol tad-dawl. Insomma fi ftit kliem nistgħu ngħidu li fil-jiem tal-festa t-toroq tagħna jinbidlu f’vetrina ta’ artiġjanat u ta’ volontarjat, għax bosta mix-xogħol li naraw ikun sar matul is-sena minn numru ta’ volontiera.

Element ieħor li nsibu fil-festa esterna hija l-mużika. Għal kull soċjetà mużikali, il-ġimgħa tal-festa hija l-aktar waħda impenjattiva. Normalment isiru għadd ta’ marċi matul il-ġimgħa filgħaxija u s-Sibt jew il-Ħadd filgħodu, imma l-akbar impenn żgur li jkun il-programm mużikali ta’ fuq il-planċier. Mal-ħoss tal-mużika jingħaqad il-ħoss tan-nar. Nemmen li fost l-aktar kritika li jaqilgħu l-festi tagħna tkun minħabba l-eseġerazzjoni fil-logħob tan-nar. Wisq nibża’ li dan jiġri minħabba l-ħoss qawwi kif ukoll minħabba li dawn il-ħsejjes idumu wisq. Sa fejn naf jien hemm liġi f’Malta li kull storbju jrid jieqaf fil-ħdax ta’ bil-lejl. Ma jidhirlix li din il-liġi xi darba tneħħiet imma nemmen li tpoġġiet fuq l-ixkaffa. Jiġi mill-organizzaturi tal-festa li jiġi irrispettat dan il-ħin.

Tal-qubbajd u tal-hotdogs

Ħa ngħidha kif inħossha, festa fejn ma ssibx lil tal-qubbajd u l-gabbana tal-hotdogs naraha festa mhux kompluta b’kollox. Jista’ jkun li nħoss dan is-sentiment għax fi tfuliti tal-qubbajd u tal-hotdogs kienu l-uniċi bejjiegħa fil-festi tagħna. Mhux bħal-lum issib minn kollox, fi tfuliti tixtri hotdog u flixkun luminata, li kienu jiswew 5 ċenteżmi, u forsi jekk tkun il-każin tal-banda tixtri sandwich bil-butir mielaħ u l-perżut. Il-bqija ma kont issib xejn aktar. Nammetti li meta llum inkun f’xi festa u nara xi gabbana mill-antiki (jekk fadal xi waħda) jew xi mejda tal-quddajd, tiġini nostalġija kbira għal snin tfuliti.

Li ma kienx hemm żgur fil-festi ta’ tfuliti kienu l-parties li jsiru llum, li ngħid id-dritt ma naqbel xejn magħhom, imma mhux billi ngħid jien. Biss nistaqsi mistoqsija dwar dawn tal-aħħar, allura issa li l-festa Maltija hija ddikjarata bħala wirt intanġibbli, dawn il-parties jagħmlu parti minn dan il-wirt ukoll?

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon 20 ta' Ġunju 2026

Mill-ġdid il-festi

Attività sinonima mas-sajf Malti huma l-festi li jsiru fil-parroċċi tagħna. Meta joqrob is-sajf ikun qed joqrob l-isbaħ żmien għad-dilettanti filwaqt li dawk li ma jħobbux il-festi jibdew jgħoddu l-jiem sakemm dan l-istaġun jiġi fi tmiemu.

X’festi

Tħobb jew ma tħobbx il-festi, ikollna nammettu li l-festa Maltija hija vetrina ta’ arti lokali. Nibdew mill-festi ta’ ġewwa, dawk li jsiru fil-knejjes. L-armar li naraw armat fil-jiem tal-festa huwa differenti minn dak li naraw matul is-sena. Xi wħud mill-opri artisitċi li nkunu nistgħu ngawdu biss fil-jiem meta jkunu esebiti fil-knisja, huma tassew kapolavuri. Xogħol tal-injam, xogħol ta’ arġenterija, xogħol ta’ rakkmu u elf ħaġa oħra. Forsi naħsbu li dawn kienu opri antiki li llum ma għadhomx isiru. Tabilħaqq li bosta minnhom hekk huma iżda sal-lum għadhom isiru opri artisitċi fil-knejes tagħna, fosri mhux daqs kemm kienu jsiru qabel imma għadhom isiru.

Ngħaddu mbagħad għall-każini tal-banda. Ħafna minn dawn il-każini llum saru palazzi li fihom iħaddnu opri mill-isbaħ u ta’ kull sena l-membri tas-soċjetajiet jibqgħu jinsistu li dawn l-opri jiżdiedu. Minbarra l-opri artistiċi ma ninsewx li dawn il-każini huma wkoll maħżen ta’ mużika. Fl-arkivji ta’ ħafna mill-każini tal-banda nsibu għadd kbir ta’ siltiet mużikali minn madwar id-dinja kollha.

U ma nistax ma nsemmix l-armar fit-toroq tagħna. Illum nistgħu ngħidu li kull festa għandha armar fit-toroq. Xi armar antik illum huwa patrimonju ta’ artistrija enormi filwaqt li jkollna ninżgħu l-kappell għall-armar ġdid li kull sena qed jiżdied. Tabilħaqq li l-preġju tal-armar antik huwa enormi fejn dak tal-ġdid meta toqgħod tqis li kull biċċa skultura kienet saret b’idejn waħda waħda mhux bħal-lum, forma u timla bil-fibre. Ma’ dan l-armar irridu nsemmu l-għadd ta’ statwi li jintramaw fuqhom, xogħol statwarji kapaċissimi Maltin kif ukoll id-drapp ta’ bandalori u pavaljuni li jikkumplementawhom.

Nistgħu ngħidu li l-festi Maltin mhux il-vetrina tax-xogħol Malti?

Kontra

Bħal f’kollox issib min hu kontra dawn il-festi. Biss naħseb li min ikun kontra tagħhom ikollu wkoll raġuni. Forsi jiffoka biss fuq i-festi ta’ barra, fejn ikollna nammettu li ġieli rajna esegerazzjonijiet, forsi jgħid li l-logħob tan-nar idejqu. Fil-fond ta’ qalbi naħseb li dawk li jirraġunaw hekk ikunu għaddew minn xi esperjenza kerha, forsi waqt il-marċ ra xeni xejn dinjitużi ta’ sokor jew teħid ta’ drogi – ħwejjeġ li jkollna nammettu li saru komuni fil-festi tagħna. Forsi jkun hemm xi raġuni oħra, min jaf xi tkun!

Jiena nemmen li ħadd ma għandu jdejjaq lil ħadd u kulħadd għandu dritt għad-divertiment tiegħu. Kulħadd għandu wkoll id-dritt għall-mistrieħ tiegħu għalhekk nemmen li l-prudenza, dejjem u f’kollox , għandha tirrenja f’dawn il-festi tagħna.

Pika jew kompetizzjoni

Ma naħsibx li nkun qed nikxef xi sigriet jew qed ngħid xi ħaġa ġdida jekk ngħid li l-festi tagħna fihom ukoll il-piki. Piki bejn żewġ għaqdiet fl-istess parroċċa jew piki ma’ parroċċa jew parroċċi ġirien. Piki ma’ rħula oħra u nistgħu nibqgħu sejrin. Il-Malti jgħid li l-piki jaqtgħu l-aptiti imma mill-banda l-oħra kieku ma kinux dawn il-piki kieku l-festi tagħna ma humiex dawk li huma llum. Kemm ikun aħjar kieku minnflok pika jkun hemm kompetizzjoni. Nipprova nagħmel xi ħaġa orġinali biex inti wara tipprova toħloq xi ħaġa oħra li tissupera dak li nkun għamilt jien. Il-piki jistgħu joħolqu anke l-periklu, ngħidu aħna fejn jidħol il-logħob tan-nar. Il-piki jaqtgħu l-aptit u kien hemm wieħed dilettant tal-festi qalli li l-piki jibdlu d-delizzji f’kastiġi. Ikolli ngħid għandu raġun biex ibigħ dan il-ħabib għax ix-xogħol li jsir għall-festa ħafna minnu huwa xogħol volontarju u għalhekk meta jibda jsir ta’ bil-fors ma jibqax delizzju imma jsir uġigħ ta’ ras. Għalhekk il-moderazzjoni tajba u l-kompetizzjoni ma għandhiex tinbidel f’pika.

Festi tal-qaddisin

Primarjament il-festi tagħna huma festi reliġjużi, isiru biex jonoraw qaddis jew qaddisa u għalhekk hija ħaġa assurda li fihom insibu elemenri li jmorru kontra l-valuri Nsara. Ħalli nagħmel mistoqsija retorika: Kemm verament huma Nsara l-festi tagħna llum? Ikun hawn min joħlom li xi darba l-festi jerġgħu lura għal meta kienu tal-kappillan, festi ta’ tlett ijiem. Ma nafx kemm il-ħolm ta’ dan għad iseħħ. Hija ħasra li festa li ssir biex tonora qaddis imbagħad l-inqas li jattendu nies ikun għall-funzjonijiet reliġjużi. Imma dik hija r-realtà li qed naraw illum. La tlaqna l-ħabel minn idejna mhux lakemm nerġgħu nieħduh lura.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 25 ta' Mejju 2024

Il-festi tas-sajf

 

Wara li għal sentejn il-gżejjer Maltin kellhom jiċċaħħdu mill-festi tant popolari li jsiru fil-parroċċi tal-irħula u l-bliet tagħna, jidher li dan is-sajf sejrin ikollna sajf li fih sejrin isiru dawn il-festi. Żgur li hawn min jieħu gost b’ħaġa bħal din imma jiena żgur ukoll li hawn min jieħu qatgħa. Hekk fid-dinja, ma jistax ikun kulħadd kuntent fl-istess waqt!

Sentejn wara xulxin

Biex inkunu għidna kollox, fl-ewwel sajf tal-pandemija kien hemm xi festi li saru, imma d-deċiżjoni li jsiru festi jew kif sejħulhom “pellegrinaġġi” kellhom jitwaqqfu ħin bla waqt għax il-każi tal-covid19 kienu bdew jiżdiedu b’mod allarmanti u l-awtoritajiet tas-saħħa kienu ħarġu xi direttivi u l-awtoritajiet tal-Knisja ordnat li dawn il-festi ma jibqgħux isiru. Is-sajf tas-sena l-oħra ma hemmx għalfejn nikkummentaw wisq dwaru fejn jidħlu festi – festi fil-knejjes biss, fejn saru u meta saru! Tabilħaqq li l-qofol tal-festa tradizzjonali Maltija hija l-festa ta’ ġewwa għax fuq kollox dawn huma festi reliġjużi, imma l-poplu dara li mal-festi li jsiru fil-knisja jkun hemm dawk esterni, bl-armar fit-toroq, bin-noti tal-marċi, fil-ħsejjes tal-murtali u l-kumplament. Kien x’kien ikollna ngħidu li għaddejna sentejn bla festi. Issa din is-sena sejrin nerġgħu nibdew ingawdu l-festi, imma dawn is-sentejn li għaddew nibża’ li se jkollhom effett negattiv fuq il-festi tagħna.

Organizazzjoni

Ejjew ninsew għal ftit il-festi tal-Knisja u naħsbu dwar il-festi esterni. Biex torganizza festa kif ikunu organizzati f’pajjiżna trid eluf u eluf ta’ ewro. Il-kumitati li jieħdu ħsieb l-organizazzjoni tal-festi jaħdmu matul is-sena kollha biex jiġbru l-fondi meħtieġa għall-festa. Billi l-pandemija sakkritna f’darna għal xi xhur, billi r-restrizzjonijiet marbuta mal-imxija li għadha magħna ma kinux jippermettu li jsiru attivitajiet ta’ massa, dawn il-kumitati spiċċaw ma jistgħux jorganizzaw dak li kienu jorganizzaw qabel biex jaqilgħu, kif ngħidu bil-Malti, “lira għall-festa.” L-ispejjeż komplew jiżdiedu u d-dħul jew waqaf għal kollox jew naqas b’mod drastiku. Allura ma nistgħux nistennew li dak li konna naraw sa tliet sin ilu sejrin nerġgħu nibdew narawh kollu dan is-sajf.

Il-virus

Il-virus tal-corona daħħal miegħu virus ieħor f’xi wħud. Xi rrid ngħid? Minħabba l-pandemija kien hawn min inħakem mill-apatija. Minkejja li forsi dak li jkun ma jgħidhiex minn fommu, għandu mnejn jaħsibha f’moħħu aktar milli f’qalbu li ladarba għaddejna sentejn bla festi, nistgħu nibqgħu hekk. Tkun tabilħaqq ħasra li patrimonju li ilu jinbena tant snin jintilef f’ħakka t’għajn!

Problema oħra hija tal-bandisti. Il-bandist kien jagħmel sajf idoqq u fl-aħħar jieħu l-ħlas tal-ħidma li jkun wettaq. Billi fis-sentejn li għaddew il-bandist ma kellux xogħol għandu mnejn li sab xogħol part time u issa ma fadallux ħin biex jagħti sehmu mal-banda. Il-festi tagħna huma ħolqa fil-katina li ddawwar il-mutur ekonomiku tal-pajjiż u bħalma jiġri f’kull qasam ekonomiku, meta t-talba tkun akbar mill-prodott il-prezz jispara ’l fuq. Billi l-bandisti naqsu, il-ħlas tas-servizz tagħhom żdied u dan jitfa’ aktar piż fuq l-organizzaturi għax id-dħul naqas u l-ħruġ żdied. U jekk sa issa semmejt il-festi ta’ barra, il-festi ta’ ġol-knisja messithom l-istess xorti wkoll. Biex ikompli jintefa’ l-melħ fuq il-ferita, il-każi tal-covid għadhom magħna u l-imwiet b’dan il-virus għadhom iseħħu wkoll. Dan il-fatt ibeżża’ lin-nies u allura l-folol li darba kienu jidhru fil-festi ma ngħidx għabu, imma nammettu li naqsu.

Mhux l-aħħar tad-dinja!

Sa issa ktibt fuq il-problemi kbar li ser isibu ma’ wiċċhom dawk kollha li b’xi mod għandhom xi responsabilità għall-organizazzjoni ta’ xi festa. Imma mhux kollox iswed, mhux kollox dlam. Minkejja dawn il-problemi kollha għad hemm persuni li għadhom jaħdmu bla nifs biex il-festa tal-patrun jew patruna tibqa’ ssir anke jekk ikollhom jitnaqqsu xi ativitajiet. Wara kollox anke siġra, kultant tkun trid tinżabar.  Għall-ewwel dik is-siġra tidher kerha u stramba f’għajnejna, maż-żmien terġa’ tkabbar friegħi oħra.

Tarbija

Biex nibqgħu fuq il-pożittiv ngħid ukoll li matul ix-xhur li d-dinja kienet donnha waqfet għal kull attività, kien hemm grupp ta’ persuni li waqqfu banda ġdida. Qed nirreferi għar-raħal ta’ Tal-Pietà u Gwardamanġa fejn għadha kemm twaqqfet is-Soċjetà Filarmonika Madonna ta’ Fatima. Illum meta anke soċjetajiet li huma sabbiliti sewwa qegħdin isibu ma’ wiċċhom dawn il-problemi kbar, bla ma trid tammira l-kuraġġ ta’ dawn it-talin. U biex inkun qed ngħid kollox din ma hijiex banda fantażma, hija banda li sejra tieħu sehem fil-festa tal-Madonna ta’ Fatima li ssir fil-parroċċa fl-ewwel Ħadd ta’ Ġunju. Ma tistax ma tammirax lil din il-għaqda li fl-ewwel xhur tagħha, meta għadha daqsxejn ta’ tarbija, ser tagħti żewġ servizzi: Marċ qasir u programm mużikali il-Ħamis tal-festa kif ukoll sejra takkumpanja l-purċissjoni l-Ħadd filgħaxija.

Dawn kienu ftit ħsibijiet fil-bidu tal-istaġun tal-festi tagħna. Mhux kollox ward u zahar imma lanqas hu kollox ħażin!

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 28 ta' Mejju 2022

Sajf bla festi

Fost il-ħafna restrizzjonijiet li l-imxija tal-Covid 19 ġabet magħha hemm dik li attivitajiet tal-massa ma jistgħux isiru. Is-sajf Malti ma joffrix xi varjetà enormi ta’ attivitajiet fejn jingħaqdu numru kbir ta’ nies flimkien. Jekk taqta’ xi kunċert bħal dawk tal-Isle of MTV u ta’ Joseph Calleja fuq il-Fosos tal-Furjana u forsi l-fieri kummerċjali (trade fair), il-festi parrokkjali biss jibqa’ bħala attivitajiet li jattiraw eluf ta’ nies. L-attivitajiet l-oħrajn kollha huma relattivament żgħar fejn il-festi għax l-aktar l-aktar konna naraw xi barbeque bi ftit mijiet ta’ nies iżda dan in-numru ma huwa xejn fejn l-eluf li ġieli naraw f’xi marċ tas-Sibt jew il-Ħadd filgħodu jew fil-purċissjoni ta’ ċerti festi parrokkjali.

Bħal sajjetta fil-bnazzi

Din l-imxija waslet fuq id-dinja għal għarrieda. Ħadd minna qatt ma basar li xi ħaġa hekk kellna ngħaddu minnha, aħna l-bnedmin tat-tielet millenju, fejn il-mediċina għamlet passi ta’ ġgant il quddiem u fejn ix-xjenza tant kibret li kważi bdejna naħsbu li ħadd u xejn ma jista’ għalina. Iżda konna żbaljati. Dan il-virus ġie fuqna u sammarna, sallabna, mhux għax sabna fuq sieq waħda imma sabna bla saqajn. Daqsxejn ta’ virus u waqqaf lid-dinja kollha kemm hi. Daqsxejn ta’ virus u neħħielna l-pretenzjonijiet kollha li kellna.

Bħal sajjetta fil-bnazzi ħasad ukoll lill-organizzaturi tal-festi parrokkjali tagħna. Ħafna dilettanti tal-festi huma wkoll dilettanti tal-Ġimgħa l-Kbira u għalhekk ikollna ngħidlu li dawn laqqtuha doppjament għax id-delizzju li fuqu jaħsbu u jaħdmu s-sena kollha kellu jitwarrab minn fuq l-aġenda tagħhom.

Deċiżjonijiet tal-Kurja

Meta l-awtoritajiet ekkeżjatiċi Maltin raw x’kien ġej u fehmu l-gravità tas-sitwazzjoni, dlonk ħarġu struzzjonijiet biex jitwaqqaf il-quddies u ma jsirux festi parrokkjali. Issa billi ħafna restrizzjonijiet ġew imnaqqsa, id-dilettanti tal-festi bdew jagħmlu ħafna mistoqsijiet dwar jekk il-festi humiex ser isiru jew le. Biex tgħaxxaqha, il-Kurja ta’ Għawdex ħarġet direttivi u linji gwida kif għandhom jiġu ċċelebrati l-festi tal-parroċċi Għawdxin u l-Kurja Maltija ħarġet direttivi oħra li jorbtu l-festi parrokkjali ta’ Malta. Kienu ħafna li ma fehmux din il-ħaġa u għalfejn hemm differenza bejn id-direttivi.

Irridu nifhmu li fl-istat Malti nsibu żewġ djoċesijiet, l-Arċidjoċesi ta’ Malta u d-Djoċesi ta’ Għawdex li magħha hemm ukoll il-gżira ta’ Kemmuna. Dawn huma żewġ djoċesijiet separati minkejja li flimkien jiffurmar il-Konferenza Episkopali Maltija. Kull djoċesi bħalma għandha l-isqof, il-katidral, il-kurja, it-tribunali u l-kumplament, għandha wkoll id-deċiżjonijiet tagħha li jistgħu jkunu differenti minn dawk ta’ djoċesijiet oħra anke fl-istess konferenza episkopali. Mela qegħdin ngħidu li d-djoċesi ta’ Għawdex hija awtonoma u għandha dritt toħroġ regoli differenti minn dawk li toħroġ l-Arċidjoċesi ta’ Malta.  Aħna billi ngħixu f’pajjiż ċkejken u għalina Malta u Għawdex u Kemmuna huma nazzjon wieħed ma tantx nifhmuha li jkollna differenzi bejnietna. Biex nagħti eżempju, l-Italja li hija pajjiż wieħed, fiha aktar minn mitejn djoċesi, kull waħda bl-isqof u l-katidral u l-kruja u l-kumplament, anke jekk imbagħad hemm Konferenza Episkopali waħda, li tissejja CEI.

Bla flus

Il-Malti jgħid li bla flus la tgħannaq u lanqas tbus u aħna nistgħu ngħidu li mhux ma tbusx biss imma ma tagħmel xejn mingħajrhom. Il-festi Maltin jinvolvu ammont kbir ta’ flus li kollha kemm huma jinġabru mill-organizzaturi matul is-sena. Il-flus jinġabru mill-attivitajiet li jsiru u għalhekk ladarba f’Marzu twaqqfu l-attivitajiet tal-massa, waqfu wkoll l-attivitajiet ta’ ġbir ta’ fondi b’risq il-festi. Mela anke kieku l-kurja ma waqqfitx il-festi xorta kien ser ikollna problemi kbar biex jitħallsu l-ispejjeż tal-festa.

Hawn naqsam magħkom ħsieb li għadda minn moħħi xi snin ilu. Qrajt kumment ta’ persuna li baqa’ ġewwa moħħi. Din il-persuna kitbet li dawk il-gabbani u stands oħrajn li jarmaw fil-festi għandhom jagħtu donazzjoni lill-Kunsill Lokali għax dan irid inaddaf warajhom. U jien għidt bejni u bejn ruħi: donazzjoni lill-Kunsill? Mela l-parroċċa li torganizza l-festa xi jmissha tieħu? Il-każin tal-banda li jirsisti s-sena kollha għall-fondi biex jagħmel ġimgħa festa jibqa’ b’xejn? Il-kumitat tal-festa li jħabbat bieb bieb biex jiġbor xi ħaġa għall-armar jibqa’ b’xejn? Tan-nar li jaħdmu u jiġbdu lejn ir-raħal jew belt tant nies Maltin u barranin biex jaraw xogħolhom ħaqqhom xi ħaġa? Jekk  dawn l-entitajiet u għaqdiet ma jorganizzawx huma l-festa il-kunsill xorta jrid inaddaf il-pjazza u t-toroq tar-raħal.

Dan huwa sajf differenti għal kulħadd, għal dawk id-dilettanti tal-festi kemm ta’ barra kif ukoll ta’ ġewwa kif ukoll għal dawk li ma humiex dilettanti. Min se jibki u min se jifraħ. Din hi d-dinja, rota, daqqa ’l fuq u daqqa ’l isfel. Biss dan huwa sajf li żgur se nkunu nistgħu nirriflettu dwar aspett importatni fis-sajf Malti; il-festi tagħna u n-nuqqas tagħhom. Se jkun l-istess is-sajf 2020?.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 13 ta' Ġunju 2020