Franġisku Marto

Din is-sena taħbat il-mitt sena mill-mewt taċ-ċkejken Franġisku Marto, ħu Ġjaċinta li flimkein ma’ kuġinithom Luċija Dos Santos kienu dawk li fl-1917 kellhom dehriet mill-Madonna ġewwa Cova da Iria qrib ir-raħal ta’ Fatima fil-Portugall. Xieraq li nkunu nafu xi ħaġa dwar dan il-qaddis ċkejken.

Ftit tagħrif

Franġisku twieled nhar il-11 ta’ Ġunju tas-sena 1908 ġewwa r-raħal żgħir ta’ Aljustrel fil-periferija ta’ Fatima. Missieru kien Emanuel Pietru Marto u ommu kienet Olimpja di Ġesù. Franġisk kien l-iżgħar tifel tal-familja, warajh kien hemm oħtu Ġjaċinta li kienet kważi sentejn iżgħar minnu. Bħal ħuthom ta’ qabilhom dawn kienu jieħdu ħsieb il-merħliet tal-familja flimkien ma’ kuġinithom Luċija. Kienu tfal komuni, sewwasew bħat-tfal l-oħra tal-Portugall kollu, tfal ta’ ftit skola. Skont dak li kitbet dwaru kuġintu Sor Luċija, Franġisku kellu natural kalm ħafna, kien inklinat għall-mużika u jħobb joqgħod għalih waħdu jaħseb. Anke biex jitlob, jingħad li kien jippreferi jitlob waħdu milli mal-oħrajn.

Franġisku, flimkien ma’ oħtu u kuġintu kellhom dehriet mill-anġlu matul is-sena 1916 u dawn l-istess tfal kellhom sitt dehriet mill-Madonna bejn it-13 ta’ Mejju u t-13 ta’ Ottubru tas-sena ta’ wara ġewwa Cova da Iria f’Fatima, fejn kienu jirgħu l-merħliet tal-familji tagħhom. Mhux l-iskop tiegħi li nirrakonta dak li seħħ ġewwa Fatima għax nemmen li ħafna minna jafu sewwa dik l-istorja.

Jingħad li Franisku ġieli skarta l-iskola biex imur fil-knisja tar-raħal quddiem is-sagrament. Fit-tabernaku kien jgħid li hemm Ġesù moħbi u hemm kien jgħaddi bosta ħin minkejja ċ-ċokon tiegħu. Jingħad li darba ra ħabib tiegħu li kien għadu kif qabad għasfur ċkejken. Franġisku tant tħassar li dak l-għasfur li daħħal idu fil-but u ħareġ il-ftit muniti li kellu, tahom lil dak it-tifel u ħa l-għasfur u telqu jittajjar ħieles.

Marda qerrieda

Fl-1918 madwar id-dinja nxterdet il-marda kiefra msejħa l-Influwenza Spanjola. Din il-marda laqtet madwar ħames mitt miljun persuna, mhux biss fl-Ewropa imma anke f’pajjiżi mbegħda u remoti fil-Paċifiku. Bejn ħamsin u mitt miljun ruħ mietu kawża ta’ din l-influwenza. Din kienet waħda mill-agħar diżastri naturali li qatt seħħew fl-istorja tal-bniedem, fejn bejn tlieta u ħamsa fil-mija tal-popolazzjoni tad-dinja mietet minħabba din il-marda. L-akbar numru ta’ mejtin kienu tfal u xjuħ. Fost il-vittmi kien hemm tnejn mit-tlett itfal li raw il-Madonna ġewwa Fatima, l-aħwa Franġisku u oħtu Ġjaċinta Marto. Il-familja Marto, għajr il-Missier, kollha mietu b’din l-imxija fatali. Franġisku miet fl-4 ta’April 1919 meta lanqas kien għadu għalaq il-ħdax-il sena. Jum qabel mewtu huwa għamel l-ewwel tqarbina, ħaġa li kien ilu jixtieqha ħafna.

Lejn il-qdusija

Minħabba l-età żgħira ta’ Franġisku, kif ukoll ta’ oħtu, kien hemm min tħasseb dwar il-virtù erojċi li setgħu kellhom dawn it-tfal ċkejknin u għalhekk il-kawża għall-beatifikazjoni ħadet fit-tul. Dan kien għall-ħabta tas-sena 1937 fi żmien il-Papa Piju XI. Kien hemm membri fil-Knisja li rraġunaw li bħalma hawn tfal li juru li jkunu ġenji f’xi qasam tal-arti bħall-mużika jew xi qasam ieħor, hekk ukoll Franġisku u allura oħtu Ġjaċinata wkoll, setgħu wrew spiritwalità ogħla minn dik normali fi tfal ta’ mparhom. Il-Papa San Ġwanni Pawlu II sejħilhom Venerabbli fl-1989 u fit-13 ta’ Mejju tas-sena 2000 kienu ddikkjarati Beati. Fil-mitt anniversarju mill-ewwel dehra, nhar it-13 ta’ Mejju tas-sena 2017 dawn it-tfal kien ddikkjarati qaddisin mill-Papa Franġisku.

Miraklu

Forsi ftit jafu x’kien il-miraklu li wassal lil Franġisku Marto għall-qdusija. Immorru fil-Brażil u hemm insibu l-familja ta’ Ġwann Battista u martu Lucilja Yurie. Fit-3 ta’ Marzu 2003 binhom Lucas kien qed jilgħab ma’ oħtu Edwarda meta waqa’ minn għoli ta’ madwar 7 metri. It-tifel weġġa’ gravi u kien f’koma. Ittieħed l-isptar imma t-tobba ftit raw tama li ċ-ċkejken Lucas jeħlisha. Missieru mar f’kunvent tas-sorijiet biex jgħidilhom jitolbu għal ibnu, imma s-sorijiet kienu qegħdin irtir u ħadd ma wieġbu. Sadattant il-qagħda tat-tifel ċkejken kienet sejra għall-agħar. Il-missier reġa’ mar iħabbat il-bieb tas-sorijiet jumejn wara u dakinhar waħda soru meta semgħet l-istorja marret iġġib ir-relikwa tal-Beati ta’ Fatima u talbet fuqha biex dan iċ-ċkejken, bħall-beati, ifieq.

Fid-9 ta’ Marzu, sitt ijiem wara l-inċident Lucas ġie f’tiegħu u l-ewwel ma għamel staqsa għal oħtu. Xi jiem wara huwa kien imfejjaq għal kollox kontra dak li ħasbu t-tobba. Ma damx wisq ma reġa’ kien id-dar tal-ġenituri tiegħu. Ommu u missieru kif ukoll dawk li jafuh kollha jemmnu li dan it-tifel inħeles minn mewt ċerta bl-għajnuna tal-beati ta’ Fatima.

Illum il-festa ta’ San Franġisku Marto ssir fl-4 ta’ April, jum il-mewt tiegħu li seħħet mitt sena ilu. F’Malta għandna relikwija tiegħu fis-santwarju tal-Madonna ta’ Fatima f’ Tal-Pietà.

Fr. Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 31 ta' Awwissu 2019

Ma jdubx id-demm ta’ San Ġennaru – X’ nistennew li jiġri?

Hemm tliet ħwejjeġ li kull Naplitan jgħożż: Il-logħob tal-futbol, il-pizza u l-kult lejn San Ġennaru, il-qaddis patrun ta’ din il-belt. L-ewwel tnejn ma humiex sinonimi biss ma’ Napli iżda San Ġennaru huwa marbut sewwa ma’ din il-Belt Taljana u kull fejn imorru n-Naplitani jġorru dan il-kult magħhom. Xhieda ta’ dan huma l-knejjes f’ġieħu li nsibu kemm f’ Manhatten kif ukoll fi New York.

San Ġennaru kien isqof minn Benevento, Belt mhux wisq bogħod minn Napli. Jingħad li huwa sofra l-martirju fil-persekuzzjoni tal-Imperatur Dioklezjanu, ġewwa Pozzuoli, fil-provinċja ta’ Napli, nhar id-19 ta’ Settembru tas-sena 305. Mara twajba li kienet tassisti lill-isqof, ġabret id-demm ta’ dan il-martri, liema demm dejjem inżamm b’ għożża kbira. Aktar minn mitt sena wara l-fdalijiet tal-qaddis kif ukoll żewġ bozoz tal-ħġieġ bid-demm tal-qaddis ġew meħudin fid-duomo ta’ Napli, fejn għadhom miżmumin sal-lum. Ħaġa minn awl id-dinja li d-demm jagħqad u hekk ġara mid-demm ta’ San Ġennaru. San Ġennaru sar il-qaddis patrun tal-Belt u n-Naplitani dejjem għożżewh u tawh qima, u mhux qima biss! It-teżor ta’ dan il-qaddis huwa akbar mill-Crown Jewels tal-Londra! Immaġina kemm rikkezzi fih! Dwar il-bozza bid-demm tajjeb ngħidu li matul is-snin kien hemm ukoll xettiċiżmu u għalhekk saru bosta studji fuq il-materjal li jissejjaħ demm ta' San Ġennaru. Fl-2010 studju li sar mid-dipartiment tal-Bioloġija fl-Università Federico II ta' Napli, jikkonferma li dan il-materjal fih demm uman.

Kien fl-15 ta’ Awwissu 1389 li d-demm ta’ dan il-qaddis dab għall-ewwel darba. Minn dak iż-żmien ’l hawn id-demm beda jdub tliet darbiet fis-sena: is-Sibt qabel l-ewwel Ħadd ta’ Mejju, nhar id-19 ta’ Settembru u fis-16 ta’ Diċembru. F’ dawn it-tlett ijiem folla kbira ta’ Naplitani jinġabru ġewwa d-duomo biex jaraw dan il-fenomenu jseħħ quddiem għajnejhom. Minħabba l-importanza ta’ dan l-avveniment imexxi r-rit liturġiku l-Kardinal ta’ Napli.

Għan-Naplitani dawn il-jiem huma ta’ importanza kbira għaliex jemmnu li jekk id-demm idub ikun ifisser li mhux ġej xi nkwiet kbir, iżda meta dan ma jdubx ikun ifisser li ġej il-gwaj. Matul is-seklu li għadda kien hemm xi okkażjonijiet fejn dan il-fenominu ma seħħx: fl-1939, fl-1940, fl-1943, fl-1973 u fl-1980. F’ Settembru ta’ dawn il-ħames snin id-demm ta’ San Ġennaru ma dabx. In-Naplitani jorbtu diżastri kbar mal-fatt li d-demm tal-qaddis patrun tagħhom ma jdubx. Fl-1939 bdiet it-tieni gwerra dinjija li bejn militari u nies ċivili ħalliet aktar minn tnax-il miljun ruħ mejta. L-1940 hija s-sena li l-Italja daħlet fil-gwerra. Fl-1943 parti kbira minn l-Italja kienet okkupata min-Nażisiti, okkupazzjoni li baqgħet sejra sa tmien il-gwerra fl-1945. Fl-1973 Napli ġarrbet l-epidemija tal-kolera. Il-marda ħalliet madwar 24 ruħ mejta iżda aktar minn elf ruħ kienu kkurati għaliha fl-isptarijiet tal-belt. Kienu jiem ta’ twerwir għall-poplu Naplitan kollu. Fl-1980, sewwasew fit-23 ta’ Novembru, seħħ terremot mhux bogħod wisq minn Napli, seħħ fiż-żona msejħa Irpinia, li għandha parti fir-reġjun ta’ Campania u parti fir-reġjun ta’ Basilicata. Dan it-terremot, li kellu l-qawwa ta’ 6.9 fuq l-iskala Richter, ħasad il-ħajja ta’ 2,914 persuna filwaqt li 8,848 ruħ kienu feruti u 280,000 ruħ spiċċaw bla dar. Min ilumhom lin-Naplitani li jibżgħu meta d-demm ta’ San Ġennaru ma jdubx?

Nhar il-Ġimgħa, 16 ta’ Diċembru 2016, dan il-fenomenu reġa’ ma seħħx.

Dan ma huwiex l-unika fenomenu li relikwija ta’ demm idub. Jien personalment rajt id-demm ta’ San Ġennaru mdewweb u rajt ukoll id-demm ta’ Santa Patrizja jdub quddiem għajnejja. Ir-relikwa bid-demm ta’ Santa Patrizja tinsab ġewwa monasteru fi Triq San Gregorio Armeno, dik it-triq famuża mad-dinja kollha għall-presepji u għall-pasturi Naplitani. Jikkuntrasta l-istorbju ta’ din it-triq hemm is-skiet ta’ dan il-monasteru fejn tinsab miżmuma din ir-relikwija. Meta mort naraha kont ma’ xi persuni oħrajn, konna madwar ħamsa u l-badessa qaltilna nitilgħu fil-monasteru fil-kamra fejn hemm ir-relikwi u hemm waqt it-talb, x ħin il-badessa qabdet ir-relikwarju f’ idejha, rajna d-demm idub.

Billi għal xi snin jien kont ngħix ġewwa l-belt ta’ Napli, għandi bosta ħbieb minn hemmhekk. Wara li nhar il-Ġimgħa d-demm tal-qaddis ma dabx, staqsejt lil xi wħud minnhom x’ jasbu. Ilkoll kemm huma jinsabu mbeżżgħin li xi diżastru kbir sejjer jolqot lil belthom. Xi wħud qegħdin jibżgħu minn xi eruzzjoni tal-Vessuvju, oħrajn qed jibżgħu li l-2017 se tkun is-sena tat-tielet gwerra dinjija. Kulħadd jinsab imbeżża’.

Jiena bħala saċerdot ma nistax nemmen superstizzjoni, biss bħala uman, u bħala bniedem li għex ġewwa Napli, xi ftit tas-superstizzjoni u biża’ għandi wkoll.

Iżda tajjeb niftakru li kien hemm każi fejn id-demm dab u seħħew diżgrazzji kbar, saru gwerer, seħħew terremoti! Forsi d-diżgrazzji ta’ meta ma jdubx id-demm huma marbutin direttament ma’ Napli? Tajjeb li naraw x’ qal Monsinjur Vincenzo de Gregorio, l-abbati tal-kappella fejn huwa miżmum id-demm ta’ San Ġennaru, waqt quddiesa nhar il-Ġimgħa, wara li ma seħħx il-fenomenu: “Ejjew ma naħsbux fi traġedji u diżgrazzji, aħna bnedmin li nemmnu, ejjew inkomplu nitolbu!”

Fr Reno Muscat

18 ta’ Diċembru 2016

Il-Madonna tad-Dawl f’ Ugento

Il-knisja tal-Madonna tad-Dawl f' Ugento

Żgur li ftit huma dawk li qatt semgħu bir-raħal ta’ Ugento. Dan huwa villaġġ fil-Provinċja ta’ Lecce, fl-Itlaja. Biex nifhmu sewwa fejn jinsab ngħidlu li jekk l-Itlaja għandha forma ta’ żarbuna, dan il-post jinsab kważi fil-ponta tat-takkuna, madwar 60 kilometru bogħod minn Lecce.  Hemmhekk insibu kappella ċkejkna ddedikata lill-Madonna tad-dawl. Din il-kappella minbarra li fiha devozzjoni Marjana kbira, fiha wkoll storja ħelwa.

Jingħad li mill-qedem kien hemm kappella ddedikata lill-Madonna. Din il-kappella kienet ġarbet bosta ħsarat fl-1537 meta dawk l-inħawi kienu ġew assedjati mit-Torok, iżda aktar tard reġgħet kienet irranġata. Jingħad li fl-1563, saċerdot agħma, Dun Didaco di Vittorio minn Afragola, raħal qrib Napli, akkumpanjat minn oħtu u mill-kelb tiegħu,  kien f’ pellegrinaġġ lejn is-Santwarju tal-Madonna ta’ Leuca, sewwasew fil-ponta tat-takkuna taż-żarbuna Taljana. Meta kien għaddej minn Ugento, qamet maltempata kbira u dan il-povru saċerdot daħal jistekenn fil-kappella tal-Madonna. Hemmhekk huwa talab lill-Madonna bil-qalb u mirakolożament reġa’ beda jara. Il-kelb tiegħu beda jħaffer b saqajh u dlonk dehret xbieha tal-Madonna impittra. Din kienet l-ewwel ħaġa li ra dan is-saċerdot wara li reġa’ akkwista l-vista: il-wiċċ ta’ Marija Santissima. L-Arċisqof  ta’ dik id-djoċesi ordna li dik ix-xbieha tkun ikkonservata u maż-żmien saret waħda devozzjonali ħafna u bdiet tissejjaħ Il-Madonna tad-Dawl.

Ix-xbieha tal-Madonna tad-Dawl

Il-bini tal-kappella li nsibu llum sar bejn l-1576 u kienet ikkonsagrata fl-1588. Fiha għadna nsibu sewwasew fuq l-artal maġġur,  l-ikona Biżantina tal-Madonna li kien kixef il-kelb tas-saċerdot mirakolat. Fuq ġewwa tal-kappella għadna nsibu għadd ta’ affreski kif ukoll għadd ta’ ex voti.

Kull nhar is-16 ta’ Frar issir il-festa ġewwa minn il-kapella. Issir purċissjoni twila bis-sehem ta’ banda li tibda mill-kappella u tispiċċa fil-katidral ta’ Ugento. F’ din il-purċissjoni tinġarr kopja tal-ikona li hemm fil-kappella. Wara l-quddiesa fil-katidral, terġa’ ssir purċissjoni oħra aux flambaux lejn il-kappella tal-Madonna tad-dawl.

Kemm f’ Ugento kif ukoll fil-viċinanzi hemm devozzjoni kbira lejn din il-Madonna tad-dawl, devozzjoni magħġuna ma’ arti, leġġendi stejjer kif ukoll mirakli.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher fil-programm tal-Festa tal-Madonna tad-Dawl Ħaż-Żebbug, 2016