Ir-Relikwi

 

Ir-relikwi għandhom post importanti fl-istorja u fit-tradizzjoni Nisranija. Il-kelma “relikwa” ġejja mil-Latin reliquiae, li tfisser dak li jibqa’ jew dak li jitħalla warajh. Fil-kuntest reliġjuż, relikwa tista’ tkun parti mill-fdalijiet ta’ qaddis jew oġġett marbut mill-qrib mal-ħajja tiegħu.

Fil-bidu

Sa mill-ewwel sekli tal-Kristjaneżmu, l-Insara kienu jagħtu ġieħ lill-fdalijiet tal-martri u tal-qaddisin. Dawn kienu persuni li taw xhieda tal-fidi tagħhom, u ħafna minnhom saħansitra tilfu ħajjithom minħabba t-twemmin tagħhom. Il-fdalijiet tagħhom kienu għalhekk jinżammu b’rispett kbir bħala tifkira tal-ħajja u tal-fidi tagħhom.

Fit-tradizzjoni Kattolika, ir-relikwi jistgħu jinkludu partijiet mill-ġisem ta’ qaddis, bħall-għadam, ix-xagħar jew id-demm. Jistgħu jkunu wkoll oġġetti personali li kienu jappartjenu lil qaddis jew li kellhom kuntatt miegħu. Ir-relikwi ħafna drabi jinżammu f’kontenituri apposta msejħa relikwarji, li jistgħu jkunu xogħlijiet artistiċi u dekorattivi ħafna.

Qima u venerazzjoni

Huwa importanti li ssir distinzjoni bejn il-qima lil Alla u l-venerazzjoni tar-relikwi. Fit-tagħlim Kattoliku, ir-relikwa mhijiex meqjuma bħala xi divinità. Dina tingħata venerazzjoni minħabba r-rabta tagħha mal-qaddis, u għandha tgħin lill-fidili jiftakru fl-eżempju tiegħu u jersqu aktar lejn Alla.

Ir-relikwi għandhom ukoll rabta qawwija mal-istorja reliġjuża ta’ Malta. Il-venerazzjoni tagħhom fil-gżejjer tagħna kompliet tiżviluppa b’mod partikulari wara l-wasla tal-Ordni ta’ San Ġwann fl-1530. Relikwi ta’ qaddisin kienu jinġiebu Malta u jinżammu fil-knejjes, kultant f’urni mżejna jew f’figuri magħrufa bħala corpi santi. Dokumentazzjoni storika tindika li l-ewwel translazzjoni dokumentata ta’ relikwi f’Malta seħħ fir-Rabat fl-1608.

Il-Korpi Santi

Il-Korpi Santi huma relikwi ta’ martri Nsara li nġiebu minn katakombi u ċimiterji antiki ta’ Ruma u tqiegħdu għall-venerazzjoni f’diversi knejjes. Matul is-sekli, ħafna minn dawn ir-relikwi ngħataw lil parroċċi u komunitajiet reliġjużi u biż-żmien inħolqot devozzjoni qawwija lejhom.

Ħafna drabi, il-fdalijiet kienu jitqiegħdu f’figura li tirrappreżenta lill-martri, liebsa b’ilbies rikk u mżejna b’deheb, fidda u dekorazzjonijiet oħra. Dawn il-figuri kienu jinżammu f’urni jew relikwarji tal-ħġieġ biex il-fidili jkunu jistgħu jarawhom u jqimuhom. Xi wħud minnhom għadna nsibuhom kemm taħt kif ukoll fuq l-artali fil-knejjes tagħna.

F’Malta, il-Korpi Santi saru parti importanti mill-wirt reliġjuż ta’ diversi parroċċi. Il-wasla tagħhom kienet ġieli tkun akkumpanjata minn ċelebrazzjonijiet solenni, purċissjonijiet u talb. Għalhekk, minbarra l-importanza reliġjuża tagħhom, illum il-Korpi Santi għandhom ukoll valur storiku, kulturali u artistiku, u jfakkruna fid-devozzjoni lejn il-martri li żviluppat matul is-sekli.

Il-Bejgħ tar-Relikwi

Matul l-istorja, ir-relikwi saru oġġetti mfittxija ħafna minħabba l-importanza reliġjuża tagħhom. Dan wassal ukoll għal abbużi, fosthom il-bejgħ u x-xiri ta’ relikwi. Fil-Knisja Kattolika, ir-relikwi sagri m’għandhomx jiġu ttrattati bħala oġġetti kummerċjali u huwa projbit kull bejgħ tagħhom. Il-liġi tal-Knisja tipprojbixxi b’mod ċar il-bejgħ ta’ relikwi sagri. Il-Kodiċi tal-Liġi Kanonika jgħid li huwa assolutament ipprojbit li jinbiegħu relikwi sagri. Din il-projbizzjoni tgħin biex tinżamm id-dinjità tagħhom u biex jiġi evitat li d-devozzjoni reliġjuża tinbidel f’negozju.

Illum wieħed jista’ jiltaqa’ ma’ relikwi jew oġġetti ppreżentati bħala relikwi għall-bejgħ, speċjalment fuq l-internet u fis-suq tal-antikitajiet. Minbarra l-kwistjoni reliġjuża, f’każijiet bħal dawn tista’ tqum ukoll il-kwistjoni tal-awtentiċità u tal-provenjenza tagħhom. Għalhekk, ir-relikwi għandhom jitqiesu primarjament bħala parti mill-wirt reliġjuż u storiku, aktar milli bħala oġġetti għall-kummerċ. Dak li jitħallas għandu jkun għall-kontenitur u mhux għar-relikwa.

Relikwa ta’ San Mikiel

San Mikiel huwa anġlu u għalhekk, skont it-tradizzjoni Nisranija, m’għandux ġisem jew fdalijiet umani bħalma għandhom il-qaddisin. Għalhekk ma jistax ikun hemm relikwa tiegħu fis-sens ta’ għadam jew parti minn ġismu. Iżda hemm aneddotu ħelu li jirrakkonta storja tal-Medju Evu, żmien fejn kien isir ħafna negozju ta’ relikwi. Jingħad li wieħed negozjant mar f’raħal biex ibiegħ relikwa ta’ San Mikiel. U x’kienet din ir-relikwa? Huwa qal li waqt li San Mikiel kien qed ikeċċi lil Luċifru mil-ġenna, waqgħetlu rixa mil-ġwienaħ u din ġiet fid-dinja. Xi ħadd induna bl-ingann ta’ dan in-negozjant u bidillu r-rixa f’faħma. Hekk kif in-negozjant fetaħ il-borża li kellha jkollha fiha r-rixa minflokha sab il-faħma, niżel għarkupptejh u talab lil dawk li kienu qed jarawh jagħmlu bħalu. Qalilhom li kien għadu kemm seħħ miraklu għax ir-rixa ta’ San Mikiel inbidlet mal-faħma li biha tqabbad in-nar tal-infern. Stejjer bħal dawn min jaf kemm hemm u għalhekk kienet għaqlija l-Knisja li twaqqaf dan it-tip ta’ negozju. Il-Vatikan jiċċara wkoll li huma pprojbiti kemm il-bejgħ għal prezz kif ukoll il-kummerċ jew skambju ta’ relikwa għal flus jew għal xi ħaġa oħra.

Għal ħafna Nsara r-relikwi mhumiex sempliċement oġġetti antiki. Huma tifkiriet tanġibbli ta’ persuni li għexu l-fidi tagħhom b’dedikazzjoni. Fl-istess ħin, għandhom valur storiku u kulturali għax jgħinuna nifhmu aħjar it-tradizzjonijiet, id-devozzjonijiet u l-arti reliġjuża li żviluppaw matul is-sekli.

Fr Reno Muscat

 

 Dan l-artiklu dweher f'In-Nazzjon - 7 ta' Novembru 2026

San Girgor

Waħda mid-drawwiet antiki tagħna l-Maltin hija li l-Erbgħa ta’ wara l-Għid il-Kbir issir il-festa hekk imsejħa ta’ San Girgor. Illum din il-festa tilfet ħafna mill-popolarità tagħha. Kien hemm żmien li dan il-jum kien ikun okkażjoni ta’ pellegrinaġġ li fih jieħdu sehem il-kleru ta’ Malta kif ukoll il-fratellanzi tal-parroċċi Maltin. Ġieli kienet tkun anke okkażjoni ta’ diżgwid jew ta’ pika. Bnedmin aħna! Illum din il-festa saret tkun ikkonċentrata fuq ix-xatt tar-raħal ċkejken ta’ Marsaxlokk. Ovvjament din is-sena l-ebda attività ma tista’ ssir minħabba l-qagħda li ninsabu fiha ħtija tal-imxija tal-Covid 19. Il-ħsieb tiegħi illum mhux li ngħid dwar id-drawwa tal-festa ta’ San Girgor iżda aktar dwar il-qaddis innifsu.

Il-bniedem

San Girgor kien papa li mexxa lill-Knisja bejn is-snin 590 u 604. Huwa magħruf bħala San Girgor il-kbir minħabba li fiż-żmien li kien imexxi lill-Knisja Kattolika rnexxielu jagħmel ċerti riformi kbar. Huwa twieled aktarx fis-sena 540 ġewwa l-belt ta’ Ruma. Ommu kienet Silvia, mara nobbli minn familja minn Sqallija filwaqt li missieru kien Ġordanu li kien jappartjeni għall-klassi aristokratika ta’ Ruma tal-qedem. Il-familja tiegħu kienet tappartjeni għall-Ġens Anici – razza li minnha kienu wkoll San Ġorġ Martri u Santa Krisitna Martri, li t-tnejn li huma ħallew ħajjithom għall-fidi Nisranija taħt l-Imperatur Dijoklezjanu snin qabel ma twieled Girgor.

Mill-għana għall-faqar

Kif rajna Girgor kien ġej minn familja stmata u għanja iżda huwa warrab il-ġid li kellu kif ukoll il-karriera politika li seta’ jkollu il quddiem u waqqaf monasteru ta’ irħieb Benedittini ġewwa d-dar tiegħu fejn sar wieħed minnhom hu stess. Huwa kien devot ħafna ta’ San Benedettu u fil-monasteru kien jistudja ħafna l-Kotba Mqaddsa. Ma damx wisq f’din il-ħajja għaliex fis-sena 578 il-Papa Benedettu I talbu biex ikun wieħed mis-seba’ djakni ta’ Ruma.

L-istatwa fuq Castel Sant Angelo

Bejn is-snin 589 u 590 il-peninżula Taljana għaddiet minn żmien ikrah. Minbarra li t-temp ħażin għamel ħafna ħsara kien hemm invażjoni mil-Longobardi. Biex il-qagħda tkompli titgħarraq faqqet il-pesta. Kollox ma’ kollox. Bejn bil-maltempati, kemm bil-gwerra kif ukoll bil-pesta tilfu ħajjithom eluf ta’ nies fosthom il-Papa Pelaġju II li miet bil-pesta fis-7 ta’ Frar tas-sena 590. Sas-sajf ta’ dik is-sena il-qagħda kienet għadha xejn sabiħa u nhar id-29 ta’ Awwissu waqt li Girgor kien qiegħed jipprietka, ħeġġeġ lin-nies ta’ Ruma biex għal tliet ijiet wara xulxin jagħmlu purċissjoni lejn il-bażilika ta’ Santa Maria Maggiore.

Jingħad li waqt li Girgor kien qiegħed fuq quddiem tal-purċissjoni, waqt li din kienet waslet fuq il-pont li jaqsam ix-xmara Tevere min-naħa tal-Vatikan, pont li kien jissejjaħ Elio jew ta’ Adrijanu, deher l-Arkanġku San Mikiel fuq il-fortizza . Din id-dehra kienet interpretata bħala s-sinjal li l-epidemija tal-pesta kienet waslet fi tmiemha.  Minn dak iż-żmien dik il-fortizza ingħatat l-isem ta’ Castel Sant’ Angelo u l-pont ta’ quddiemha Ponte Sant’ Angelo. U hekk għadhom sal-lum.

Papat

Ma rridux ninsew li meta seħħet id-dehra tal-Arkanġlu, il-Knisja kienet ilha xhur mingħajr mexxej. Fit-3 ta’ Settembru ta’ dik is-sena stess Girgor intgħażel biex imexxi hu l-Knisja. Papat ta’ tlettax-il sena u nofs li fihom huwa pprova jsib qbil mal-Longobardi, aġġorna u rregola lill-Kurja Rumana u wettaq bosta riformi oħra. Tajjeb insemmu li f’dik l-istess sena li Girgor laħaq Papa, fil-bażilika ta’ Santa Maria Maggiore waslet l-ikona tant għażiża u devota tal-Madonna bit-titlu Salus Popoli Romani – Saħħa tal-Poplu ta’ Ruma. Jingħad li din waslet Ruma mill-gżira ta’ Kreta u l-Papa Gregorju nnifsu mar jilqagħha minn fuq dgħajsa fuq ix-xmara Tevere.

Kant

Marbut ma’ isem dan il-papa hemm dak it-tip ta’ kant li wkoll jissejjaħ b’ismu: il-Gregorjan. Kien dan il-papa li daħħal dan il-kant fil-liturġija tal-Knisja Latina. Xi storiċi tal-Knisja jsostnu li dan il-kant iddaħħal fil-liturġija sekli wara l-Papa Girgor il-kbir, imma hu x’inhu issa hemm qiegħed u jġib ismu wkoll!

Kienu qaluli li dan il-kant, li ma jkunx akkumpanjat minn mużika, jinkiteb fuq erba’ linji mhux bħall-mużika l-oħra li n-noti tagħha jinkitbu fuq ħames linji.

Parroċċi

Il-Parroċċa ta' Kerċem

Tajjeb fl-aħħar nett insemmu li f’pajjiżna għandna parroċċa ġewwa tas-Sliema taħt il-patroċinju ta’ dan il-qaddis. Din il-knisja nbniet fuq xewqa tal-Isqof ta’ Malta Mawru Caruana kważi mitt sena ilu u saret parroċċa fl-1943. Għawdex insibu lil San Girgor bħala Ko-Patrun tal-Parroċċa ta’ Kerċem flimkien mal-Madonna tas-Sokkors. Il-knisja ta’ dan ir-raħal saret parroċċa fl-1885. Ma nistgħux inħallu barra l-kappella ta’ Santa Katerina iżda magħrufa bħala San Girgor li nsibu fiż-Żejtun, marbuta mal-festa li ssir l-Erbgħa ta’ wara l-Għid.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 11 ta' April 2020