Tliet kelmiet maġiċi

Nhar it-13 ta’ Mejju tas-sena 2015, il-Papa Franġisku waqt li kien qed jindirizza lill-familji fl-Udjenza Ġenerali ta’ kull ġimgħa, qal illi hemm bżonn li fil-familja nibdew nużaw aktar spiss dawn it-tliet kelmiet: Jekk jogħġbok, Inroddlok ħajr u Skużani. Tassew li l-Papa kien qed jindirizza lill-familji dakinhar, iżda dan il-parir li ta huwa tajjeb għal kulħadd. F’ kull sitwazzjoni li nsibu ruħna fiha nistgħu napplikaw dan il-parir u żgur nevitaw il-problemi.

Jekk jogħġbok

Ħafna drabi nsibu rwieħna f’ sitwazzjonijiet li jew għax inkunu drajna bihom jew għax nippretenduhom bi dritt, u forsi xi drabi tabilħaqq ikollna dritt għalihom, lanqas jgħaddilna min moħħna li nitolbuhom iżda sempliċiment nistaqu għalihom. Fil-familja, t-tfal jistennew l-ikel fuq il-mejda, imma kemm-il darba jgħidlu l-kelma “Jekk jogħġbok” lil ommhom jew lil missierhom li jkunu ħejjewlhom dak li ħafna drabi jkunu staqsew għalih huma stess? Naħseb li ftit! L-istess ħaġa tgħodd fuq il-post tax-xogħol, fil-postijiet tad-divertiment u kullimkien.

Kemm tkun ħaġa isbaħ meta tmur timla l-karozza bil-petrol u meta l-ħaddiem jistaqsik kemm tgħidlu l-ammont u “Jekk jogħġbok” minkejja li dan ikun se jagħtik servizz li ser tħallas għalih! Kemm iħossu kuntent meta l-iskrivan titolbu jiktiblek ittra malajr malajr u mal-ordni tgħidlu “Jekk jogħġbok”, għalkemm dan huwa xogħolu.

Inroddlok ħajr

Ir-ringrazzjament lil xi ħadd li jagħtik servizz huwa turija ta’ gratitudni. Hawn nerġgħu ngħidu l-istess bħalma għidna fil-kaz ta’ qabel. Tassew li servizz għandu mnejn ikun dritt tagħna, tassew li servizz għandna mnejn inkunu ħallasna għalih, tassew li għandu mnejn dak li jsir magħna huwa obbligu li ħaddieħor jagħmilulna, imma l-gratitudni u l-apprezzament huma turija ta’ rispett. Bil-kelma “Grazzi” inkun qed nurik li dak li għamilt miegħi, minkejja li kien dmirek li tagħmlu, xorta qed nurik li jien grat lejk.

Fil-familji aktarx li din il-kema ftit nużawha sfortunatament. Imma mhux fid-dar biss hija skarsa din il-kelma! Fit-toroq Maltin ftit li xejn hemm lok li nużawha għax ħadd ma jċedilek, imma meta xi ħadd iħallik tgħaddi minn triq sekondarja għal triq prinċipali, billi tgħidlu “Grazzi” lil dak li jkun x’ ħa titlef? Kien propju każ bħal dan liajajrni nikteb dan l-artiklu -  mara li ċedietli biex minn triq sekondarja noħroġ għal triq prinċipali.

Forsi l-grazzi hija nuqqas ta’ formalità li teżisti fil-poplu tagħna? Fost popli oħrajn mhux hekk l-istorja. Għall-Ingliżi wara l-kelma “Thank you” hemm it-tweġiba “Welcome” jew “Don’t mention it”, it-Taljani jużaw il-kelma “Prego”, Il-Franċiżi jgħidulek “De rien” u l-Ispanjoli “De nada” filwaqt li l-Ġermaniżi jgħidulek “Bitte”. U aħna l-Maltin? Aħna donna ma għandniex kelma għal wara l-grazzi għalkemm hawn min jgħid “Ejja oqgħod” iżda din jista’ jkollha konnatazzjoni satirika wkoll.

Skużi

Li titlob skuża huwa att mhux wisq faċli. Hawn mhux qed nitkellmu dwar il-każ li wieħed jitlob lil xi ħadd iwarrab minn fejn hu biex jgħaddi hu u għalhekk jgħidlu “Skużi”. Skużi hawnhekk qed nirreferu għaliha bħala att ta’ umiltà fejn wieħed jinduna li għamel żball jew naqas. Ħalli nerġa’ ndur għall-Papa għax wara kollox hu kien issuġġerihom dawn it-tliet kelmiet. Il-Papa ssuġġerixxa l-kelma “Skużani”, iżda jien nemmen li hemm kelma oħra aktar qawwija minn “Skużani”. Din hija “Aħfirli!” Tiskuża huwa att imma l-maħfra hija att bil-wisq akbar mill-iskuża. Biex titlob maħfra huwa diffiċli aktar milli biex titlob skuża, għax titlob skuża għandu menjn ifisser li tkun wettaqt xi ħaġa bla ma kont taf li sejra tweġġa’ lil ħaddieħor, imma l-maħfra aktarx tintalab meta tkun taf sewwa li dak li għamilt kien ser iweġġa lil dak li jkun u xorta għamiltu. Mhux għax irrid nikkoreġi lill-Papa, m’ iniex daqshekk prużuntuż, imma rrid inżid il-ħsieb tiegħi ma’ tiegħu!

Għal darba oħra nerġa’ nsemmi t-toroq tagħna għax forsi dawn saru l-palk prinċipali li fuqu jinħadmu d-drammi, il-kummiedji u l-fares tal-ħajja Maltija. Hawn il-kelma “Skużi” hija rari. Nisimgħu għajat, offiżi, aġġettivi ta’ kull daqs, għamla u lewn, kliem baxx u ħażin u dagħa bl-addoċċ, imma l-kelma “Skużani” hija skarsa ħafna biex ma ngħidx ineżistenti. Mhux għax ma hemmx fejn nitolbu skużi, imma għax ma nużawhiex.

Kliem maġiku

Dawn huma tliet kelmiet żgħar li jistgħu jnaqqsu xi ftit mit-tensjoni ta’ kuljum, fid-dar, fit-triq, fuq il-post tax-xogħol, fil-postijiet tad-divetiment, u kullimkien. Il-Papa ssuġġerihom lill-familji imma żgur li jgħoddu bħal kulħadd. Jgħoddu għalina l-Maltin l-aktar issa li riesaq is-sajf fejn is-sħana taffettwa anke l-komportament tagħna. Jien sejjaħtlu kliem maġiku mhux għax huwa xi kliem speċjali iżda għax hu kliem li dak li jkun fih jara li hemm aprezzament, hemm sens ta’ edukazzjoni.

Hemm xi ċans nibdew nużah aktar?

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 17 ta' Ġunju 2017

Mitt sena ħsieb!

(Dan l-artiklu ktibtu sentejn ilu - fl-2011)

Għandi ħabib tiegħi li spiss kien jgħidilna “Missieri taf x’jgħid: b’mitt sena ħsieb ma tħallasx xahar kera!” Dan ħabibi jismu Johney imma mhux Ġanni tas-sensiela televiżiva “Simpatiċi”. Il-ħsieb wara dak li kien jgħid missier Johney huwa li kollu ta’ xejn wieħed joqgħod jaħseb u ma jieħux azzjoni. Tabilħaqq li l-ħsieb irid isir għax inkella ma jsirx xogħol sew, imma ladarba jkun sar il-ħsieb ikun meħtieġ li jibda x-xogħol għax inkella kollox jibqa’ ħsieb u ma jsir xejn fil-konkret.

Pajjiżna għadu kif għadda minn eżerċizzju. Għadna kif eżerċitajna d-dritt tal-vot bħala ċittadini ta’ pajjiż demokratiku. Ir-riżultat nafuh u ma hiex l-intenzjoni tiegħi li niddiskuti ir-riżultat tar-referendum. Iżda minbarra r-riżultat li ħareġ f’ dan ir-referendum, ħareġ riżultat ieħor mingħajr ma sar vot għalih. Xi rrid ngħid b’ dan il-kliem? Qabel il-jum tar-referendum saru bosta mistoqsijiet li dlonk juru li l-Maltin huma neqsin minn ċerta informazzjoni. Dan huwa ir-riżultat l-ieħor li ħalla ir-referendum tat-28 ta’ Mejju li għadda.

Bosta ħbieb tiegħi staqsewni jekk min jivvota favur id-divorzju jkunx qiegħed jidneb. Jekk min ivvota Iva jistax jirċievi s-sagramenti. Kien hemm min staqsieni jekk erġajniex lura għall-kwistjoni politika-reliġjuża li kien hemm f’ pajjiżna fis-snin sittin. Lil bosta minn dawn il-ħbieb weġibthom mill-aħjar li stajt, imma intbaħt li hemm bżonn ta’ ħafna tagħlim. Ma nlumhomx lil dawn sħabi li staqsew dawn id-domandi għax nemmen li kien hemm xi ftit tad-diżgwid anke mill-awtoritajiet kompetenti.

Issa kellna żmien naħsbu u nemmen li qorob iż-żmien li nxammru l-kmiem u nibdew naqsmu dak li tgħallmu l-membri tal-kleru mal-poplu kollu. Tajjeb li ngħallmu lill-poplu x’ inhu d-dnub, xi tkun ċensura, xi jkun interdett u xi tfisser skomunika. Tajjeb li f’ fuljetti parrokkjali jibda jkun hemm xi tagħrif dwar il-liġi tal-Knisja Kattolika, dak li jissejjaħ id-Dritt Kanoniku, tagħrif miktub bi kliem li jifhmu kulħadd u mhux artikli miktubin minn nies tal-liġi bi kliem li jifhmu biss in-nies tal-liġi, imma artikli miktubin minn nies tal-liġi bi kliem li tifhmu l-mara tad-dar, jifhmu il-ħaddiem tal-fabbrika. Kieku l-poplu Malti kien infurmat u edukat dwar dawn il-liġijiet tal-Knisja żgur li kienu jonqsu ħafna mistoqsijiet li saru qabel ir-referendum. Ikun sewwa jekk il-poplu Malti jkun jaf x’inhi id-differenza bejn pożizzjoni matrimonjali f’ diffikultà u pożizzjoni matrimonjali irregolari. Tajjeb fuq kollox li l-poplu jkun jaf li l-Knisja tilqa’ lil kulħadd għax hija Omm u Għalliema.

Jekk min-naħa tal-Knisja kien hemm xi nuqqas ta’ tagħrif, naħseb li anke min-naħa tal-istat ma kienx kollox ċar kristall. Ikun jiswa’ jekk jinħoloq ċentru ta’ informazzjoni dwar il-liġi tad-divorzju. Helpline fejn wieħed ikun jista’ iċempel u jsib min jirrispondi il-mistoqsijiet li jkollu. Mhux sewwa li kulħadd intelaq jimxi għal riħu bla ma jsib min ifehmu.

B’ mitt sena ħsieb ma tħallasx xahar kera! Jeħtieġ li minn issa nibdew naħdmu konkretament sabiex kemm bħala Knisja kif ukoll bħala stat ikollhom punti ta’ riferiment għal dik il-faxxa ta’ nies li forsi ma jkolliex idea ċara. Dawn iż-żewġ istituzjonijiet għandhom jagħmlu minn kollox biex jgħinu lil dawn in-nies li bosta minnhom ikunu ilhom ibatu. Ngħinuhom billi mill-ħsieb ngħaddu għall-fatti.

Fr. Reno Muscat OP

Dan huwa artiklu ta' sentejn ilu, 2011.