Is-Sinjal tas-Sultan

Il-jum tal-lum, Sibt il-Għid huwa jum differenti minn jiem oħra għal dawk li jħaddnu t-twemmin Nisrani. Ninsabu f’jum fejn għadna mnikktin u mħawdin bil-mewt u d-difna ta’ Kristu li seħħet ilbieraħ u fl-istess waqt ninsabu fuq ix-xwiek nistennew il-qawmien tiegħu. Dan huwa Sibt il-Għid, il-jum fuq l-għatba ta’ Ħadd ir-rebħa fuq il-mewt.

Imma jekk noqgħodu naħsbu ftit nindunaw li ma jistax ikollna Ħadd mingħajr il-Ġimgħa, ma jistax ikollha qawmien mingħajr mewt. Għalhekk is-Salib huwa l-arma tagħna li niftaħru biha għax minkejja li ġab il-mewt imma kien ukoll il-bidu tar-rebħa fuq il-mewt. Għalhekk is-Salib huwa s-sinjal tan-Nisrani, għalhekk is-salib huwa s-Sinjal tas-Sultan.

Vexilla Regis

Nistħajjel li jkun hawn min jistaqsi xi jfisser il-kliem “ Vexilla Regis” u min jagħmel hekk ikollu raġun. Dan il-kliem bil-Latin huwa l-isem ta’ innu antik ħafna li jitkanta fil-jiem li għadna kemm għaddejna. Dan huwa innu twil li l-kliem oriġinali tiegħu kien kitbu San Veneratu Fortunatu Isqof ta’ Pointiers fi Franza. Bħal ħafna innijiet reliġjużi oħra, dan l-innu ħa l-isem mill-ewwel kelmiet tiegħu, fil-fatt l-ewwel vers tal-innu huwa: Vexilla regis prodeunt. Il-kelma Vexilla nistgħu ngħidu li tfisser standart, dik il-bandiera li tinġarr minn armata, banda jew xi għaqda oħra biex turi min hi. Regis hija l-ġenitiv ta’ rex, mela tisser xi ħaġa tas-sultan. Mela vexilla regis nistgħu ngħidu li hija l-istandard jew il-bandiera tas-sultan. Kull sultan ikollu bandiera jew standard bl-arma tiegħu. Anke l-president ta’ Malta għandu l-bandiera tiegħu li hija differenti minn dik ta’ Malta. Kull entità għandha l-arma, l-bandiera jew l-istandart tagħha. L-arma jew l-istandard ta’ Kristu huwa s-salib, mela dan l-innu jirreferi għas-salib bħala l-bandiera li jġorr Kristu.

L-innu li qed insemmu kien tkanta l-ewwel darba nhar id-19 ta’ Novembru tas-sena 569 meta r-relikwa tas-Salib Imqaddes li l-Imperatur Biżantin Ġustinu II kien bagħat mil-Lvant wara talba ta’ Santa Radegunda, ittieħdet bl-akbar devozzjoni mill-belt ta’ Tour għall-monasteru tas-Salib Imqaddes fejn kienet toqgħod din is-soru ġewwa Pointiers fejn San Veneratu Fortunatu kien isqof. Kien proprju għalhekk li dan l-isqof kiteb dan l-innu tant sabiħ. Matul is-snin bosta kompożituri famużi kkomponew mużika għal dan l-innu, fosthom Gounod u Liszt. Dan kien maqlub għall-Malti wkoll u jġib l-isem Is-Sinjal tas-Sultan u ġie mmużikat mis-Surmast Joseph Abela Scolaro. Min ġieli sema’ dan l-innu jindaqq fuq il-mużika ta’ Abela Scolaro jgħidlek li huwa kapolavur.

Illum dan l-innu għadnu postu bħala l-innu tal-Vespri tal-Ġimgħa Mqaddsa kif ukoll fil-Festa tal-Eżaltazzjoni tas-Salib li qabel kienet fit-3 ta’ Mejju u llum saret tkun iċċelebrata fl-14 ta’ Settembru, dik li bosta jafuha bħala Santu Kruċ, li ma tifsser xejn għajr is-Salib Imqaddes.

Jagħti fastidju

Minn żmien għal żmien jinqala’ l-argument li għandna nneħħu s-sinjal tas-salib minn postijiet pubbliċi biex ma noffendux lil min ma jemminx fi Kristu. Dan huwa argument bla bażi u bla pedamenti u min jgħid hekk ma jkunx jaf x’qed jgħid jew is-salib ikun idejjaq lilu stess. Jien għamilt snin twal naħdem ma’ persuni Musulmani u fl-uffiċċju dejjem kien hemm kurċifiss. Qatt ħadd mill-kollegi tiegħi ma ħassu offiż jew urtat għax kien hemm dan is-sinjal tan-Nisrani. Jien mill-banda l-oħra qatt ma ħassejtni offiż meta kien isir il-ħin u l-kollegi kienu jifirxu fl-art tapit u jibdew jitolbu. Għalfejn għandi nħossni offiż? Inħossni offiż meta nara bniedem jitlob? Noffendi ruħi għax bniedem ikollu simboli tal-fidi li jkun iħaddan? Meta kont l-Indja rajt ħafna statwi ta’ allat tal-Ħindu. Allura kelli nieħu fastidju? Lanqas xejn, anzi apprezzajt li dawn huma nies li jemmnu u li juru l-fidi tagħhom permezz ta’ xbihat, bħalma l-Insara juru li jħaddnu t-twemmin li jħaddnu permezz tal-kurċifiss. Mela ejjew naqtgħuha darba għal dejjem din il-kantaliena u nifhmuha darba għal dejjem li s-salib mhux veru jagħti fastidju lil min ma jemminx fih.

Immorru fl-estrem

Is-salib anke fil-ħajja ta’ min ma jemminx fi Kristu jidħol b’mod indirett. Fejn żewġ toroq jaqsmu fuq xulxin kulħadd jgħidilhom : salib it-toroq, cross roads, incrocio jew cruce de carreteras. Qed taraw kif b’xi mod is-salib daħal kemm fil-Malti, fl-Ingliż, fit-Taljan kif ukoll fl-Ispanjol ? U nemmen li f’kull lingwa oħra għax il-forma hija ta’ salib temmen jew ma temminx! Ħaġa oħra li forsi jafuha aktar in-nisa milli aħna l-irġiel. X’jissejjaħ dak ix-xogħol maħdum bl-idejn qisu rakkmu fuq il-kanvas? Bil-Malti ma naħsibx li għandna isem imma bl-Ingliż cross stitch jgħidulu u bit-Taljan punto croce! Nibdlulu ismu wkoll biex ma joffendi li ħadd? Ma mmorux fl-estrem.

Is-sinjal tas-Sultan jirreferi għas-Salib, dak li llum, Sibt il-Għid qed nistennew li jsir l-istandart ta’ Kristu rebbieħ fuq il-mewt.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon - 20 ta' April 2019

Marċi funebri

F’ dawn iż-żminijiet tas-sena huma bosta dawk jehdew jisimgħu il-marċi funebri. Għad-dilettanti tal-Ġimgħa l-Kbira dawn il-marċi huma l-isbaħ mużika u jibdew jisimgħuhom hekk kif jgħaddi l-Milied. Aktar ma tibda toqrob il-Ġimgħa l-Kbira aktar jikber l-interess u spiss tibda tisma’ xi karozza għaddejja minn ħdejk li s-sewwieq tagħha jkun qed jisma’ dawn il-marċi. Mill-banda l-oħra ssib min jgħidlek li dawn huma marċi ta’ niket u dieqa u ma jkunx irid jisma’ bihom.

Il-marċi funebri huma mużika adattata għall-funerali jew purċissjonijiet reliġjużi. L-oriġini ta’ dan il-ġeneru ta’ mużika kien matul is-seklu XVII li ftit ftit beda jiżviluppa sakemm laħaq l-aqwa tiegħu matul ir-revoluzzjoni Franċiża. L-awtur Anatole Leiken, fil-ktieb tiegħu “The Mystery of Chopin's Préludes” jgħid li Chopin, minkejja li kiteb silta waħda biss bħala marċ funebru, bl-isem “Marche funébre” għall-ħabta tal-1826, liema marċ għadna nisimgħuh jindaqq spiss anke f’ pajjiżna, insibu bosta elementi li nsibu fil-marċi funebri fil-mużika l-oħra li kiteb.[1] Fis-seklu ta’ wara din il-forma ta’ mużika għamlet passi kbar il quddiem u bosta kompożituri ħallewlna xi xogħol t a’ dan il-ġeneru.

Il-bidu

Meta bdew jinkitbu u ovvjament jindaqqu dawn it-tip ta’ marċi, kienu jservu għall-baned sew militari kif ukoll mhux militari. Dan il-baned kienu jdoqqu dawn il-amrċi biss f’ xi funeral ta’ xi persuna famuża. Fil-fatt aktarx li wieħed mill-ewwel funerali li sar bil-banda u nstemgħu dawn il-marċi kien dak ta’ Anna Marija Vittorja tal-Bavarja li mietet f’ Versailles, fl-20 ta’ April 1690. Għal dan il-funeral il-kompożitur André Danican Philidor kiteb il-mużika bl-isem “La Marche des pompes funèbres pour la Dauphine”. Wara insibu l-funeral tar-Reġina Marija II tal-Ingilterra. Din ir-Reġina mietet fit 28 ta’ Diċembru, 1694 iżda l-funeral statali tagħha sar fil-5 ta’ Marzu tas-sena ta’ wara. Għal din l-okkażjoni l-kompożitur Henry Purcell kien kiteb il- “Music for the funeral of Queen Mary” . Din il-kompożizzjoni hija meqjusa bħala l-ewwel marċ funebri, għalkemm ma għandiex għal kollox l-istil tal-marċi tal-lum.

Ismijiet kbar

Henry Purcell 

Sa issa semmejna tliet kompożituri li ħallewlna xi mużika jew marċ funebri, imma dan il-ġeneru ta’ mużika kien ta’ aspirazzjoni għal bosta u bosta kompożituri oħra.  Ma nistgħux nitkellmu fuq il-marċi funebri u nħallu barra lil Georg Friedrich Händel, lil François Giroust, lil Wolfgang Amadeus Mozart, lil Ludwig van Beethoven, lil Franz Schubert, lil Franz Liszt, lil Gaetano Donizetti,lil Richard Wagner u lil bosta oħrajn li ħallewlna patrimonju mużikali għani anke fejn jidħlu n-noti kiebja tal-funebri.

Aktar qrib tagħna insibu aktar kompożituri li paxxewna bil-marċi funebri tagħhom. Angelo Melilli, Antonio Miruzzi, Giovanini u Vittorio Maltese huma kompożituri Taljani li tawna marċi kapolavuri ta’ dan il-ġeneru bħal Cipresso, Venerdi Santo, Estremo Addio u Piange Italia, li huma popolari ferm magħna l-Maltin. Darba kienu qaluli li l-marċ “Piange Italia” kien inkiteb għall-funeral statali ta’ Aldo Moro, li sar ġewwa Ruma fl-10 ta’ Mejju fl-1978. Pajjiżna wkoll jista’ jiftaħar b’ kompożituri Maltin li tawna bosta marċi funebri. Vincenzo Ciappara, Ġanni Vella, Abel J. Mizzi, Sunny Galea, Andrew Coleiro, Joseph Abela Scolaro, Ray Sciberras huma biss ftit minn dawk is-surmastrijiet Maltin li kabbrulna l-arkivji tal-baned tagħna bil-marċi funerbi wkoll.

Dediki u tifkiriet

Bosta drabi meta tonqos xi persuna famuża, jinkitbilha marċ funebri li jkun ikkummissjonat minn dawk li jkunu qrib tal-persuna jew minn ammiraturi tagħha. Fil-fatt mal-partituri tal-marċi funebri Maltin insibu dawk bl-isem “Alla Memoria del Onor. Gorg Borg Olivier” tas-surmast Emmanuel Bugeja u “B'Memorja lill-Perit Duminku Mintoff” tas-surmast Antoine Mercieca. Xi marċi oħra jissemmew għal xi persuna għażiża ta’ dak li jkun ħallas il-marċ.

Sa qabel ma s-CDs saru daqsehekk popolari, il-baned Maltin kienu joħorġu cassettes bil-marċi funebri. Illum bit-teknoloġija moderna sar aktar komdu li tisma’ dawn il-marċi u għalhekk nistgħu ngħidu li llum kull għaqda mużikali f’ Malta għandha Cds bil-marċi funebri.

Mixi

Aktarx li l-marċi funebri f’ pajjiżna nisimgħuhom jew fil-purċissjoni tal-Ġimgħa l-Kbira jew f’ xi funeral. Aktarx li nisimgħuhom jindaqqu minn xi banda ta’ xi belt jew raħal tagħna. Meta jsir xi funeral statali iżda naraw xi banda militari ddoqq dawn il-marċi. Id-differenza hija li waqt li banda ta’ raħal jew belt ma timmarċjax waqt li ddoqq, banda militari żżomm ukoll il-pass mal-marċ. Il-marċi funebri għandhom it-temp ta’ dak li jissejjaħ slow march.

Ninsabu fiż-żmien tal-marċi funebri, mużika li ma nisimgħuhiex is-sena kollha. Huwa tajjeb li napprezzaw dan il-wirt ukoll għax jifforma parti mill-kultura tagħna.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon, 19 ta' Marzu 2016

---

[1] Anatole Leikin, The mistery of Chopin's preludes, Ashgate Publishing, Santa Cruz USA, 2015, p. 76.