Knejjes fil-Belt tal-Vatikan

Bla dubju ta’ xejn il-Bażilika ta’ San Pietru hija l-aktar knisja famuża li nsibu f’ Ruma, sewwa sew fil-Vatikan.  Imma ġewwa s-swar li jdawru lil din il-Belt Stat insibu numru ta’ knejjes jew kappelli oħra, xi wħud magħrufa u oħrajn mhux daqstant magħrufin.

Porta Angelica

Sant' Anna

Waħda mid-daħliet f’din il-Belt Stat hija minn dak li jissejjaħ Porta Angelica. Sewwasew kif tidħol minn dan il-bieb issib fuq in-naħa tal-lemin il-knisja ddedikata lil Sant’ Anna. Din il-knisja hija mibnija f’forma ovali fuq disinn ta’ Jacopo Barozzi da Vignola, taħt il-Papa Piju IV għall-ħabta tal-1570. Inbniet mill-Arċikonfraternità tal-Palafrenieri jiġifieri dawk li kienu jġorru is-sedja ġestatorja tal-Papa.  Fis-seklu ta’ wara l-knisja kompliet tissebbaħ bil-faċċata u l-koppla kif ukoll bl-affreski li nsibu ġewwa. Fil-knisja nsibu bosta opri tal-arti tas-seklu XVIII. Il-kwadru titulari li juri lil Sant’ Anna maċ-ċkejkna Marija sar fl-1927 mill-artist minn Siena,  Arturo Viligiardi. Din il-knisja saret il-parroċċa tal-Belt tal-Vatikan fl-1929. Din il-knisja taqdi l-ħtiġijiet parrokkjali taċ-ċittadini tal-Vatikan kif ukoll hija frekwentata ħafna mit-Taljani li joqgħodu qrib Porta Sant’ Anna. Din il-knisja jista’ jżurha kulħadd u ma hemmx bżonn ta’ permess biex tidħol fiha. Il-knejjes kollha l-oħra fil-Belt tal-Vatikan ma humiex aċċessibli għall-pubbliku imma wieħed jista’ jżurhom jekk ikollu l-permess meħtieġ.

San Stiefnu

Knisja oħra li nsibu ġewwa dan l-Istat hija dik ta’ San Stiefnu magħrufa bħala tal-Abbissini. Din tinsab sewwasew wara l-bażilika ta’ San Pietru, bejn il-wesgħa Braschi u Pjazza Santa Marta. Kienet il-knisja ta’ monasteru antik li kien diġa jeżisti fi żmien il-Papa Girgor III, (731 – 741). Il-Papa Ljun III, (795 – 816) isejjaħ din il-knisja bħala << monasterium S. Stephani>> u <<oratorium S. Stephani a sancto Petro>>. Fil-medjuevu l-knisja issejħet b’ ismijiet oħra imma dejjem marbuta mal-qaddis Stiefnu. Fl-1479 il-Papa Sistu IV (1471 – 1484) ta din il-knsija lill-irħieb Kopti u minn dak iż-żmien il-knisja bdiet tissejjaħ b’ għadd ta’ ismijiet bħal San Stiefnu tal-Eġittu, tal-Mori jew tal-Indjani. Fl-aħħar ħadet l-isem tal-Abbisini u għadha magħrufa hekk sal-lum.  Fl-1706 kienet restawrata u ċċekknet. Il-faċċata tal-knisja għadha dik oriġinali u ġewwa l-knisja għadna nistgħu naraw fdal tal-knisja medjevali. Fiha wkoll kitbiet bl-Etjopjan u bl-Għarbi.

Sant’ Eġidju u San Pellegrino

Fi Triq il-Pellegrini, dejjem fil-Belt tal-Vatikan insibu l-knisja ddedikata lil Sant’ Eġidju, magħrufa bħala A Borgo. Ftit li xejn nafu dwar l-oriġini ta’ din il-knisja. L-ewwel dokumenti li jsemmuha jmorru lura għas-seklu XIII u jirreferu għaliha bħala sancti Egidii extra portam Viridariam, jew  extra portam Auream in monte Geretulo, jew inkella extra portam Viridariam in monte Geretulo. Fl-1926 is-sorijiet Franġiskani Missjunarji ta’ Marija  fetħu ħanut tax-xogħol fil-belt tal-Vatikan sabiex jirrestawraw l-arazzi. Din il-knisja ngħatat lilhom sabiex taqdihom fil-ħtiġijiet spiritwali tagħhom.

Fi Triq il-Pellegrini wkoll insibu l-knisja ddedikata lil San Pellegrino. It-twaqqif ta’ din il-knisja jmur lura ħafna fis-snin u nsibuha mniżżla f’ dokumenti tas-seklu VIII. Inbniet madwar is-sena 800 mill-Papa Ljun III (795 – 816). Il-knisja kien jieħu ħsiebha l-Kapitlu tal-Vatikan. Dan il-kapitlu rrestawraha fl-1590. Papa Klement X (1670 – 1676) fl-1671 ta din il-knisja lill-Gwardji Żvizzeri sabiex tkun il-knisja tagħom. Din baqgħet f’ idejn l-Iżvizzeri sal-1977. Ħdejn il-knisja kien hemm sptar għall-pellegrini kif ukoll ċimiterju. Billi l-Gwardji Żvizzeri għandhom knisja oħra, ftit li xejn taw każ din il-knisja u kienet abbandunata minkejja li fiha kienu jindiffnu l-membri tal-istess gwardja. Fl-1977 din il-knisja għaddiet f’ idejn il-ġendarmerija u l-pumpieri tat-tifi tan-nar tal-Belt tal-Vatikan.

San Martin u San Bastjan
kif tidher minn Pjazza San Pietru

San Martin u San Bastjan 

Jekk tkun fi Pjazza San Pietru, sewwasew taħt il-Palazz Appostoliku minn fejn kull nhar ta’ Ħadd il-Papa jagħmel ir-reċita tal-Angelus, u tħares il fuq mill-ħajt, tara faċċata ta’ kappella ċkejkna. Din hija l-knisja ta’ San Martin u San Bastjan. Kien il-Papa Piju V (1566 – 1572) li fis-sena 1568 bena din il-knisja sabiex taqdi lill-Gwardji Żvizzeri. Il-qaddisin Martin u Bastjan huma l-prottetturi ta’ din l-armata pontifiċja u għalhekk ġiet iddedikata lilhom sabiex turi l-iskop li għalih inbniet. Il-perit tal-Knisja kien Nanni di Baccio Bigio u fuq ġewwa tal-knisja konna nsibu affreski ta’  Giulio Mazzoni. Dawn l-affreski tneħħew fl-1967 u llum wieħed jista’ jarahom fil-mużew tal-Vatikan. Fuq il-faċċata għadna naraw l-arma tal-Papa San Piju V. Fl-1999 il-knisja kienet restawrata u sarilha presbiterju ġdid. Fuq ġewwa naraw artal sempliċi tal-irħam u fuqu nsibu skultura tal-bronż li juri l-kurċifiss u żewġ anġli.

Santa Marija

Fil-ġonna tal-Vatikan, sewwasew wara l-bażilika ta’ San Pietru nsibu l-palazz tal-Governorat tal-Belt tal-Vatikan. Dan huwa l-post li minnu jitmexxa l-Istat tal-Vatikan, fih ukoll l-uffiċċju ċentrali tal-posta tal-Vatikan. Il-bini tal-palazz beda fl-1927 u tlesta fl-1931. Fuq ġewwa tal-palazz insibu l-knisja iddedikata lil Santa Marija Sultana tal-Familja. Bħalma wieħed jista’ jinduna mid-data tal-bini tagħha, hija knisja moderna li taqdi l-ħtiġijiet spiritwali tal-ħaddiema fil-governorat u f’ uċffiċċji oħra li jinstabu fil-palazz.

Għal-lum nieqfu hawn imma hemm aktar knejjes dwar xiex nitkemmu f’din il-Belt – Stat. Inkomplu l-ġimgħa d-dieħla.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 16 ta' Lulju 2022

Qaddis tal-epidemiji u pandemiji

 

Matul is-snin il-bniedem kellu jħabbat wiċċu ma’ mard li ġieli sar epidemija u xi minn daqqiet żvilupa f’pandemija. Id-differenza bejn dawn iż-żewġ termini hija waħda geografika, Filwaqt li epidemija tkun mifruxa fuq żona partikolari fid-dinja, pandemija tinfirex mad-dinja kollha.  Fil-fatt  il-kelma pandemija ġejja minn Pandemos li fil-Grieg tfisser il-popolazzjoni kollha. Ix-xjentisti jużaw dan it-terminu meta jridu jfissru li l-popolazzjoni dinjija kollha se tkun esposta għall-infezzjoni u li parti kbira mill-umanità sejra timrad.

Malta minkejja li hija gżira, hija parti mid-dinja u l-mard ma jafx bi fruntieri. Kemm-il darba pajjiżna għadda minn xi flaġell ta’ xi marda qerrieda li kienet qed taħkem lid-dinja jew lil xi parti minnha li hija qrib tagħna. Il-Maltin daru lejn Alla u lejn il-qaddisin biex jgħinuhom f’dawn il-waqtiet diffiċi. San Bastjan kien wieħed mill-aktar qaddisin li sarlu talb u wegħdi.

F’Ħal Qormi

Fit-tbatija tal-pesta tas-sena 1813 il-Qriema talbu għal ħniena mill-Mulej bl-interċessjoni tal-qaddisin fosthom tal-Madonna, ta’ San Ġorġ, ta’ Santu Rokku u ta’ San Bastjan. Saru anki diversi wegħdi. Frott ta’ waħda minn dawn l-wegħdi sar lampier tal-fidda li għadu jintrema fil-knisja parrokkjali ta’ San Ġorġ. Sabiex titwettaq wegħda oħra, fl-1815 fit-tarf tar-raħal tqegħdet l-istatwa ta’ San Bastjan magħmula minn ġebla Maltija. Din l-istatwa turi lill-qaddis fil-mument tal-martirju bil-vleġeġ u saret mill-aħwa Ġlormu u Ċikku Fabri mill-Birgu. Din l-istatwa hija meqjusa bħala wieħed mill-kapolavuri ta’ dawn iż-żewġ artisti. Fl-1816 l-Isqof Ferdinando Mattie ta indulġenza lil kull min jitlob quddiem din ix-xbieha. Biż-żmien madwar din l-istatwa inbnew għadd ta’ djar u nħasset il-ħtieġa li tinbena knisja ddedikata lil San Bastjan.

L-ewwel riferenza għal xi knisja ddiedikata lil San Bastjan f’Ħal qormi tmur lura sal-1575. Fi Frar ta’ dik is-sena, Mons. Pietro Dusina, Viżitatur Appostoliku żar Ħal Qormi u sab kappella dedikata lil San Bastjan. Din kienet nieqsa minn ħwejjeġ tal-quddies u affarijiet oħra.

Fil-Belt Pinto nsibu knisja ddedikata lil San Bastjan. Din illum hija magħrufa bħala l-knisja ż-żgħira. Din inbniet bejn l-1880 u l-1890 ħdejn statwa tal-qaddis li kienet twaqqfet fl-1815 biex tfakkar il-ħelsien minn epidemija tal-pesta tal-1813. Il-qima lejn San Bastjan, patrun tal-pesta, bdiet f’Ħal Qormi fis-seklu 16, u reġgħet tħeġġet fil-bidu tas-seklu 19 minħabba l-epidemija tal-pesta fl-1813 li qatlet madwar 740 persuna il-belt Qormija. Iż-żona madwar l-istatwa żviluppat sewwa fis-seklu 19 u fl-1873 l-imgħallem Michele Angelo Azzopardi għamel talba lill-Isqof Gaetano Pace Forno biex jibni knisja ġdida għall-abitanti ta’ dik ix-xaqliba ta’ Ħal Qormi. L-Isqof ta l-permess u l-knisja ta’ San Bastjan inbniet ħdejn l-istatwa bejn l-1880 u l-1890. Minflok il-knisja qabel kien hemm ħanut, li jingħad li ġie mwaqqa’ bil-lejl wara li s-sid tiegħu kien irrifjuta li joħroġ minnu.

Nhar id-9 ta’ Marzu 1890 , Mons. Ġużeppi Mercieca, Vigarju tal-isqof ibierek il-Knisja. Il-knisja saret viċi-knisja parrokkjali fid-19 ta’ Ġunju 1918 u parroċċa separata fl-1935 bl-ewwel kappillan tagħha jieħu l-pussess nhar l-5 ta’ Jannar 1936. Il-pittura tal-artal maġġur ta’ din il-knisja juri lil qaddis fil-martirju tal-vleġeġ u huwa xogħol ta’ Lazzaro Pisani. Il-konsagrazzjoni ta’ din il-knisja saret mill-Arċisqof Charles J. Scicluna nhar il-25 ta’ Ottubru 2019. Il-knisja tkun miftuħa kuljum għall-adorazzjoni sagramentali.

Knisja ġdida

Billi l-parroċċa deher li kienet sejra tikber, mill-ewwel nibet il-ħsieb ta’ knisja ġdida. Fl-1937 saru pjanijiet biex tinbena knisja akbar biex isservi bħala l-knisja parrokkjali. Ix-xewqa kienet li tinkiseb biċċa art tal-gvern li kienet fil-viċin. Din l-art ingħatat sena wara. Fl-1939, l-pjanti għall-knisja l-ġdida saru minn Arthur Zammit u ġew ippreżentati minn Annetto Mifsud Ellul. Fl-4 ta’ Frar, 1940 beda l-ewwel xogħol fuq il-bini tal-knisja l-ġdida. L-ewwel ġebla tqiegħed u tbierket fis-27 ta’ Jannar 1946 mill-Arċisqof Mikiel Gonzi. Il-kripta tal-knisja tlestiet fl-1952 u ġiet imbierka fl-istess sena. Beda jsir il-quddiews fil-kripta. Fl-1956 ix-xogħol fuq il-bini tal-knisja twaqqaf minħabba nuqqas ta’ fondi. Ix-xogħol kompla sentejn wara. Nhar it-30 ta’ Lulju 1969, il-periti George Muscat Fenech u Godfrey Azzopardi jippreżentaw rapport fejn jirraportaw li l-kripta mhix tiflaħ għall-piż tal-knisja u jeħtieg li jsr ċirku tal-konkrit mserraħ fuq kolonni biex isolvu l-problema tax-xquq. iċ-ċelebrazzjonijiet liturġiċi kollha bdew isiru fis-sala ta’ l-iskola tal-gvern. 

Il-knisja fl-aħħar tlestiet fil-bidu tas-snin 80 u ġiet ikkonsagrata fid-19 ta’ Jannar, 1986 mill-Arċisqof Ġużeppi Mercieca. Il-Festa Titulari ta’ San Bastjan tiġi ċċelebrata kull sena fit-tielet Ħadd ta’ Lulju. Mons Arċisqof għolla l-parroċċa bit-titlu arċipretali nhar il-21 ta’ April 2019. F’din il-knisja nsibu l-istatwa tal-injam ta’ San Bastjan minquxa mill-artist Ġorġ Borg bejn l-1936 u l-1938.

Dan hu wieħed biss mill-qaddisin li l-Maltin daru lej għall-għajnuna f’xi epidemija jew pandemija.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 7 ta' Mejju 2022

In-niċċa

 

Waħda mill-karatteristiċi tat-toroq tal-irħula antiki Maltin huma n-niċeċ bl-istatwi tal-qaddisin li nsibu fihom. Bħall-popli Mediterranji l-oħra, il-poplu Malti huwa wieħed reliġjuż u jgħożż id-drawwiet qaddisa għalkemm ġieli dawn id-drawwiet jibdilhom f’sempliċiment kultura. In-niċeċ fit-toroq ta’ rħula Maltin qodma huma xhieda ta’ dan.

Skopijiet

L-ewwel skop ta’ dak li jagħmel in-niċċa kienet tkun id-devozzjoni. Il-Madonna hija l-aktar xbieha popolari f’dawn in-niċeċ. Billi Marija hija meqjuma b’għadd ta’ titli u devozzjonijiet, ma jistax jonqos li nsibu niċe       ċ tal-Madonna bi xbihat differenti, minn tal-Karmnu għall-Kunċizzjoni jew id-Duluri u elf titlu ieħor. San Ġużepp ukoll huwa qaddis popolari f’dawn in-niċċeċ u mbagħad ma jonqsux il-qaddisin titulari tal-parroċċa ta’ dak ir-raħal jew belt li fiha tkun dik in-niċċa bl-istatwa.  Dak li jkun kien jieqaf jgħid xi talba quddiem xi niċċa u b’hekk kien jintlaħaq l-iskop ta’ dak li jkun waqqafha. Xi wħud min-niċeċ għandhom marbut magħhom xi tip ta’ indulgenza. Din tingħata mill-isqof għal numru ta’ żmien lil min jgħid talba quddiem ix-xbieha. Il quddiem nikteb xi ħaġa dwar dawn l-indulġenzi.

Dawn in-niċeċ kienu jservu wkoll skop ieħor. Billi d-devoti ta’ dawn il-qaddisin qatt ma kienu jħalluhom neqsin mix-xemgħa, jew aħjar miż-żejt, għax qabel bdiet tintuża x-xemgħa kienu jintużaw tazzi biż-żejt, kienu jservu wkoll biex matul il-lejl jittaffa xi ftit mid-dlam. Qegħdin nitkellmu fi żmien meta d-dawl elettriku kien għadu ma daħalx f’pajjiżna u anke meta daħal kien għadu ma nxteridx sewwa.

Xi wħud minn dawn in-niċeċ taw anke isem liż-żona tagħhom u għalhekk insibu min jirreferi għal xi rokna jew roqgħa partikolari f’xi raħal bl-isem ta’ xi niċċa li jkun hemm, bħal ngħidu aħna, fejn San Pawl jew ħdejn Santu Rokku.

Kurżitajiet

Ma’ xi wħud minn dawn in-niċeċ hemm marbutin stejjer jew kurżitajiet.  Insemmu xi waħdiet biss għax jekk nibdew min jaf meta nispiċċaw! Fir-raħal ta’ Tal-Pietà, inti u sejjer lejn l-Imsida, sewwasew quddiem il-baħar,  hemm sqaq, li llum iġib l-isem Sqaq ix-Xatt numru 3. Fil-bidu ta’ dan l-isqaq hemm niċċa tad-Duluri. Jingħad li f’dan l-isqaq kienet toqgħod ċerta Perennia Pace. Iż-żagħżugħ Ġużeppi Calì tefa’ għajnejh fuqha u għamel wegħda mal-Madonna li jekk taċċetta l-proposta tiegħu għaż-żwieġ iwaqqaf niċċa fit-tarf tas-sqaq fejn kienet toqgħad din it-tfajla. Gużeppi u Perennia żżewwġu fl-1871 u r-raġel żamm kelmtu, waqqaf in-niċċa u fiha poġġa pittura tad-Duluri li pitter huwa stess. Illum minħabba l-valur ta’ din il-pittura ma għadniex naraw il-kwadru oriġinali fin-niċċa imma xorta nsibu xbieha tad-Duluri.

Niċċa oħra ta’ interess partikolari hija dik li nsibu fi Triq San Bartilmew Ħal Qormi. Din għandha fiha statwa ta’ San Bastjan u jingħad li nħadmet mill-iskultur Marku Montebello meta kien għadu tfal, anzi din kienet l-ewwel xogħol ta’ dan l-iskultur li maż-żmien ħadem statwi madwar Malta kollha, mhux biss għal niċeċ ta’ mad-djar iżda anke bosta stawi oħra ma’ knejjes jew fuq xi zuntier jew portiku, kampnar jew fontispizju ta’ knisja.

Niċċa li qalgħet xi ftit jew wisq kontroversja kienet dik tal-Madonna ta’ Lourdes li kien hemm fejn il-pixxina nazzjonali Tal-Qroqq. Din kellha titneħħa minħabba l-proġett tal-pont tal-Kappara. Billi kienu ħafna dawk devoti ta’ din in-niċċa kien hemm min ħaseb li din issa ser tingħata l-ġenb u min jaf xi jsir minnha. Forsi kieku ħadd ma qal xejn  hekk kien jiġri, biss illum  minkejja li nbidlilha postha, qegħda f’niċċa tal-ġebel mill-isbaħ, sewwasew taħt il-pont il-ġdid.

Stat tan-niċeċ

Ħafna minn dawn in-niċeċ huma parti mill-faċċata ta’ xi dar privata għalhekk dawn ikunu privati wkoll. Billi ħafna minnhom għandhom bosta snin, xi wħud minnhom aktar minn mitt sena, iż-żmien ikun beda jħalli fuqhom il-marka tiegħu. In-niċeċ huma maħdumin mill-ġebla Maltija u tal-istess materjal huma l-istatwi li nsibu fihom. Għalhekk f’ħafna minn dawn in-niċeċ bdejna naraw ħafna ħsara għax sidhom jew ma jkunx jista’ jagħmel ir-restawr meħtieġ jew għax dik id-dar tkun spiċċat vojta. Biex ngħidu d-dritt, hawn ħafna niċeċ fi stat tajjeb għax sidhom jieħu ħsieb idurhom spiss, imma hemm ukoll minnhom fi stat tal-biki.

Kien hemm żmien fejn ftit li xejn konna qed nagħtu kashom u siċċajna biex tlifna xi wħud minnhom, jew minħabba l-elementi tan-natura jew għax intgħoġbu minn xi ħadd u għamilhom tiegħu.

Dawn illum saru patrimonju u ma tistax taqbad u tneħħi xi waħda minnhom, imma hemm bżonn li titieħed azzjoni bla aktar dewmien. Il-gvern ċentrali għadnu jiftaħ fond għar-restawr ta’ dawn in-niċeċ. Naf li xi kunsilli lokali jieħdu ħsieb xi restawr ta’ statwi fil-lokal, imma ma nafx jekk jieħdux ħsieb dawn in-niċeċ ukoll.

Hemm bżonn wieħed jaħseb fuq din il-ħaġa bis-serjetà u bla ma jitħalla wisq aktar żmien jgħaddi.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 19 ta' Settembru 2020

Ġrajjiet uniċi

L-istorja tal-bniedem tinbena bil-ġrajjiet. Dawk il-fatti li jseħħu minn żmien għal żmien jibnu sensiela ta’ ġrajjiet li biż-żmien iisru storja. Għalhekk huwa importanti li niftakru f’dawk il-ġrajjiet li fasslu l-istorja tagħna, dawk l-avvenimenti li sawru lilna u lil pajjiżna.

Sette Giugno

Il-funeral tal-vittmi tas-Sette Giugno

Żgur li l-akbar avveniment li qegħdin infakkru f’pajjiżna din is-sena huma l-ġrajjiet li seħħew sewwasew mitt sena ilu fil-Belt Valletta, meta l-Maltin irvellaw kontra l-mexxejja Brittaniċi minħabba l-prezz għoli tal-aktar ħaġa importanti fil-manteniment tagħhom: il-ħobż. Illum il-ħobż ma tantx għadu jidher fuq il-mejda tad-dar Maltija. Fi ċkuniti, niftakar l-għalliem tagħna, Is-Sur Cardona, jgħidilna li fir-raħal tagħna, Ħal Qormi, kien hemm żmien li kien hemm il fuq minn mitt forn u llum fadal biss erbgħa u erbgħin. Dan li qed insemmi jmur lura ftit aktar minn erbgħin sena. Illum mhux żgur fadal nofs tużżana fran jaħdmu fir-raħal magħruf għall-ħobż! Dan kollu juru kemm in-nies naqqset milli tiekol il-ħobż. Allura jekk sa erbgħin sena ilu l-ħobż kien aktar meħtieġ mill-ġurnata tal-lum, nistgħu nimmaġinaw mitt sena ilu kemm kien aktar jittiekel.  Dan wassal biex il-Malti jqum u jsemma leħnu, bir-riżultat li erbgħa minn ulied din l-art sfaw martri.

Din hija waħda biss mill-ġrajjiet li bnew l-istorja ta’ pajjiżna, ġrajja ta’ mitt sena ilu li llum sirna niftakru fiha b’mod speċjali għax is-Sette Giuno, dak il-jum li fih saru dawn l-irvellijiet, sar jum nazzjoanli ta’ pajjiżna.

Ħamsa u sebgħin sena

San Bastjan 

Din is-sena wkoll qed niċċelebraw żewġ avvenimenti importanti oħra, li għad li ma humiex fuq livell nazzjonali, xorta huma ta’ interess partikolari għal min iħobb l-istorja.

Fl-1944 saret l-ewwel purċissjoni bl-istatwa ta’ San Bastjan ta’ Ħal Qormi. L-istatwa tal-injam maħduma mill-istatwarju Qormi Ġorġ Borġ kienet lesta xi snin qabel iżda minħabba li dawk kienu snin il-gwerra, din l-istatwa baqgħet ma ħarġet qatt. Il-Qormin ta’ San Bastjan stennew li tgħaddi l-gwerra biex setgħu jiċċelebraw il-festa tagħhom u jżanżnu l-istatwa. Biex jitfakkar dan l-avveniment sar pellegrinaġġ bl-istatwa ta’ dan il-qaddis. It-triq tal-pellegrinaġġ kienet tinkludi wkoll parti mill-parroċċa x-xiħa ta’ Ħal Qormi, dik iddedikata lil San Ġorġ. Dan sar nhar it-Tlieta 9 ta’ Lulju.

La qed nitkellem fuq San Bastjan ippermettuli ngħid xi ħaġa li tassew tagħtini fastidju. Għalfejn lil dan il-qaddis irridu nibdlulu ismu meta niktbu? Għalfejn niktbu San Sebastjan? Meta nitkellmu bejneitna San Bastjan ngħidu għax dik hija l-kelma Maltija. U din il-ħaġa tiġri wkoll Birkirkara. Jekk il-qaddisa li sabet is-salib ta’ Kristu bil-Malti ngħidulha Lieni, għalfejn fil-festa ma niktbux  Santa Liena imma narawha miktuba bħala Santa Elena jew agħar minn hekk Santa Helena? Xi ħaġa simili nsibuha wkoll il-Furjana u Ħal Kirkop. Bil-Malti ngħidu San Pupulju u San Anard – hemm għalfejn niktbu San Publju u San Leonardu? M’inix ċert dwar il-qaddis tal-Furjana għax fl-Atti tal-Appostli bħala Publju insibuh imniżżel minkejja li aħna kollha nsejħulu Pupulju. Jekk ser nibqgħu nagħtu bis-sieq lill-ilsien ta’ art twelidna anke f’ dawn in-naqriet  ma ndumux ma nispiċċaw b’xejn!

Aktar anniversarji

San Lawrenz lura fil-Birgu fl-1944

Din is-sena wkoll qed jiġi ċċelebrat il-ħamsa u sebgħin sena minn meta l-istatwa ta’ San Lawrenz tal-Birgu ittieħed lura lejn il-knisja tiegħu wara li kien ittieħed ġewwa r-Rabat biex jitħares mill-bombi tal-għadu li waqgħu bla għadd fl-inħawi tal-Kottonera matul it-tieni gwerra dinjija. Biex jitfakkar dan l-avveniment il-vara ta’ San Lawrenz sejra tittieħed fil-kolleġġjata ta’ Marija Immakulata ta’ Bormla u minn hemm tittieħed b’pellegrinaġġ lejn il-kolleġġjata tal-Birgu. Dan ser isir nhar it-Tlieta 30 ta’ Lulju.

Issa ippermettuli nerġa’ ngħid oħra dwar il-Malti. Jekk nużaw il-kelma anniversarju ma nużawx ukoll il-kelma sena  fl-istess frażi għax dawn ifissru l-istess ħaġa. Sirna naraw spiss din il-froġa miktuba fil-ġurnali tagħna u fuq l-internet kif ukoll nisimgħuha tingħad fuq il-mezzi tax-xandir. Jekk ngħidu ħamsa u sebgħin sena anniversarju nkunu qed nagħmlu l-iżball bħalma kieku nsejħu lil Joe Borg bħala Is-Sur Mister Joe Borg. F’dan il-każ jew nużaw Sur jew Mister, imma qatt it-tnejn f’daqqa. Allura għalfejn nużaw anniversarju u sena flimkien? Tajjeb li ma nibqgħux nirrepetu dan l-iżball.

Mhux dawn biss

Semmejt tliet avvenimenti li qegħdin niċċelebraw din is-sena. Dawn ma humiex l-avvenimenti waħdanin li qed infakkru. Hemm bosta avvenimenti oħra mhux fuq skala nazzjonali jew parrokjali imma jista’ jkun fuq skala familjari. Pereżempju il-ġenituri ta’ ħabiba tiegħi din is-sena qed jiċċelebraw is-sebgħin anniversarju miż-żwieġ tagħhom.  Din ukoll hija grajja unika. Kemm hawn min jasal biex jiċċelebra ġrajja bħal din?

Kull tifkira ta’ avveniment importanti sew fil-pajjiż kif ukoll f’ħajjitna hija ġebla mill-binja tal-istorja tagħna. Għalhekk tajjeb li niftakru fil-ġrajjiet li għaddew u sawru lilna biex aħna dak li aħna.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f'In-Nazzjon - 20 ta' Lulju 2019