Sotto il Monte Giovanni XXIII

Ir-raħal fejn twieled il-Papa Roncalli

Madwar 17-il kilometru fil-Punent ta’ Bergamo fl-Italja hemm daqxejn ta’ raħal li fih joqgħodu madwar 4,000 ruħ. Tiddomina fuq dan ir-raħal insibu l-muntanja bl-isem Canto, muntanja orfni għax maqtugħa minn ħutha li jiffurmaw il-Prealpi Bergamaski. L-ogħla parti ta’ din il-muntanja hija 2,549 metri ’l fuq mil-livell tal-baħar. Ir-raħal jinsab madwar 300 metru ’l fuq mil-livell tal-baħar. Ir-raħal jinsab bejn żewġ xmajjar: l-Adda, ir-raba’ l-itwal xmara fl-italja, twila 313 kilometru li tispiċċa ġewwa l-Po, l-itwal xmara tal-pajjiż u l-Brembo, li hija twila 74 kilometru u tispiċċa fix-xmara Adda.

Seklu XI  - Seklu XX

Fl-1080 fuq il-muntanja kienet imwaqqfa abbazija ta’ rħieb Benedittini minn Sant’Albertu da Prezzante. Kien għalhekk li dan ir-raħal issemma Sotto il Monte, anzi ismu fil-bidu kien Sotto il monte dei frati. Biż-żmien l-irħieb spiċċaw u magħhom spiċċa wkoll parti mill-isem tar-raħal. Beda jissejjaħ biss Sotto il Monte. Nistgħu ngħidu li sa ftit deċenni ta’ snin ilu l-attività prinċipali tar-raħħala ta’ hawnhekk kienet l-agrikoltura. Il-ħajja kienet iddur mar-raba u mal-knisja parrokkjali iddedikata lil San Ġwann Battista li tiegħu issir festa bil-kbir kull nhar l-24 ta’ Ġunju. Il-bidla bdiet tidher u tinħass għall-ħabta ta’ nofs is-seklu li għadda bl-introduzzjoni tal-makkinarji fir-raba u bl-industrijalizzazzjoni li biddlet il-ħajja tas-Sottomontesi, kif inhuma maghrufin in-nies ta’ hawnhekk.

Għamlu isem

Minn raħal ta’ ftit eluf f’pajjiż ta’ bosta miljuni mhux faċli li ssib nies li jsiru famużi. Imma Sotto il monte huwa marbut ma’ xi ismijiet kbar ukoll. Ġużeppi Turaldi twieled fl-1916 ġewwa Coderno, daħal patri mas-Servi ta’ Marija u ħa l-isem ta’ David Marija. Huwa kien kittieb u poeta li ħalla bosta xogħlijiet. Fl-1964 beda jirrestawra l-abbazija ta’ fuq il-muntajna li diġa semmejna u wara mewtu li ġrat fl-1992 huwa nidfen fiċ-ċimiterju tagħha. Imma bla dubju l-ebda persuna oħra ma tisboq il-fama ta’ Anġlu Ġużeppi Roncalli. Huwa twieled fil-25 ta’ Novembru, 1881 fir-raħal Sotto il monte. Minn qalb dawk in-nies sempliċi, minn qalb il-bdiewa ingħata d-dawl dak li kellu jkun delegat appostoliku tat-Turkija u l-Ġreċja, viżitatur appostoliku fil-Bulgaria, Nunzju Appostoliku ta’ Franza, patrijarka ta’ Venezja u fl-aħħar mexxej tal-Knisja kattolika bl-isem ta’ Ġwanni XXIII.

Ir-raħal u l-Papa

Sa minn meta Roncalli inħatar nunzju huwa għażel li l-arma tiegħu tkun turi torri fuq kamp aħmar b’ faxxa fiddiena orizzontali fin-nofs u fl-irkejjen ta’ fuq insibu żewġ ġilji lewn il-fidda. L-arma ta’ Sotto il monte hija l-istess għajr li f’ rokna minnhom ma hemmx ġilju imma hemm forma ta’ muntanja. Meta Roncalli sar il-patrijarka ta’ Venzja huwa żied l-iljun bil-ġwieneaħ ta’ San Mark, simbolu ta’ din il-belt fl-arma tiegħu, liema arma żamm ukoll bħala Papa. Mal-mewt ta’ dan l-iktar ċittadin magħruf, li ġrat fit-3 ta’ Ġunju 1963, raħal twelidu żied isem il-Papa mal-isem tiegħu u llum huwa magħruf bħala Sotto il monte Giovanni XXIII. Jekk Roncalli ma nesiex raħal twelidu, lanqas raħal twliedu ma jista’ qatt jinsa’ dan l-iben dehen tiegħu.

Illum ir-raħal tal-Papa t-twajjeb iżuruh bosta. Minkejja ċ-ċokon tiegħu xorta wieħed isib x’ jara. Il-knisja ta’ San Ġwann Battista u dik ta’ Santa Marija fejn iċ-ċkejken Anġlu Roncalli irċieva l-magħmudija u fejn qaddes l-ewwel quddiesa tiegħu. Il-Casina Palazzo, fejn twieled Roncalli u il-Cascina Colombera fejn kienet tgħix il-familja Roncalli meta Anġlu kellu 12-il sena.

Kull pass li wieħed jagħmel f’ dan ir-raħal ikun pass fejn mexa Anġlu Roncalli, kull fejn taqa’ l-ħarsa tara dak li ra qabel il-papa t-twajjeb, il-papa li minn għada nibdew insejħulu San Ġwanni XXIII.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 3 ta' Mejju 2014

Mhux Ruma biss

BħaI-lum ġimgħa Giuseppe Girotti O P jkun ibbeatifikat

 

Żgur li fi tmiem il-ġimgħa li ġej għajnejn id-dinja jkunu mdawra lejn il-Belt Eterna. Bħal għada ġimgħa d-dinja Kattolika sejra ssegwi il-kanonizazzjoni ta’ żewġ papiet kbar li bosta minna jiftakru tal-inqas wieħed minnhom. Imma l-Knisja ma tinsabx Ruma biss, il-Knisja hija universali u l-ħajja tagħna tibqa’ sejra anke lil hinn mill-Vatikan. Lejlet dan l-avveniment kbir, fil-belt ta’ Alba sejra ssir beatifikazzjoni ta’ bniedem maqtul f’kamp ta’ konċentrament fit-tieni gwerra dinjija, imma billi kulħadd mehdi fuq il-kanonizazzjoni  għandu mnejn qabżilna l-fatt ta’ din il-beatifikazzjoni.

 

Ġużeppi Girotti

Ġużeppi twieled  ġewwa l-belt ta’ Alba, fil-provinċja ta’ Cuneo ġewwa l-Piemonte l-Italja fid-19 ta’ Lulju tal-1905. Kien l-ewwel wild ta’ Celso u Martina. Il-familja Girotti ma kinietx tat-tajjeb imma dejjem għamlet dak kollu li setgħet biex rabbiet lil Ġużeppi u liż-żewġ ħutu mill-aħjar li setgħet, kemm materjalmenet u iktar u iktar spiritwalment. F’ Jannar 1919 daħal fis-seminarju Dumnikan u fl-1922 huwa libes l-abitu u beda n-novizzjat ġewwa Viterbo. Wara s-sena tan-novizzjat beda l-istudji tal-filosofija ġewwa Fiesole, Viterbo u Chieri fejn kompla wkoll l-istudji tat-teoloġija. Fit- 3 ta’ Awwissu 1930 fra Ġużeppi kien ordnat saċerdot. Wara l-ordinazzjoni  huwa speċjalizza fl-istudju tal-Bibbja kemm f’Ruma kif ukoll f’Ġerusalemm.

Għalliem u kittieb

Fl-1934 huwa beda jgħallem il-kotba Mqaddsa ġewwa Turin. Minbarra t-tagħlim huwa kien jiddedika ħafna ħin għall-kitba u fi ftit snin  huwa ppubblika għadd ta’ kotba dwar l-iskrittura. F’ Jannar 1939 huwa twaqqaf milli jkompli jgħallem. Beda jmur ta’ kuljum ġewwa l-opsizju tal-foqra u x-xjuħ li kien hemm sewwasew quddiem il-kunvent tiegħu. Hemm kien imur iqaddes u jqarar, jassisti l-moribondi u jitkellem ma’ min kien ikun waħdu.  Ftit wara huwa kien mitlub jerġa jibda jgħallem, mhux lid-Dumnikani imma lill-istudenti tal-Istitut Missjunarju tal-Madonna tal-Konsolazzjoni.

Żmien il-gwerra

Kif faqqgħet il-gwerra bosta saċerdoti Nsaragħamluha ta’ missjunarji f’ pajjiżhom stess. Il-mexxej tat-Tielet Reich ried li jeqred lil-Lhud u lil dawk kollha li kien meqjusa bħala għedewwa. Patri Girottiintefa’ b’ ruħu u ġismu biex jgħin lil dak fil-bżonn u dawk fil-periklu tad-deportazzjoni. Wieħed spija għamel tabirruħu li kien partiġjan li kien safa’ ferut. Il-patri ħadu biex jistekenn ġewwa villa fejn kien hemm moħbi il-professur  Lhudi Giuseppe Dien. L-ispija kixef il-ħidma kollha tal-patri u fid-29 ta’ Awwissu 1944 kien arrestat minħabba l-għajnuna li kien jagħti lil ħafna Lhud.

Fil-kamp ta’ konċentrament

Huwa nżamm fil-ħabsijiet  ta’ Turin u ta’ Milan u aktar tard ħaduh fil-kamp ta’ konċentrament li kien hemm f’ Bolzano. Fil-5 ta’ Ottubru Patri Girotti flimkien ma’ bosta oħrajn tgħabba fuq ferrovija sabiex jittieħdu fil-kamp ta’ konċentrament ta’ Dachau fil-Ġermanja. Hemmhekk bdiet il-passjoni ta’ dal-patri. Il-ħajja hemmhekk  ma kinietx xi waħda faċli. Saħħtu kienet ħallietu u kien instab li kellu tumur fil-fwied. Fl-1 ta’ April 1945 ġriet il-kelma li patri Girotti kien miet. Kien għadu lanqas għalaq l-erbgħin sena.  Aktarx li l-uffiċċjali tal-SS kienu injettawh b’ siringa mimlija bil-petrol biex hekk jeħilsu minnu.

Lejn il-qdusija

Fl-1988 il-kurja ta’ Turin bdiet il-proċess għall-qdusija ta’ dan il-bniedem twajjeb. Fl-14 ta’Frar 1995, sewwasew ħamsin sena mill-mewt tiegħu il-gvern ta’ Iżrael tah il-midalja onorarja ta’ “Ġust fost il-poplu” midalja li tingħata lil dawk li ħallew ħajjithom biex jgħinu lil-Lhud fl-olokawst. Fis-27 ta’ Marzu 2013, ġie iffirmat id-digriet tal-beatifikazzjoni tiegħu li sejra ssir fis-26 ta’ April 2014 fid-duomo ta’ Alba, fl-istess post fejn kien tgħammed 109 snin qabel.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 19 ta' April 2014

 

Bieb magħluq

Il-ħatra ta’ Dr. Marie Louise Coleiro Preca bħala president ta’ Malta hija espressjoni ċara ta’ kemm il-mara mhux biss emanċipat ruħha f’ kull qasam tal-ħajja imma wkoll xhieda tal-ugwaljanza li llum il-mara tgawdi f’bosta pajjiżi żviluppati bħal dak tagħna. Illum insibu nisa li għandhom ħatriet għolja fil-kamp politiku, ġudizjarju u anke kulturali jew sportiv. Hekk jixraq għax wara kollox il-mara kienet maħluqa daqs ir-raġel. Imma hemm bieb li għadu magħluq għall-mara u nemmen li se jibqa’ magħluq. Qiegħed nirreferi għas-saċerdozju tan-nisa fil-Knisja Kattolika.

Saċerdotessi

Fir-reliġjonijiet antiki il-kult tal-mara ma kienx imwarrab, anzi l-mara kienet meqjusa bħala simbolu tal-kreazjoni, tal-fertilità. Il-Griegi kellhom allat nisa bħal Afrodite, Artemis, Demeter u oħrajn. Dawn ir-reliġjonijiet kellhom ukoll mis-saċerdotessi tagħhom. B’differenza għal dawn, il-fidi Lhudija qatt ma kellha saċerdoti ta’ sess femminili minkejja li hija reliġjon antika ħafna wkoll.

Kristjaneżmu

Minkejja li Kristu kien Lhudi huwa kiser bosta drawwiet tal-poplu tiegħu. Kellu nisa jaqduh, kien ikellem lil kulħadd, irġiel u anke nisa li kulħadd kien iqishom bħala nisa ħżiena, midinba u x’naf jien. Kien ikellem mhux biss lin-nisa Lhud imma għandna provi li għalih ma kienx hemm differenza bejn Sammaritani, Feniċji jew Lhud. Imma jkollna nammettu li minkejja li kellu bosta nisa dixxipli li jimxu warajh u jaqduh, huwa għażel 12-il raġel biex ikunu appostli.

Knejjes oħrajn

Knejjes Kristjani imma li ma jappartjenux għall-Knisja Latina illum qegħdin jordnaw saċerdoti nisa. Hawnhekk se nitfgħu l-melħ fuq ferita miftuħa beraħ. Bosta jgħidulna x’ differenza hemm bejn Knisja u oħra, mela Kristu mhux Knisja waħda waqqaf? Iva tassew li Kristu waqqaf Knisja waħda imma biż-żmien kien hemm qsim u firdiet, xiżmi u ħolqien ta’ Knejjes jew setet ġodda biex illum qegħdin fil-qagħda li qegħdin. Inħallu f’ idejn l-Imgħallem biex jiġġudika!

Il-Knisja Latina

Jekk naħsbu li fil-Knisja Kattolika ma hemmx min hu favur is-saċerdoti nisa nkunu qegħdin niżbaljaw, imma bħal kull entità oħra il-Knisja għandha r-regoli u l-liġijiet tagħha. Kontra dawn hemm dawk li jsotnu li fil-mument tal-konsagrazzjoni, meta s-saċerdot jgħid “dan Hu Ġismi” u “dan huwa Demmi” dak il-ħin  ikun Kristu stess, fil-fatt ma jingħadx dan huwa l-ġisem ta’ Kristu imma “Ġismi”. U billi dak il-ħin is-saċerdot isir Kristu ieħor u Kristu kien raġel, allura s-saċerdot għandu jkun raġel ukoll. Biex jonqos id-diżgwid u t-taħwid fl-imħuħ, il-Papa Ġwanni Pawlu II fl-1994 ħareġ l-ittra appostolika Ordinatio Sacerdotalis li fiha jgħid bla talqlieq li jista’ jiġi ordnat saċerdot dak li huwa ta’ sess maskil, adult u jkun mgħammed. Hawn ingħalaq il-bieb għal dawk ħasbu li se nibdew naraw nisa bħala presbiteri, isqfijiet u min jaf kardinali u forsi papessi wkoll.

Papa Franġisku

Billi l-Papa Bergoglio huwa meqjuż bħala papa modern, dan l-aħħar erġajna bdejna nisimgħu li jista’ jkun li l quddiemm ikollna saċerdoti nisa anke fil-Knisja Kattolika. Imma lil dawk li bdew jaħsbu hekk, l-Arġentin malajr qatgħalhom l-għatx bil-perżut għax fl-Eżortazzj

oni Appostolika tiegħu Evangelii Gaudium qal li l-Knisja ma għandiex il-poter li tordna saċerdoti nisa.

Tassew li dan jidher daqs li kieku huwa bieb magħluq għas-sess femminili, imma dan ma jfissirx li l-Knisja ma tistmax lin-nisa. Hija biss prattika, liġi, tradizzjoni. Mill-banda l-oħra fil-Knisja kien hemm u għad hemm bosta nisa li għamlu ġid kbir minkejja li qatt ma kienu ordnati.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 12 ta' April 2014

A misa n Cruci

L-istorja l-kbira kompliet meta Pilatu staqsihom: “Imma x’ għamel ħażin?”  Huma aktar bdew jgħajtu u jgħidu: “Sallbu!” Meta ra li kollox kien għalxejn ... telqilhom lil Barabba u lil Ġesù, wara li tah is-swat, tahulhom biex isallbuh.  Din kienet is-sentenza ta’ Ġesù, din kienet xortih – Mewt! U x’mewt! Mewt ta’ kriminal, mewt fuq is-salib. Salib skandlu għal-Lhud u blugħa għall-pagani. Iva hekk ried li li tkun tafu d-dinja. Ried li jiftaħ dirgħajh beraħ fuq salib biex b’dirgħajh miftuħa jilqa’ l-umanità kollha. Din hija x-xbieha tal-aktar bniedem magħruf. Bniedem imdendel ma’ zokk ta’ siġra, imma iva, dan huwa l-Bniedem Alla.

Bla telf ta’ żmien sabu għuda, middewha fuq spallejn Ġesù u qabbduh it-triq lejn il-qorriegħa. Iva fuq spaltu stess Ġesù rafa’ salibu. Kien hu stess li qabel kien qal : “Jekk xi ħadd irid jiġi warajja għandu jiċħad lilu nnifsu, jerfa’ salibu kuljum u jimxi warajja”. U l-folla daret miegħu. U l-folla daħqet bih. U l-folla maqdritu. U l-folla għatxana għad-demm imxiet miegħu biex tara t-tmiem traġiku ta’ dan id-dramm reali. U jien nimxi mal-folla għax jien ukoll irrid nara kif se jkun it-tmiem. Iva naf li se jkun tmiem imdemmi, tmiem fuq salib, imma jien ukoll irrid inkun parti mill-folla. Jien ukoll irrid nidħaq, nibki, nolfoq. Jien ukoll nagħmel parti mill-folla. Jien ukoll irrid nimxi bis-salib fuq spalti.

Kull mixja, twila kemm hi twila, tibda bl-ewwel pass. Pass tqil kien dak ta’ Kristu lejn il-Golgota. Mgħobbi s-salib, wara tant swat, pass wara pass beda riesaq sabiex iwettaq dak li għalih kien twieled. . . .  "jiena ma ġejtx biex naħkem imma ġejt biex inkun nista' naqdi". Dan kien kliem tiegħu stess u issa sejjer joffri s-sagrifiċċju. Sagrifiċċju u vittma. U aħna qegħdin hemm, mitlufin fil-folla, fost id-daħq, fost it-tgħajjir, fost il-biki, fost dawk li għexu miegħu, fost dawk li semgħu kliemu, fost dawk li rawh b’ għajnejhom jagħti d-dawl lill-għomja, il-kliem lill-imbikkma, is-smiegħ lit-torox u l-ħajja lill-mejtin. Hemm qegħdin aħna wkoll naraw lil Kristu riesaq lejn it-tron tiegħu, lejn l-altar tas-sagrifiċċju. Se joffri lilu nnifsu.

Ejjew nieqfu u naħsbu ftit!. . . . . Dan Ġesù li hu l-iben ta’ Alla, għamel tant għeġubijiet. Qal hu stess li kieku ried kien jitlob lill-Missier biex jibgħatlu eżerċitu biex jeħilsu minn idejn l-għedewwa.  Allura għalfejn għażel li jbati? Seta’ għażel triq oħra minflok din. Iva seta’ għax huwa Alla. . . . .  Insibu tarf ta’ din id-domanda fil-ktieb tal-profeta Iżaija. “Hu refa’ fuqu l-mard tagħna, tgħabba bin-niket tagħna. Aħna ħsiebnih bħal wieħed ikkastigat, milqut minn Alla u miġjub fix-xejn. Iżda hu kien miġruħ minħabba dnubietna, misħuq minħabba fi ħżunitna. Għas-saħħa tagħna waqa’ l-kastig fuqu, u bis-swat tiegħu sibna l-fejqan tagħna”. Iva għalhekk għażel dan kollu!

Il-ħajja ta’ Kristu hija minsuġa ħaġa waħda mal-ħajja ta’ ommu Marija. Mit-tnissil għat-twelid, għall-ħajja pubblika u issa fi triqtu lejn l-esekuzzjoni tiegħu Marija kienet dejjem hemm. Liema fomm jista’ qatt isib kliem biex ifisser dak li ħassew il-qlub ta’ Kristu u ta’ ommu x’ ħin kienu f’ din il-qagħda. Liema kliem jista’ qatt jinkiteb biex jispjega xi tħoss omm quddiem binha waħdieni sejjer għall-mewt. Liema pittura qatt tista’ turi dak il-qsim ta’ qalb? Iva qsim ta’ qalb li kien imlissen sa mill-ewwel jiem tat-twelid ta’ Ġesù. Hekk kien ħabbar Xmun fit-tempju: “se jkun sinjal li jmeruh, - u int ukoll sejf jinfidlek ruħek! – biex jinkixfu l-ħsibijiet moħbija fil-qlub ta’ ħafna”.  Is-sejf issa kien dieħed fil-qalb tarija tal-Omm. Is-sejf issa kien qiegħed tabilħaqq jinfed ir-ruħ ta’ dik li tatu l-ħajja. Is-sejf issa kien qiegħed iwettaq l-aħħar parti ta’ ħidmietu.

It-triq tas-salib hija bħat-triq tal-ħajja tagħna: Kultant insibu l-lixx, kultant l-imħarbat, kultant inkunu nifilħu nimxuha u kultant inħossu li l-piż tas-salib li nkunu qegħdin inġorru jkun tqil wisq għalina. Inħossuna deħlin fl-art bit-toqol li jkollna fuq spallejna. Ċirinew irid ikun biex jgħinna. Iva Ċirinew li jidħol taħt salibi biex jgħinni nkompli miexi pass wara pass jien ukoll lejn il-post imħejji għalija. Ċirinew li mhux jerfali salibi meta jaqbel lilu imma meta nkun tassew neħtieġu. Ġesù kien mgħejjun miċ-Ċirinew fit-triq tal-Kalvarju imma kultant ikun hu wkoll Ċirinew għalija, għalik, għal dak u għal dik. Ċirinew li jerfa’ s-salib tagħna hu. Ċirinew li jaf x’jiġifieri t-toqol, jaf x’ inhi t-tbatija, jaf x’inhu s-swat, jaf x’inhu l-mard. Għalhekk jerfalna salibna!

U waslu fil-post fejn kollhom jaslu, Kristu għajjien, imbenġel,. .  . imsawwat, . . . . bla saħħa. Is-suldati ħadu l-ilbies ta’ Ġesù u qasmuh f’erbgħa, sehem lil kull wieħed minnhom. U ħadu wkoll it-tunika: din kienet libsa bla ħjata, minsuġa biċċa waħda minn fuq s’isfel. Ftiehmu bejniethom u qalu: “Ma nqattagħuhiex, iżda nitfgħu x-xorti għaliha, u lil min tmiss jeħodha”. Ġesù kien imneżża mhux biss minn ħwejġu imma mid-dinjità tiegħu, mill-unur tiegħu ta’ bniedem uman. Ġesù imċaħħad minn dak kollu li kellu tiegħu, ilbiesu! Il-folla issa kienet infirxet. Kien hemm minn beża’ u mar issakkar f’daru. Kien hemm min sogħob bih għax ċaħdu. Kien hemm min bkieh għax kien jaf li ma kienx jistħoqqlu hekk. Kien hemm min induna li żbalja meta tradih għal ftit muniti. Kien hemm min emmen. Imma madanakollu kważi kulħadd telqu u ħallih waħdu, għeri, mneżża, bla ħwejjeġ, mitluq, agunija.

A misa n cruci. Meta waslu fil-post igħidulu l-Qorriegħa, sallbuhom hemm, lilu u lil ħatja, wieħed fuq il-lemin u l-ieħor fuq ix-xellug... Il-poplu kollu waqaf hemm iħares, waqt li l-kapijiet bdew jiddieħku b’Ġesù ...Is-suldati wkoll bdew igħadduh biż-żmien; u resqu lejh, u newlulu nbid qares...Fuq rasu kien hemm ukoll kitba li kienet tgħid: “Dan huwa s-sultan tal-Lhud”. Dan huwa il-Mulej tagħna Ġesù Kristu, li offra ħajtu għan-ngħaġ tiegħu. U aħna mbegħda,  lkoll inħarsu lejn is-salib,  miblugħin,  lanqas irridu nemmnu dak li qiegħed jiġri quddiema.  Irridu ngħajtu; imma l-ebda karba ma għandha ħerqa toħroġ minn ġo fommna. Irridu niġru biex ma nħossuniex parti minn dan id-dramm traġiku li qiegħed jinħdem quddiemna;  imma saqajna donnhom imsammra mal-art sabiex naraw lil Kristu fuq is-salib.  A misa n cruci. Kollox mitmum.  Iva issa kollox huwa mitmum.

Għall-ħabta ta’ nofsinhar waqgħet dalma kbira fuq il-pajjiż kollu sat-tlieta, għax ix-xemx iddalmet. Il-velu tas-santwarju ċċarat minn nofs. Imbagħad Ġesù għajjat għajta kbira u qal; “Missier f’idejk jien nerħi ruħi”. U kif qal hekk, ħarġet ruħu. . . .  Kristu bla ħajja fuq is-salib jinsab quddiemna. Iva rridu nagħlqu għajnejna biex ma narawhx, imma d-deħra ta’ Alla mdendel mal-għuda ma tistax tmur minn quddiem għajnejna. Irridu nsoddu widnejna biex ma nisimgħux lil min jikkundannana talli konna aħna wkoll imseħbin mal-qattiela tiegħu. Irridu nneħħu s-sinjal tas-salib. Iva ma rridux naraw aktar slaleb la fit-toroq la fid-djar la fl-iskejjel, IMKIEN.. . . . . Ma rridux aktar slaleb! Imma kemm nistgħu tabilħaqq ineħħu s-salib li ta’ kuljum? Irridu jew ma rridux aħna wkoll  ikollna ngorru salibna  tul it-triq tal-ħajja? A misa n cruci. Salib int li kont saħta, Salib, int li kont blugħa. Salib int li kont mistkerraħ minn kulħadd u issa sirt it-tron tas-Salvatur. A misa n cruci. Salib inti sirt fidwa.

Fr. Reno Muscat OP

Dawn il-ħsibijiet akkumpanjaw il-programm ta' marċi Funerbi bl-isem A Misa n Cruci imtella' mill-Banda Anici

Ħal Qormi 8 ta' April 2014

Russell fil-Krimea

Il-fatti li ġraw dan l-aħħar u li reġgħu wasslulna ġewwa djarna ismijiet li ftit aħna midħla tagħhom, bħal Ukrajna, Krimea u Russja ġegħluni niftakar mhux biss f din il-parti tad-dinja imma wkoll f’ xi avvenimenti oħra. Ftakart fil-gwerra tal-Krimea u f’ xi ħaġa li ġrat l-ewwel darba f’din il-gwerra u li llum nistennewha li ssir kull meta sfortunatament tfaqqa xi gwerra.

Gwerra tal-Krimea

Il-gwerra tal-Orjent, jew kif nafuha aħjar, tal-Krimea bdiet fl-1853 bejn l-Imperu Russu taz-Zar Nikola I u l-Imperu Ottoman, Franza, ir-Renju Unit u r-Renju ta’ Sardenja. Kollox beda  meta Franza u r-Russja ma qablux dwar min kellu jieħu ħsieb il-postijiet sagri tal-Insara li kienu jinstabu fit-teritorju tal-Imperu Ottoman, li kien diġa beda riesaq ġmielu lejn it-tmiem. Meta l-imperu Tork qabel ma’ dak li riedet Franza, ir-Russja attakkat lit-Turkija. Iz-Zar qatt ma basar li t-Torok kienu sejrin jidħlu fi gwerra minħabba raġunijiet mhux iżlamiċi, imma l-fatti kienu mod ieħor milli ħaseb iz-Zar. Franza għenet lit-Torok imma dan ma kienx biżżejjed. Il-Gran Brittanja daħlet f’ din il-gwerra minħabba l-biża’ li r-Russja tesaq lejn il-Mediterran għalhekk ingħaqdet ma’ Franza.  Aktar tard daħal fil-gwerra ir-Renju ta’ Sardenja. Il-gwerra intemmet fl-1856.

It-Times ta’ Londra

l-aktar gazzetta influwenti fl-Ingilterra bla dubju ta’ xejn minn dejjem kienet it-Times. Din bdiet toħroġ fl-1785 bl-isem ta’ The Daily Universal Register imma tliet snin wara biddlet isimha għal TheTimes. Il-livell tal-gazzetta minn dejjem kien wieħed għoli u l-importanza ewlenija kienet l-informazzjoni malajr lill-qarrejja. Fil-gwerra tal-Krimea li qegħdin isemmu din il-gazzetta kisbet id-dritt li ħaddiem minn tagħha jmur mas-suldati Ingliżi fuq il-kamp tal-battalja biex ikun jista’ jirraporta dak li jkun qiegħed iseħħ. Illum ma naraw xejn stramb f’ din l-affari imma sal-1853 l-ebda ġurnalist ieħor, la Inġliż u lanqas mhux, qatt ma kien mar jirrapporta x’ kien qiegħed jiġri fit-taqbid tal-eserċti tal-pajjiż.

William Russel

l-Irlandiż William Howard Russell beda jaħdem mat-Times ta’ Londra fl-1844, meta kellu 24 sena. Kien żagħżugħ ħafif u mimli enerġija. Kien jiġri madwar il-belt ta’ Londra sabiex jiġbor l-aħbarijiet interessanti li jkunu seħħew. Id-diriġenti tal-gazzetta intebħu bil-ħila ta’ dan Russell u meta ġiet ix-xoqqa f’moxtha bagħtuh mas-suldati fil-Krimea.

Bħalma kienet minn dejjem il-politika ta’ dan il-ġurnal Ingliż, l-imparzjalità u l-indipendenza jiġu l-ewwel. Minkejja li Russell kien mar il-Krimea mal-eżerċitu Brittaniku qatt ma ħasibha darbtejn biex jikkritika lill-Ġenerali xjuħ li kienu jmexxu l-gwerra mingħajr ma kellhom tagħrif sewwa fuq it-teknika tal-gwerra għal dak iż-żmien modern. L-għan tiegħu ma kienx li juri kemm hu b saħħtu l-Imperu Ingliż imma li jwassal eżatt x’ qed jiġri.  L-artikli tiegħu ma tantx ġibdu simpatija tas-suldati Ingliżi u spiss kien isib ruħu maqlugħ il barra mill-gruppi tagħhom. Kien ikollu jiekol waħdu għax ħadd ma kien ikun iridu ħdejh bil-biża li dan il-ġurnalist joħodlu xi tagħrif minn moħħu u jġibu fl-inkwiet. Ħadd ma kien iridu fit-tinda miegħu u għalhekk kellu jagħmel kwazi sentejn jorqod u jgħix f’ tinda għalih waħdu.

Minkejja kollox Russel jibqa’ msemmi bħala l-ewwel korrispondent tal-gwerra. Illum lanqas biss noħolmu li ġurnalist fil-gwerra jrid jgħix mas-suldati.

Kienu l-fatti li seħħew dan l-aħħar li fakkruniu f’ dan il-bniedem li forsi mhux magħruf wisq ma min mhux midħla tal-istorja tal-ġurnaliżmu, imma inti li qiegħed taqra, bil-ġurnal f’idejk xieraq li tkun taf b’dan il-bniedem li ta’ sehmu għall-progress tal-ġurnaliżmu fid-dinja.

Fr Reno Muscat

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 5 ta' April 2014

Iż-żmien

 Iż-żmien itir, iż-żmien ma jistenna ‘l ħadd, iż-żmien isajjar il-bajtar, iż-żmien itwal miz-zalzett. Konxji mill-valur taż-żmien, aħna l-maltin għandna għadd ġmielu ta’ qwiel u idjomi li jitrattaw dan is-suġġett. Jekk niġu mistoqsijin x’ inhu ż-żmien, faċli nirrispondu li ż-żmien huwa dak li jiġi mkejjel bl-arloġġ. Iżda din ir-risposta għad li fiha nfisha hija tajba, tiġbor biss parti żgħira mit-tifsira taż-żmien. Santu Wistin għandu frażi famuża dwar dan is-suġġett. Huwa kien qal: “Jiena naf x’ inhu ż-żmien sakemm ħadd ma jistaqsini x’ inhu!” U tabilħaqq għandu raġun biex ibigħ.

Jekk nieħdu ż-żmien psikologiku naraw li l-bniedem jista’ jgħaddi minn żmien li metaforikament itir u jista’ jkollu żmien li ma jkun irid jgħaddi b’ xejn. Iż-żmien tal-ferħ, it-tfulija u ż-żgħożija huma żmien li jgħaddu bħal ħolma, imma mhux l-istess nistgħu ngħidu għal bniedem li jkun jinsab f’ qiegħ ta’ sodda. Madanakollu il-jum huwa twil 24 siegħa għal kulħadd, izda għal min jgħaddu malajr u għal min ma jkunu jridu jgħaddu b’xejn.

Għan-negozjant iż-żmien huwa flus. Kull minuta tgħodd. U l-kapitaliżmu darriena din it-teorija u ħafna drabi tkaxkarna mal-kurrent tagħha. Għall-filosfu ż-żmien huwa argument mill-aktar diffiċli u huwa dak li jirreġistra dak kollu li jiġri fl-univers. Għax-xjenzat iż-żmien huwa id-dawrien tad-dinja madwar ix-xemx. Għall-istoriku ż-żmien huwa l-mutur li jiġġenera l-ġrajjiet biex tinbena l-istorja. Għal Alla ż-żmien ma jeżisitix. L-eżistenza ta’ Alla ma hijiex fiż-żmien imma hija fl-eternita, bla bidu u bla tmiem. Hekk jgħid is-salmista <<Elf sena huma għalik bħal jum tal-bieraħ li għadda, jew bħal sahra tal-lejl.>> (Salm 90, 4)

 

Ninsabu fi żmien tas-sajf, u s-sajf Malti jnaqqas sewwa ir-rutina tal-ħajja. Ninsabu fi żmien il-mistrieħ, iżda l-mistireħ ma jfissirx għazz. Huwa tajjeb, anżi meħtieġ, iż-żmien tal-vaganzi, imma b’ daqshekk ma jfissirx li fil-vaganzi għandna nitfgħu kollox wara daharna. L-istudent ma għandux jinsa l-istudju għax ftit jiem u l-iskola terġa tibda. Il-ħaddiem li jieqaf għal ftit żmien minn xogħolu waqt li għandu jfittex il-mistrieħ tiegħu, għandu wkoll jagħmel xi xogħol id-dar, liema xogħol ma jkunx jista jsir matul is-sena. U fuq kollox waqt li nkunu bil-vaganzi ma għandniex insew l-obligi religjużi tagħna.

Iż-żmien itir u ma jistenna ‘l ħadd. Il-minuta li għaddiet hija passat u b’ xejn ma tista’ terġa’ tiġi lura. Kull muvument jista’ jitreġġa lura imma ż-żmien ma jista’ jerġa lura qatt. Eżempju: jekk nipparkja l-karozza ħażin u meta noħroġ minna ninduna bl-iżball, nista’ nerġa nidħol fiha u nirranġalha postha, imma iż-żmien li għadda ma nistax nerġa lura fih. Għalhekk wieħed għandu jippjana żmien il-vaganzi sewwa għax dawn jgħaddu malajr u jsiru parti mill-passat. U l-passat iġorr miegħu ir-riperkussjoni għall-preżent kif il-preżent iġorr miegħu ir-riperkussjoni għall-futur.

Reno Muscat O.P.

Artiklu li deher f' In-Nazzjon f' Lulju 2006

ANTROPOĊENTRIŻMU

Meta taqra din il-kelma ħaġa żgħira titfixkel u tgħid bejnek u bejn ruħek x'inhi. Hija kelma ffurmata minn żewġ kelmiet, bħal bosta kliem ieħor li ftit li xejn nużaw u ftit wisq aktar nifhmu! Antropos hija kelma Griega li tfisser bniedem, ċentriżmu hija kelma li nużawha spiss, u li lkoll nafu li tfisser il-qofol, il-pern, dak li kollox idur madwaru. Għalhekk antropoċentriżmu tfisser li kollox idur madwar il-bniedem. Din l-idea saret ukoll ideoloġija, l-aktar fis-snin ta' wara l-gwerra l-kbira sal-aħħar snin tas-seklu l-ieħor. Il-bniedem huwa sid ta' kollox u għalhekk kollox qiegħed għas-servizz tiegħu! Imma b' din l-ideoloġija u b' dan l-istil ta' ħajja irrovinajna id-dar tagħna stess, jiġifieri ħloqna ambjent xejn pjacevoli għalina stess.

Xi wħud mill-ħassieba jitfgħu t-tort ta' din il-mentalità fuq il-fidi Nisranija u jsejħulha Antropoċentriżmu Kristjan. L-għeruq ta' din it-teżi ġejja mill-Bibbja stess. Fil-ktieb tal-Ġenesi fl-ewwel kapitlu nsibu miktub: «U berikhom Alla u qalilhom: ̋Nisslu u oktru, u imlew l-art, u aħkmuha; u saltnu fuq il- ħut tal-baħar u t-tajr tal-ajru u l-ħlejjaq kollha li jitkaxkru fuq l-art.̏ » (Ġen 1, 28)

Imma lkoll nafu li l-ktieb tal-Ġenesi huwa ktieb mhux biss tal-Insara imma prinċiparjament huwa ktieb tal-Lhud. Il-problema li jsostnu dawn il-ħassieba hija li l-bniedem, jew aħjar in-Nisrani ħadha kelma b' kelma din il-parti tal-Kotba Mqaddsa, bir-riżultat li wasalna fl-istat li wasalna. Min isostni din it-teorija jgħid li kieku il-ktieb tal-Ġenesi baqa' biss ktieb tar-reliġjon Ebrajka, u kienu jkunu il-Lhud biss li jsostnu li l-bniedem huwa s-sid tal-art u tal-ħlejjaq kollha, ftit li xejn kienet issir ħsara u l-ħsara li kienet issir fil-bicca art żgħira, fit-tarf tal-baħar Mediterran fejn kienu u għadhom,  jgħammru l-Lhud, l-impatt ma kienx ikun wieħed globali. Imma billi l-fidi tan-Nazzarenu nxterdet mal-erbat irjeħ tad-dinja, imxterdet magħha l-idea li kulma jinstab fid-dinja huwa għall-qadi tal-bniedem u jista' jużah kif irid.

Naqblu jew ma naqblux ikollna nammettu li l-ħsara saret. Bosta jsostnu li l-Knisja għandha titkellem dwar dan il-punt ukoll. Ikun jiżbalja min jaħseb li l-Knisja tibqa' b' ħalqha magħluq quddiem sitwazzjoni gravi bħal din. Kemm-il darba il-Papa Ġwanni Pawlu II irrefera għal din il-problema fid-diskorsi jew fil-kitbiet tiegħu. Insemmi biss l-Eżortazzjoni Appostolika Christifideles Laici miktuba fl-1988. «Is-setgħa li l-bniedem ingħata biex jaħkem l-art kienet setgħa li jikkultiva il-ġnien.» Din hija setgħa u dover, «li kull bniedem għandu josserva u jaqdi.» (161) U aktar qabel, il Koncilju Vatikan II wkoll fil-Kostituzzjoni Pastorali Gaudium et Spes, jiddedika il-kapitlu 69 għal din il-problema.

Forsi tgħidu li jiena bil-fors nitkellem hekk għax jiena patri u obbligat niddefendi lill-Knisja. Imma nafu tajjeb li l-ħsara li saret ma saritx minn Insara biss. Bosta gvernijiet ma jxaqilbu lejn l-ebda reliġjon u minkejja dan f' pajjiżhom isiru delitti kontra l-ambjent, kontra d-dinja, kontra d-dar tagħna. Biżżejjed naħsbu fil-qerda ta' bosta foresti. Is-siġar jixorbu l-ilma tax-xita. Fejn spiċċaw is-siġar l-ilma tax-xita jmur il-baħar bil-konsegwenza li jżid mal-problema li l-ibħra qegħdin jogħlew anke minħabba li s-silġ qiegħed idub kawża tal-effett serra. Il-qerda tal-foresti ma ġabithiex il-Knisja imma l-gvernijiet li ma ppjanawx politika ta' sussidjarjetà, fejn tinqata' siġra u titħawwel oħra. Bosta gvernijiet raw biss sa mneħirhom, raw il-ġid li jakwista pajjiżhom (sic) u ma rawx aktar.

Argumet twil dan jekk wieħed ikollu jibda jitkellem fit-tul dwaru. Kulħadd għandu bicca mit-tort, min ftit  u min ħafna. Kieku kellna nieħdu l-eżempju ta' San Franġisk ta' Assisi, patrun tal-ekoloġija nibdew inħossuna parti mid-dinja u mhux aktar dominaturi tagħha. Ma ninsewx li dan il-qaddis sejjaħ lil qamar ħuh u lix-xemx oħtu. Min jaf jekk f moħħu kellux li d-dinja hija aħna stess?

Fr. Reno Muscat OP

artiklu li deher f' In-Nazzjon Marzu 2011

L-irħieb li taw bidu għar-Randan

Fl-erbgħin jum jew ftit aktar ta’ qabel it-tifkira tal-passjoni, il-mewt u l-qawmien ta’ Sidna Ġesù Kristu, l-Knisja Kattolika tistedinna sabiex inħejju ruħna sewwa b’ talb, penitenza u sawm għall-akbar festa tal-Knisja Kattolika. Imma kif bdiet sewwasew din id-devozzjoni jew drawwa li llum hija parti mill-kalendarju liturġiku? Huwa maħsub li l-ewwel nies li bdew jagħmlu xi forma ta’ penitenza qabel l-Għid il-Kbir kienu l-irħieb tad-deżert. Oħrajn għamlu bħalhom u nħoloq ir-randan. X’ inhuma dawn l-irħieb? Huma speċi ta’ patrijiet tal-klawsura– eremiti jew le li matul is-snin sawru il-fenomenu tal-monakiżmu. Interessanti naraw ftit l-istorja tal-monakiżmu.

 

Il-monakiżmu kien fenomenu f’ bosta reliġjonijiet. Hemm dejjem il-problema tal-oriġini tal monakiżmu. Kemm tassew twieled għal raġunijiet spiritwali? Huwa tassew espressjoni tal-Kristjaneżmu? Le għax l-irħieb insibuhom ukoll fil-Ġudajiżmu, fil-Buddiżmu u f’reliġjonijiet Eġizzjani. Nafu li l-Lhud kellhom komunitajiet ta’ Esseni, bħal dik ta’ Qumran. Hemm dawk li jgħidu li l-monakiżmu Kristjan  huwa imitazzjoni ta’ monakiżmu ieħor aktar antik. Imma fil-monakiżmu Kristjan hemm il-motiv, l-imitazzjoni ta’ Kristu, ħaġa li ma tinstabx f’ monakiżmu ieħor u hija propju dil-ħaġa li tagħmel il-monakiżmu Kristjan uniku. Kienet ix-xewqa ta’ dawn l-irħieb li jinitaw l-erbgħin jum li Kristu għadda fid-deżert fit-talb u s-sawm li taw bidu għar-Randan.

 

Wara l-persekuzzjoni ta’ Dijoklezzjanu li bdiet fis-sena 303, kien l-Imperatur Kostantinu li ta l-libertà tal-kult fis-sena 313. L-Imperatur Toedoro għażel il-fidi ta’ Kristu bħala r-reliġjon uffiċjali tal-Imperu Ruman. Kien f’ dan l-ambjent li twieled il-monakiżmu Kristjan bħala l-istmerrija jew il-ħarba mid-dinja u l-mixja fuq il-passi ta’ Ġesù. Aħna nafu xi ħaġa dwar il-patrijiet tad-deżert grazzi għall-kitba ta’ Atanasju li kiteb il-ħajja ta’ Sant’ Anton Abbati. Iżda minn din il-kitba insibu li Anton kien mar għand raħeb ieħor fid-deżert, għalhekk huwa ma kienx l-ewwel raħeb. Xorta waħda, il-kitba ta’ Atansaju hija fondamentali għall-monakiżmu Kristjan. Nafu li fil-bidu ir-raħeb kien ifittex li jgħix waħdu fid-deżert, eremita, imma xi dixxipli kienu jmorru jingħaqdu miegħu u b’ hekk kienet tinbena speċi ta’ belt, kienet titwieled komunità. Nafu li l-ewwel monakiżmu Kristjan beda fl-Eġittu. Minbarra l-ħajja ta’ Sant’ Anton Abbati ta’ Atanasju għandna wkoll miktuba il-ħajja tar-raħeb Pawlu miktuba minn Ġilormu.

Il-monakiżmu Eġizzjan, ta’ stil eremitiku, huwa meqjuz bħala l-benniena tal-monakiżmu Kristjan. Dan l-istil ta’ ħajja beda kull ma jmur jinfirex u ftit wara nsibuh fil-Palestina. L-eremita kien oriġinarjament imu rifittex li jgħix waħdu imma d-dixxipli tiegħu kienu jsegwuh u b’hekk kienet tifforma komunità ta’ dixxipli madwaru. Ir-raħeb kien jissejjaħ Abba li minnha ħadna l-kelma abbati (mhux l-abbati li jgħin il-quddiesa imma l-abbati li jmexxi l-monasteru). Meta l-komunità kienet tikber ġmielha ġieli ġara li l-Abba jitlaq sabiex jgħix ta’ eremit imma ġieli ġara li kienet tifforma komunità oħra f’ xi post ieħor fid-deżert. Hekk insibu li dawn il-patrijiet tad-deżert jew kienu jgħixu waħedhom bħala eremiti jew inkella f’ komunità, jew aħjar f’ dak li jissejjaħ monakiżmu ċenobitiku (mhux eremitiku). Sostanzjalment il-ħajja tal-patrijiet tad-deżert hija dik ta’ solitudni sew fil-ħajja eremitika kif ukoll f’ dik ċenobitika. Lejn l-aħħar snin ta’ ħajjet Anton insibu forma oħra ta’ monakiżmu, dak imsejjaħ Lawrota. Dan huwa forma ta’ monakeżimu komunitarju u mhux aktar eremitiku u li lanqas huwa ċenobitiku. Kien Paċinu l-ewwel li waqqaf din it-tip ta’ ħajja reliġjuża. Il-monasteru kien imsejjaħ Lawrja. Il-kap kien l-abbati u dan kien jaqsam lill-komunità fi gruppi ta’ għoxrin għoxrin u kull grupp kellu dekan li jirrapreżentah quddiem l-abbati. Din il-forma ta’ monakiżmu għadna nsibuha sal-lum fil-monasteri  tal-irħieb Ċertosini u Kamaldolesi.

Il-monakiżmu kellu dejjem il-ħsieb li jimita kemm jista’ jkun lil Kristu imma fis-Sirja twieled stil biżarr ta’ monakiżmu minn Teodoru ta’ Ciro. F’dan it-tip ta’ monakiżmu insibu li kien hemm raħeb li ddeċieda li jgħix fuq kolonna, oħrajn kienu jgħixu f’ oqbra, insomma forma estrema kważi kważi inumana.

Bażilju ta’ Ċesarea beda il-monakiżmu fl-Asja. Huwa kiteb regola u sal-lum fid-dinja ortodossa l-uniku monakiżmu li jinstab huwa dak imwaqqaf minn dan il-qaddis. Huwa jinsisti ħafna fuq il-ħajja komunitarja. Fl-Oċċident insibu li fl-415, Ġwanni Cassiano waqqaf żewġ monasteri f’ Marsilja fi Franza, wieħed għan-nisa u l-ieħor għall-irġiel. Cassiano għal xi żmien kien għex fit-Terra Santa, propju f’ Betlem kif ukoll fl-Eġittu u għalhekk kien iltaqa’ ma bosta irħieb. Huwa ħa it-tradizzjoni u t-teoloġija tal-monasteri Orjentali fl-Oċċident.

Imma bla dubju l-akbar persunaġġ fejn jidħlu l-irħieb fl-ewropa huwa San Benedettu ta’ Norċja. Dwar dan il-bniedem ftit li xejn nafu u hemm min jgħid li mhux vera kien jeżisti. Il-Papa Gregorju l-Kbir fil-ktieb tiegħu ‘Libro dei Dialoghi’, li kien jiġbor il-ħajjiet ta’ qaddisin Taljani, kiteb il-ħajja ta’ San Benedettu. Il-ħajja ta’ dan il-qaddis kif miktuba minn dal-Papa tixbaħ ħafna l-ħajja ta’ San Anton Abbati miktuba minn Atanasju. Insibu żewġ persuni bl-istess isem, Benedettu ta’ Aniome u Benedettu ta’ Norċja. Dak ta’ Aniome għex fil-bidu tas-seklu IX u daħal f’ monasteru tal-Imperatur Karlu Manju. Studja ir-regoli ta’ bosta monasteri u kiteb ktieb bl-isem Concordia Regulorum. Meta Karlu Manju fis-sena 800 mar Ruma biex ikun inkurunat Imperatur kien ħa miegħu kopja ta’ dan il-ktieb. F’ San Giovanni in Laterano kien imwaqqaf monasteru u Karlu Manju irregala dan il-ktieb lilhom biex jimxu ma’ dik ir-regola. L-irħieb adottaw din ir-regola. Meta l-Imperatur mar lura Franza, ħa miegħu kopja tar-regola ta’ Benedetto ta’ Norċja. Oriġinarjament ir-regola ta’ Benedetto ta’ Norċja inkitbet għall-monasteru ta’ Monte Cassino fl-Italja.

Aktar ma beda jgħaddi ż-żmien aktar bdew jinfetħu monasteri. Kull meta kien jinfetaħ monasteru kienet tinkiteb regola għalih. Kienu jittieħdu partijiet minn xi regoli oħra imma qatt ma kienet tkun l-istess regola għal żewġ monasteri differenti. Insibu regoli ta’ San Kolombanu u ta’ San Martin ta’ Tours fost bosta oħrajn. Dawn iż-zewġ regoli jixxiebħu ħafna bejniethom. Wara l-mewt ta’ Karlu Manju fis-sena 814, inħatar Ludoviku bħala l-imperatur u dan ta ordni li kull monasteru fl-imperu kellu jħaddan ir-regola ta’ San Benedettu ta’ Norċja. Issa minn Spanja sa l-Italja il-monasteri kellhom l-istess regola u bdew jissejħu Benedittini. Meta monasteru jissejjaħ benedittin ma jkunx ifisser li jkun imwaqqaf minn San Benedettu imma jkun ifisser li jkollu r-regola ta’ dan il-qaddis.

Il-monakiżmu infirex ukoll bis-saħħa ta’ San Kolombanu. Jingħad li l-kultura klassika Latina kienet salvata mill-patrijiet Irlandiżi u Ngliżi. L-Irlanda kienet saret art tal-monasteri. Minkejja li kien hemm l-isqfijiet, kien l-Abbati li jipprietka. Ir-regola ta’ dawn l-irħieb kienet iebsa u fost oħrajn kellhom l-ordni tal-Pellegrinaġġ. Il-Pellegrinaġġ ifisser li patri jħalli pajjiżu lejn xi pajjiż ieħor, imur u hemmhekk iwaqqaf monasteru ieħor. Fost dawk li wettqu dan il-Pellegrinaġġ u waqqfu xi monasteru fl-Ewropa insibu lil Kolobanu, Patrizju, Gallo u Bonifaċju. Minbarra t-talb, is-sawm, u l-ħajja tal-monasteru, dawn il-patrijiet kienu jikkuppjaw bosta kotba, kotba miktubin bl-idejn, kelma kelma. Kienu jiktbu kotba ta’ spiritwalità, ta’ grammatika, ta’ storja u ta’ kull ġeneru ieħor. B’ hekk grazzi għal dawn il-manuskritti infirxet il-letteratura fl-Ewropa. L-idea fondamentali sa mill-bidu kienet Ora et Labora, talb u xogħol.

Aktar monasteri bdew jitwaqqfu u bħalma jiġri dejjem aktar ma jkollok truf aktar titbiegħed mill-oriġinal. Twieldet l-idea li jibdew jiġu ċċelebrati l-quddies b’ suffraġju għall-mejtin u kienet skartata l-idea tax-xogħol manwali. Insibu issa l-benedettini bojod u l-Benedettini suwed. Bojod u suwed mhux fil-kulur tal-ġilda imma fil-kulur tal-ilbies tagħhom. Sal-lum għadna nsibu dawn iż-żewġ kuluri fl-ilbies tal-irħieb. L-irħieb li jilbsu l-abjad huma dawk li żammew mar-regola stretta, ħafna drabi g]adhom iżommu l-klawsura, filwaqt li dawk li jġorru l-abitu iswed huma dawk li rriformaw ir-regola u saru rħieb ta’ ħajja attiva.

Dawk li żammew mar-regola li jaħdmu l-art bdew kull ma jmur ikabbru t-teritorji tal-monasteri sakemm tant kibbru l-għelieqi ta’ madwar il-monasteri li kellhom jinbnew il-grangi. Il-grangi kienu bħal djar fit-truf tal-art tal-monasteru fejn fihom kienu jgħixu il-frajiet u l-monaki matul il-ġimgħa. Nhar ta’ Sibt kienu jmorru lura lejn il-monasteru biex il-jum tal-Ħadd jgħadduh flimkien u jerġgħu lejn il-granga it-Tnejn filgħodu. Insibu wkoll monasteri fewdali fejn xi prinċep jew duka jkollu biċċa art kbira u fiha jibni monasteru u jgħaddih lill-irħieb, imma l-art tibqa’ dejjem tal-prinċep jew tad-duka. Ġiljan ta’ Aquatomja fis-sena 910 waqqaf monasteru fi Cluny ġewwa Franza bil-ħsieb li jirriforma l-monakiżmu. Huwa għadda l-monasteru tiegħu f’ idejn il-Patrimonium Sancti Petri, jew aħjar f’ idejn Ruma. Bosta monasteri oħra għamlu bħalu u minn dak iż-żmien il-monasteri waqgħu taħt il-Papa u mhux iżjed taħt il-prinċep jew id-duka.

Illum l-aktar monaċi magħrufa minbarra l-bosta Benedittini huma l-Kamaldolesi, imwaqqfa minn San Romuald madwar is-sena 1012, iċ-Ċertożini imwaqqfa minn San Bruno fl-1084 u ċ-Ċisterċensi imwaqqfa minn San Robertu ta’ Molesme fl-1098. Dawn li semmejna hawn huma kollha monasteri jew patrijiet tar-rit Latin u mhux ortodossi għax fir-rit ortodoss hemm dinja oħra ta’ monasteri. Tajna ħarsa fuq fuq lejn il-monasteri maskili għax hemm ukoll dawk femminili li minnhom insibu anke Malta, fosthom il-Belt Valletta, Il-Birgu, l-Imdina u San Ġiljan. Monasteri maskili f’ Malta ma nsibux.

Il-monasteru għadna nsibuhom illum ukoll imferrxin madwar id-dinja, u ma humiex vojta. Insibu wkoll xi Maltin f’ dawn il-monasteri, tassew li huma waħdiet, imma dejjem jibqgħu Maltin. Kienu dawn l-irħieb li taw bidu għaż-żmien ta’ penitenza tar-randan, kienet ix-xewqa li jkunu bħal Kristu li wasslithom biex iħallu kollox warajhom u jinġabru f’ monasteru. Tiskanta kif illum, elfejn sena wara l-miġja ta’ Kristu għad hawn min jissaħħar warajh u jipprova jimitah f’ ħajja ta’ solitudni, skiet, talb u xogħol.

Fr. Reno Muscat OP

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon, Ġimgħa Mqaddsa 2010

Pontifex Minimus

Ftit ġimgħat ilu, waqt l-udjenza li l-Papa jagħmel kull nhar ta’ Erbgħa fi Pjazza San Pietru Ruma, deher daqxejn ta’ tfajjel liebes ta’ Papa. Kien il-karnival u n-nanna taċ-   ċkejken Daniele De Sanctis, tifel ta’ dsatax-il xahar, ħietitlu kostum ta’ Papa u ommu ħaditu fil-pjazza għall-udjenza sabiex ikun jista’ jara l-Papa. Ġara li mhux biss ra l-Papa imma anke l-Papa rah u ħadu f’ idejh u biesu. Kien hemm min laqqan lil dal-qrempuċu ‘Pontifex Minimus’ – il-Papa żgħir.

Niftakar

Dan il-fatt fakkarni fi ċkuniti. Madwar erbgħin sena ilu niftakar xi tfal kienu jitlibbsu ta’ soru jew ta’ patri. Kienet tkun wegħda ma’ Santa Rita jekk tkun tifla jew ma’ Sant’ Antnin jekk ikun tifel. Ovvjament il-wegħda kienet issir mill-ġenituri li jwegħdu li għal ċertu żmien ilibbsu lill-binthom jew lill-binhom bħall-qaddisin kemm-il darba jaqilgħu l-grazzja. Jien għandi idea vaga ta’ din il-ħaġa imma snin qabel qiegħed insemmi jiena din kienet ħaġa aktar komuni. Kilin fil-ktieb tiegħu Fuq l-għajn ta’ San Bastjan isemmiha dil-ħaġa u f’edizzjoni tal-ktieb hemm ritratt tiegħu liebes ta’ patri Franġiskan.

Karnival

Li tlibbes tifel jew tifla xi lbies reliġjuż, anke jekk fi żmien il-karnival, hija aċċettata tista’ tgħid minn kulħadd, imma li bniedem adult jilbes ilbies reliġjuż, militari jew ġuridiku fi żmien il-karnival jew fi kwalunkwe żmien ieħor hija ħaġa illegali. Minkejja l-liġi xorta nsibu lil min fir-renju tal-bluha jilbes dan l-ilbies. Din is-sena rajt riklam ta’ ħanut Malti li fil-karnival ibiegħ il-kostumi tal-adulti u fost il-kostumi kellu wkoll suttani għal min ried jilbes ta’ saċerdot. Tiskanta kif hawn saċerdoti Maltin joqgħodu jmorru għand Gammarelli ta’ Ruma biex jordnaw suttana! Minix ser nidħol fil-morali ta’ dil-ħaġa, kulħadd għandu dritt jaħseb hu. Żġur li ħadd ma tkaża biċ-ċkejken Daniele f’Ruma, imma kieku minflok 19-il xahar kellu 19-il sena l-istorja kienet tkun xort’ oħra.

Logħob bil-knisja

Minbarra l-ilbies reliġjuż b’wegħda, f’ pajjiżna kien komuni l-logħob bil-knisja mit-tfal subien. Kienu bosta dawk it-tfal li kien ikollhom l-altar jew il-knisja tagħhom fid-dar u jibdlu u jżejnu u jarmaw daqs li kieku kien ikollhom l-ikbar bażilka. Kien żmien ieħor fejn it-tfal ma kellhomx logħob ta’ teknoloġija li tieħdok il bogħod mir-realtà imma kellhom logħob li jimita il-ħajja ta’ kuljum. Illum għad hawn min għandu dan id-delizzju imma żgur mhux daqs qabel.

U aktar logħob

Hemm imbgħad minn jilgħab logħob ieħor. Qiegħed nirreferi għal dawk il-kbar li tarahom kuljum f’ xi knisja, jgħinu, jarmaw, jorganizzaw u x’ naf jien. Dawn it-talin jimlew il-paġna ta’ facebook tagħhom b’ ritratti ta’ madonni u sanġużeppijiet u qaddisin oħra, imbagħad ikunu minn tal-ewwel biex ixerdu xi kitba antiklerikali li spiss naraw fuq dan is-social network. Kif jista’ dak li jkun ma jiftakarx fil-qawl Malti: Min ma jħobbx il-kelb ma jħobbx lil sidu. Tispiċċa biex tgħid li nies bħal dawn ikunu kibru imma baqgħu jilgħabu bil-Knisja, l-unika differenza hi le meta kienu tfal kienu jilgħabu bil-knisja u issa kbar jilgħabu bil-Knisja, bil-“K” kbira.

Ma rridx ninftiehem li l-Knisja ma taċċettax kritika, anzi l-kritika  u aktar u aktar l-awtokritika tista’ ssaħħaħ il-Knisja ta’ Kristu imma hemm min jikkritika biex iweġġa’ u mhux għax tabilħaqq iħobb id-dagħjsa ta’ Pietru. Il-kritika hija l-istess bħall-kostumi tal-karinival, l-istess kostum jista jintlibes b’sens ta’ ammirazzjoni, bħal fil-każ ta’ Daniele, il-Pontifex Minimus jew inkella b’sens ta’ disprezz minn persuna kbira.

Fr Reno Muscat 

dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon 29 ta' Marzu 2014

Is-Sinjal tas-Salib

Is-sinjal tas-salib huwa s-sinjal Nisrani l-aktar magħruf. Għall-Insara huwa s-simbolu li jfakkar fil-passjoni u l-mewt ta’ Ġesù u l-qawmien mill-imwiet li ssegwi. Għar-Rumani kien il-mezz li bih tingħata l-piena kapitali. San Pawl jgħidilna li s-salib kien “skandlu għal-Lhud u bluha għall-pagani” (1 Kor 1, 23) imma għan-Nisrani huwa fidwa. Illum is-salib bil-ġisem ta’ Ġesù imsallab fuqu jissejjaħ kurċifiss u nsibu r-rapreżentazzjoni tiegħu mhux biss fil-knejjes imma f’mużewijiet, palazzi u fi djar privati. Bosta artisti ta’ fama kbira ħallewlna din ir-rapreżentazzjoni ta’ Kristu fuq is-salib. Illum il-kurċifiss huwa s-simbolu magħruf tal-Kristjanità. Insibu wkoll kurrent kontra il-kurċifiss f’postijiet pubbliċi. Tajjeb inkunu nafu li l-qima lejn il-kurċifiss ma kinitx teżisti mill-bidu tal-kristjaneżmu.

Bidu

Fl-ewwel snin tal-Knisja mwaqqfa’ minn Kristu, ir-Rumani kienu jqisu lill-Insara bħala Lhud. Tajjeb insemmu li l-Lhud kienu meqjusin bħala poplu antik ħafna b’reliġjon antika wkoll u għalhekk il-Lhudi kien eżentat mill-kult pagan li kienet obbligata tagħti kull persuna li tkun taħt il-ħakma Rumana. Meta l-Insara bdew jorganizzaw ruħhom u nqatgħu għal kollox mil-Lhud, ma baqgħux aktar eżentati milli jqimu lill-allat Rumani. Hawn bdew il-persekuzzjonijiet u l-martirji. L-insara ma kienux jagħmlu xbiehat tal-kurċifiss, l-ewwel ħaġa minħabba l-biża’ tal-persekuzzjoni u t-tieni ħaġa bħala rispett (ma ninsewx li l-mewt fuq is-salib kienet il-mewt tal-kriminali u tal-agħar nies). Kienu jsiru simboli oħrajn minflok is-simbolu tas-salib, simboli bħal ħuta jew pagun li kollha kellhom b’xi mod jew ieħor xi tifsira marburta mal-fidi tan-Nazzarenu.

Jekk irridu nistudjaw l-ewwel żminijiet tal-kristjaeżmu rridu ninżlu fil-katakombi ta’ Ruma. Hemmhekk insibu sinjali ta’ slaleb minquxin fil-ġebel jew impittra mal-ħajt, imma akatrx li din il-ħaġa hija rarità għaliex aktar insibu simboli oħra milli slaleb bħalma huma il-ħuta li diġà semmejna, il-ħobż u l-ankra. Wara d-digriet tal-Imperatur Kostantinu, li ta l-libertà lill-kult Nisrani, bdejna nsibu slaleb fuq il-lapidi tal-oqbra maġenb l-isem tal-midfun. Ovvajment is-salib kien isir biss jekk il-mejjet ikun Nisrani. Insibu tliet tipi ta’ slaleb, forma ta’ T, is-salib Latin … u s-salib Grieg +. Issa is-salib sar is-sinjal universali tal-Knisja u bdejna insibuh fl-ewwel knejjes. Qegħdin nitkellmu dwar slaleb u mhux dwar kurċifissi. Bdejna nsibu slaleb fil-mużajċi tal-apsidi tal-bażiliċi – slaleb imżejnin b’ħaġar prezzjuż sabiex jindika li s-salib huwa t-tron tas-Sultan tad-dinja. Waħda mill-ewwel knejjes li kellha salib ta’ dan it-tip hija l-knisja ta’ Santa Prudenzjana f’Ruma.  Eżempju ieħor ta’ dan it-tip ta’ salib insibuh fil mawsolew ta’ Galla Placida ġewwa Ravenna.

Kurċifiss

Sa issa l-ebda salib ma kien juri lil Kristu msallab fuqu. L-ewwel darba li kien muri Kristu msallab kien fis-seklu V. Fil-bieb tal-bażilika ta’ Santa Sabina fuq il għolja tal-Aventino ġewwa Ruma – dik li llum hija l-Knisja tal-kurja ġenerali tal-Ordni tal-Predikatari (id-Dumnikani), insibu panew skulturat bi Kristu msallab. Huwa l-ewwel eżempju ta’ din it tip ta’ ikonografija Kristjana. Lil Kristu insibuh b’idejh miftuħin iżda warajh ma hemmx is-salib.

Aktar ma beda jgħaddi żmien aktar il-kurċifiss beda jinxtered fid-dinja Kristjana. Issa anke fil-mużajċi bdejna nsibu is-salib bil-ħaġar prezzjuż u fuqu Kristu msallab. Eżempju sabiħ ta’ din it-tip ta’ ikonografija huwa s-salib fl-arzella tal-bażilika ta’ San Klement f’Ruma.

Fl-arti

Ma nistgħux nitkellmu fuq il-Kristjaneżmu jekk ma nsemmux l-Italja. Irridu jew ma rridux bilfors min hemm irridu nitilqu biex nitkellmu dwar l-arti Kristjana. Jekk il-fidi Nisranija bdiet fir-raħal ta’ Nazzaret, l-arti Nisranija bdiet fil-belt ta’ Ruma u nxterdet malajr fl-ibliet qrib. Qrib is-sena 1000 bdejna nsibu bosta kurċifissi mpittrin fuq l-injam u mdendlin fil-knejjes. Xi katidrali kienu jiġu mogħtija slaleb tal-fidda mill-isfijiet tagħhom. Tajjeb insemmu xi eżempji minn dawn.  L-isqof Aribertu ta’ Milan kien ta salib tal-fidda lid-Duomo ta’ din il-belt fl-1018 u l-Isqof Iljun offra salib tal-fidda lid-Duomo ta’ Vercelli aktarx fl-1026. Mhux isqfijiet biss kienu jagħmlu offerti bħal dawn. Il-badessa Raingarda kienet tat is-salib tal-fidda tagħha lill-katidral ta’ Pavia madwar is-sena 996.

Wasal imbgħad iż-żmien fejn bdew jitpittru bosta kurċifissi u nistgħu ngħidu li l-Italja hija mimlija b’dawn il-kurċifissi mpittrin fuq l injam. Xi wħud minnhom huma xogħol ta’ artisti magħrufin.  Aktarx wieħed mill-aktar kurċifissi magħrufin ta’ dan it-tip huwa dak li nsibu fil-Bażilika ta’ San Duminku ġewwa Bologna. Dan huwa xogħol ta’ Giunta Pisano. Huwa xogħol li tpitter bejn l-1250 u l-1254 u llum għadu jinstab fl-istess bażilika. Fuq il-passi ta’ Pisano imxew artisti oħrajn sabiex ħolqu kurċifissi fuq l-istess linja, xejn inqas famużi minn dak ta’ Bologna.  Madwar is-sena 1275, Cimabue pitter kurċifiss simili għall-knisja tas-Salib Imqaddes ġewwa Firenze. Illum il-kurċifiss ta’ Cimabue jinstab fil-mużew ta’ Santa Croce ġewwa l-istess belt. L-istess artist pitter kopja tal-kurċifiss ta’ Pisano għall-knisja ta’ San Duminku  ta’ Arezzo bejn l-1268 u l-1271. Lejn tmiem is-seklu tlettax, Giotto pitter il-kurċifiss li nsibu fil-Knisja ta’ Santa Maria Novella f’Firenze. Din il-knisja hija knisja oħra tad-Dumnikani, dan ifisser kemm dawn il-patrijiet kienu devoti ta’ din ix-xbieha u kemm ħadmu biex ixerdu l-kult lejn il-Kurċifiss.

Artisti

Minn issa ’l quddiem nistgħu nibdew insemmu lista ta’ artisti li pittru l-kurċifiss, imma nsemmu biss dawk l-aktar famużi. Bejn l-1304 u l-1306, Giotto pitter il-kappella mgħarufa bħala Cappella degli Scrovegni, ġewwa Padova u fost pittura oħra nsibu l-Kristu msallab. Il-beatu Angelico wkoll ħallielna xbiehat ta’ Kristu fuq is-salib. Fil-mużew San Marco ta’ Firenza dan id-Dumnikan għandu l-pittura tal-kurċifiss u pittura oħra ta’ Kristu fuq is-salib qiegħed jiġi minfud bil-lanza, li saru bejn l-1337 u l-1346. Fis-sekli ħmistax u sittax insibu bosta artisti minn madwar l-Ewropa li ħadmu fuq din ix-xena u ħallewlna opri kbar li juru l-kurċifiss. Mathias Grünewald, Paolo Uccello,  Maestro von Sigmaringen, Quentin Massys, Andrea Mantegna, Rembrandt, Robert Campin, Van Eyck, Hans Pleydenwurff,  Johann Koerbecke, Hans von Tübingen, Albrecht Dürer,  Albrecht Altdorfer, Mathias Grünewald, Francesco del Cossa, Luca Signorelli u oħrajn. 

Aktar tard komplejna ngawdu opri oħrajn dwar din ix-xena bħal Kristu fuq is-salib ta’ Francisco de Goya tas-sena 1780 u li llum insibuha ġewwa l-mużew del Prado f’Madrid. Opra famuża ta’ żmienna hija l-kurċifiss ta’ Salvador Dali tal-1951 u li tinsab fil-gallerija tal-arti fi Glasgow.

Kurċifissi magħrufa

Ma nistgħux nitkellmu dwar il-kurċifissi u ma nsemmux is-salib magħruf bħala ta’ San Damjan. Dan il-kurċifiss li nsibu ġewwa l-knisja ta’ Santa Kjara f’Assisi huwa dak il-kurċifiss li quddiemu kien qiegħed jitlob San Franġisk meta semgħu jgħidlu biex jibni mill-ġdid il-Knisja. Huwa salib li l-istil tiegħu kien komuni ħafna ġewwa l-Umbrija fis-seklu XII. Il-kurċifiss li llum insibu fil-knisja ta’ San Damjan f’Assisi huwa replika ta’ dan il-kurċifiss tant għażiż mal-Franġiskani. Tajjeb li insemmu wkoll kurċifiss ieħor li għandu rabta ma’ qaddis kbir ieħor. Ġewwa l-Bażilika ta’ San Domenico Maggiore fil-belt ta’ Napli nsibu l-kappella tal-Kuċifiss. Il-kurċifiss li hemm fiha llum huwa riproduzzjoni tal-kurċifiss antik tas-seklu XIII li skont it-tradizzjoni jingħad li waqt li San Tumas ta’ Akwinu kien qiegħed jitlob quddiemu tkellem u qallu: Tumas, ktibt tajjeb ħafna dwari. Xi trid nagħtik? Il-qaddis dlonk wieġbu: Xejn ħliefek, Mulej!

Kurċifissi skolpiti 

Semmejna hawnhekk kurċifissi mpittrin u għalhekk jixraq nagħtu ħarsa lejn xi kurċifissi skolpiti li huma famużi. Fil-knisja tas-Salib Imqaddes ġewwa Firenze nsibu l-kurċifiss imnaqqax fl-injam maħdum minn Donatello. Aktarx li nħadem bejn l-1406 u l-1408. Ġewwa l-istess belt, fil-Knisja ta’ Santa Maria Novella nsibu kurċifiss tal-injam minqux bejn l-1410 u l-1415 minn Brunelleschi. Ta’ min jgħid li din hija l-opra waħdanija ta’ dan l-artit li nafu biha li hija minquxha fl-injam. Nerġgħu nsemmu lil Donatello. Bejn l-1444 u l-1447 dan l-artist għamel il-kurċifiss ta’ fuq l-altar maġġur li hemm fil-bażilika ta’ Sant’ Antnin ġewwa Padova. Dan huwa xogħol fil-bronż. Miżmum fis-sagristija tal-Bażilka tal-Ispirtu s-Santu mill-ġdid f’Firenze nsibu kurċifiss tal-injam maħdum mimm Michelangelo Buonarroti li sar għall-ħabta tal-1493. Dan huwa xogħol rari għax dan l-artist kien jippreferi jiskolpi l-irħam milli l-injam. Xogħol ieħor ta’ dan l-artist kbir huwa l-kurċifiss imsejjaħ ta’ Tiglio. Dan huwa kurċifiss żgħir tal-injam għad-devozzjoni privata. Illum jinstab fl-ambaxxata Taljana għas-Santa Sede f’Ruma sewwa sew fil-kamra tad-deputati.

F'pajjiżna

Minkejja li l-parti l-kbira ta’ dawn il-kurċifissi li semmejna jnsabu l-Italja, ma jfissirx li ma nsibux kurċifissi oħrajn magħrufin u devoti. Ma hemmx għalfejn immorru bogħod minn xtutna, f’Malta għandna l-kurċifiss ta’ Ġieżu. Dan huwa xogħol fl-injam attribwit lil Frate Umile minn Palermo u li nġieb Malta għall-ħabta tal-1630. Sa minn dak iż-żmien dan il-kurċifiss qajjem devozzjoni kbira lejh, liema devozzjoni għadha teżisti sal-lum. Dan il-kurċifiss nistgħu ngħidu li huwa l-kurċifiss l-aktar magħruf f’art twelidna. Ma nistgħux inħallu barra il-bosta kurċifissi tal-Vara l-kbira ta’ xi wħud mill-purċissjonijiet tal-Ġimgħa l-Kbira, liema kurċifissi huma tabilħaqq devozzjonali.

Dak li kien saħta, dak li kien bluha, dak li kien tkexkix, dak li kien mistmerr illum sar simbolu mill-aktar mifrux madwar id-dinja kollha. Salib, sempliċi salib li kien il-ħsieb ta’ bosta opri tal-arti mill-aqwa artisti mondjali. Kristu msammar ma’ salib sar is-simbolu tas-salvazzjoni rigward il-fidi u sar tema popolari u devozzjonali fejn tidħol l-arti. Mhux ta’ b’xejn l-akbar artisti inkludew il-kurċifiss fix-xogħol tagħhom.

Fr. Reno Muscat OP

dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon fil-Ġimgħa Mqaddsa 2012

Riħa ta’ nagħaġ

Jorge Mario Bergoglio għadu kemm għalaq  sena minn meta l-kulleġġ tal-kardinali għażlu biex imexxi l-Knisja ta’ Kristu. Trid jew ma tridx dlonk tinduna bil-bidla fl-istil tat-tmexxija u fil-kariżma ta’ dan il-Papa minn dawk tal-Papa ta’ qablu. Li tqabbel persuna ma’ oħra ma hijiex ħaġa tajba, aktar u aktar meta qegħdin nitkellmu dwar żewġ mexxejja tal-Knisja ta’ Kristu. Ma nistgħux ninjoraw li s-snin tal-Papa Ratzinger kienu snin li raw bidla kbira fid-dinja, bidla fil-mentalità li seħħet permezz tal-ħeffa fil-mezzi ġodda ta’ komunikazzjoni. Huwa ħallielna għadd ta’ kitbiet li għanew mhux biss lill-Knisja imma lill-umanità kollha. Il-Papa Franġisku għandu karattru differenti u qiegħed jiġbed is-simpatija ta’ bosta eluf li kienu tbegħdu mid-dgħajsa ta’ Pietru.

Diskors li jifhmu kulħadd

Dawk li joqgħodu fil-qalba ta’ Ruma jafu sewwa kemm żdied in-numru ta’ persuni li kull nhar ta’ Erbgħa jimlew Pjazza San Pietru fil-Vatikan sabiex jisimgħu l-udjenza tal-Papa. L-istess nistgħu ngħidu għall-Angelus ta’ nhar ta’ Ħadd. Forsi s-sigriet ta’ dan il-fenomenu huwa l-mod li bih jitkellem il-Papa. Huwa jagħżel li jitkellem b’ mod li jifhmuh it-teologi u jifhmuh ukoll dawk li bilkemm jafu jroddu s-salib. Allura b’ dan il-mod il-messaġġ jasal fejn għandu jasal mingħajr tfixkil. Ħaġa li n-nies saret tistenna kull nhar ta’ Ħadd hija l-awgurju tal-ikla t-tajba wara l-Angelus tal-Ħadd.

Diskorsi f’ waqthom

Bħala Kap tal-Knisja dan il-Papa qiegħed ikollu bosta okkażjonijiet fejn iwassal messaġġ mhux biss lill-fidili imma wkoll lis-saċerdoti li wara kollox huma l-ħaddiema diretti bejn il-Papa u l-Isqfijiet u l-poplu. Fost il-frażijiet famużi kien qalilna li aħna s-saċerdoti rridu jġorru fuqna r-riħa tan-nagħaġ (28/03/13). Frażi li biha ried ifisser li s-saċerdot għandu jkun ragħaj. Għandu jkun f’ nofs il-merħla. Ikolli nistqarr li din hija għadma li fiha ftit mhux ħażin x’ wieħed imexmex. Is-saċerdot ma għandux joħlom bil-karriera, ma għandux jaspira żżejjed. L-ewwel u qabel kollox għandu jżomm f’moħħu li huwa għażel triq li tfisser qadi u mhux triq li fiha jkun moqdi.

Awtokritika

Ma nixtieqx ninftiehem ħażin jew ikun hawn xi ħadd jaħseb li rrid inwassal xi messaġġ moħbi. Kieku rrid inwassal messaġġ lil xi persuna ma ninqediex b’ post pubbliku bħalma huwa ġurnal. Irrid biss naqsam magħkom dawn il-ħsibijiet. Irrid nagħmel ftit kritika lili nnifsi għax l-awtokritika tagħmel il-ġid. U nistaqsi kemm jien l-ewwel wieħed qiegħed immur f’ nofs il-merħla u kemm tassew qiegħed inġorr fuqi r-riħa tan-nagħaġ. X’ qiegħed nagħmel fil-ġurnata? Inqaddes u ngħid: Ġewwa l-ġurnata, jew qed nipprova nkun ta’ servizz lil min għandu bżonn? Xi wħud minna donnhom li l-għeluq tal-konfessjonarju jagħmlilna ħażin, jew forsi nbatu bil-klastrofobja. Imma lil bosta minna l-għeluq tal-ajruplani ma jagħmlilniex deni.

Min-naħa l-oħra

Il-munita fiha żewġt uċuħ u għalhekk ma nistgħux nieqfu fuq naħa minnhom biss. Fuq in-naħa l-oħra tal-munita hemm il-poplu. Kemm għadu jirrikorri l-poplu lejn is-saċerdot? Kemm huma dawk li ma jersuqx lejn il-Knisja ħlief għal xi festa? Jekk ikkritikajt lir-rgħajja nkun qed nonqos jekk ma nsemmix lin-nagħaġ. Nafu li hawn bosta li fost is-sena ma tarahomx b’ nemes fil-knisja imma meta tasal il-festa jew il-Ġimgħa l-Kbira tarahom fuq quddiem donnhom imwejjed tal-qubbajd. Mhux sew lanqas dan.

Ejjew nerġgħu niftakru fil-kliem tal-Papa. Biex is-saċerdot ikollu rieħa ta’ nagħaġ irid jersaq lejnhom imma jrid isib nagħaġ li jħalluh jersaq lejhom. Għandna bżonn xulxin.

Fr Reno Muscat OP

Dan l-artiklu deher f' In-Nazzjon, 22 ta' Marzu 2014